Chiến tuyến của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung trở nên gay gắt ở Đông Nam Á

https://vietquoc.org/

20/4/2025

Thương chiến Mỹ-Trung

Bài này dược đăng trên Washington Post ngày 19 tháng 4 năm 2025, tường trình bởi phóng viên Tan (or Tân) từ Sài Gòn, góp ý của Kuo từ Đài Loan và bổ túc của Nhung Nguyen ở Sài Gòn. Bài viết có tựa: “Chiến tuyến của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung trở nên gay gắt ở Đông Nam Á” (Battle lines of US-China trade war sharpen in Southeast Asia).

Bài viết được đúc kết ngắn gọn “Khi Trung Cộng và Hoa Kỳ chuẩn bị cho một cuộc thương chiến có khả năng kéo dài và tổn thương, Đông Nam Á đang phải đối mặt với cơ hội và thách thức.

Chủ tịch Trung Cộng kiêm Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản Tàu (ĐCST) Tập Cận Bình không hề có một lời nhắc đến Tổng thống Donald Trump trong chuyến công du ba nước Đông Nam Á Việt Nam, Malaysia và Campuchia từ 14-18/04/2025. Nhưng tại mỗi điểm Tập dừng chân, trong đầu Tập nghĩ đến ông Trump và thuế quan đối ứng của Washington đánh vào Trung Cộng gần đây.

Tại Việt Nam, tuần trước Tập đã mời CSVN tham gia cùng người “vừa đồng chí vừa anh em” của mình đứng chung “phản đối hành vi bắt nạt đơn phương” [không nói của ai, nhưng mọi người đều biết là TT trump]. Tại Malaysia, ông đã nói về “những cú sốc gần đây đối với trật tự toàn cầu và toàn cầu hóa kinh tế”. Và tại Campuchia, ông cho biết Bắc Kinh sẽ hợp tác với Phnom Penh để chống lại “bá quyền, chính trị quyền lực và đối đầu”. Tất cả các thuật ngữ mà Bắc Kinh đã xử dụng trong những tuần gần đây để chỉ trích thuế quan của Trump.

Khi Trung Cộng và Hoa Kỳ chuẩn bị cho cuộc chiến thương mại được dự đoán sẽ kéo dài và gây nhiều tổn thương, Đông Nam Á đang nổi lên như chiến trường đáng chú ý. Một khu vực mà các quốc gia nhỏ này thường bị gạt ra ngoài lề trong các quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, cuộc chiến thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng nó mang lại cả cơ hội và rủi ro cho các nước trong khu vực này.

Đón rước Tập Cận Bình tại Hà Nội ngày 14/04/2025 (Ảnh: internet)

Thuế quan đối ứng của Tổng Thống Trump đối với hàng hóa từ các quốc gia Đông Nam Á đã khiến các giới chức trong khu vực phải vội vã đàm phán với Tòa Bạch Ốc nhằm mong được hạ thuế. Cùng lúc đó, Trung Cộng, nước láng giềng lớn nhất và là đối tác thương mại số một của Mỹ tuyên bố thương chiến với Hoa Kỳ. Tập Cận Bình đang đi tạo phe cánh chống Mỹ.

Điều đáng chú ý, một khi thuế quan đối ứng của Trump quá cao ngăn chận dòng hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ, một loạt hàng hóa giá rẻ của Trung Cộng sớm tràn vào các quốc gia Đông Nam Á, làm suy yếu các ngành sản xuất và làm mất công việc làm của người dân các nước Đông Nam Á này.

Rick Waters, là một nhà phân tích chính sách đối ngoại người Mỹ và là cựu ngoại giao Hoa Kỳ, hiện là giám đốc điều hành về Trung Cộng tại Eurasia Group cho biết. “Người Mỹ sẽ gây áp lực lên họ. Người Trung Cộng sẽ gây áp lực lên họ, điều đó khiến các quốc gia nhỏ hơn rơi vào thế khó khăn”.

Ông Wallace Huang, giám đốc kinh doanh xuất khẩu, trình diễn nồi cơm điện điều khiển bằng giọng nói tại Quảng Châu, Trung Cộng. (Ảnh: Ng Han – Guan/AP)

Mục tiêu bề ngoài của chuyến đi của Tập Cận Bình là mở ra thị trường mới cho hàng hóa Trung Cộng và tạo chỗ đứng cho các nhà sản xuất Trung Cộng. Thương chiến Mỹ – Trung hiện cao tới 245 phần trăm và thuế quan của Trung Cộng đối với hàng xuất khẩu sang Hoa Kỳ ít nhất là 125 phần trăm, Trung Cộng đánh vào Mỹ. Với mức thuế đó tương đương với lệnh cấm vận giữa hai nước.

Nhưng mục tiêu thứ hai là để đánh bóng hình ảnh của Trung Cộng như một cường quốc toàn cầu có trách nhiệm và là nhà vô địch của thương mại trên thế giới không sợ ai. Đó là thông điệp mà Bắc Kinh đã “ăn miếng trả miếng” đối với Hoa Kỳ trong những tuần gần đây.

Trước mắt Trung cộng có một số thành công hào nhoáng bên ngoài với hơn 100 thỏa thuận được ký kết với ba quốc gia về cơ sở hạ tầng, kỹ thuật công nghệ, giáo dục và y tế, và được các nước chủ nhà ba nước này ca ngợi. Thủ Tướng Anwar Ibrahim của Malaysia đã nói “Trong thời điểm khó khăn này, thế giới khao khát sự ổn định, độ tin cậy và một mục đích chung. Chúng tôi thấy điều này trong hành vi của Trung Cộng”

Còn Lynn Kuok, Chủ tịch lý thuyết Lý Quang Diệu tại Viện Brookings cho biết: “Tập Cận Bình đã thể hiện sự ổn định và, bất chấp những thách thức trong quan hệ song phương, đã truyền đạt rằng Trung Cộng có những gì Hoa Kỳ hiện đang thiếu: bạn bè”

David Shear (thành viên đảng Dân Chủ), cựu đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam cho biết. Sự chào đón long trọng của ba nước này dành cho Tập Cận Bình cho thấy rằng “Trung Cộng sẽ được hưởng lợi rất nhiều từ chính sách kinh tế quốc tế thiếu khôn khéo của Hoa Kỳ”,

Trump đã thừa nhận nỗ lực này. “Tôi không đổ lỗi cho Trung Cộng; Tôi không đổ lỗi cho Việt Nam”, ông nói với các phóng viên tại Tòa Bạch Ốc khi Tập Cận Bình đến thăm Hà Nội. “Đó là một cuộc gặp gỡ đáng yêu. Cuộc gặp gỡ giống như cố gắng tìm ra cách làm thế nào để chúng ta có thể lừa Hoa Kỳ?”

Tuy nhiên, bên dưới sự phô trương và hào nhoáng đó của Trung Cộng, các quan chức chính phủ và chủ doanh nghiệp trong khu vực lo ngại về việc mở rộng thương mại với Bắc Kinh sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế của họ như thế nào và tác động của nó ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán quan trọng về thuế quan với Washington ra sao?

Tại tỉnh Bình Dương, một trung tâm sản xuất bên ngoài Thành Phố Sài Gòn, hoạt động tại nhiều nhà máy đã chậm lại khi các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ theo dõi các cuộc đàm phán của chính quyền Trump với Việt Nam. Một số giám đốc sản xuất cho biết họ đã cắt giảm giờ làm overtime và giảm lương; những người khác cho biết họ đang cố tình chống đỡ giảm sản xuất để tránh việc sa thải công nhân.

Đỗ Việt Thanh Nhân, 50 tuổi, giám đốc sản xuất của một nhà máy sản xuất đồ nội thất, cho biết sự gián đoạn đang diễn ra tồi tệ hơn so với thời kỳ đại dịch Covid-19. Và Nguyễn Thị Minh Thu, 39 tuổi, người điều hành một nhà máy sản xuất đồ nội thất xuất khẩu sang Hoa Kỳ, cho biết đơn đặt hàng đã giảm còn một nửa cho lực lượng lao động của cô đang làm việc tại nhà máy.

Đỗ Việt Thanh Nhân, giám đốc sản xuất nhà máy sản xuất đồ nội thất xuất khẩu sang Hoa Kỳ, cho biết đơn đặt hàng giảm buộc ông phải cắt giảm giờ làm việc. (Maika Elan/ The Washington Post)

Bà Minh Thu lo ngại rằng sự xuất hiện của nhiều nhà sản xuất Trung Cộng hơn, những người có thể tận dụng hiệu quả chuỗi cung ứng để đạt được mức giá thấp hơn so với các nhà sản xuất Việt Nam, sẽ khiến mọi thứ trở nên tồi tệ hơn. “Khi các công ty Trung Cộng trở nên quá lớn, điều đó cũng gây ra vấn đề cho doanh nghiệp Việt Nam”.

Việt Nam đạt thặng dư thương mại 123 tỷ đô la với Hoa Kỳ vào năm 2024, tăng gần 20 phần trăm so với năm 2023, phần lớn là do các nhà sản xuất Trung Cộng chuyển đến Việt Nam để tránh thuế quan mà Trump áp đặt đối với hàng hóa Trung Cộng trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình vào năm 2018.

Việt Nam cũng đã trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa sản xuất từ Trung Cộng sang Hoa Kỳ, một phương pháp tránh thuế quan. Tòa Bạch Ốc muốn xóa bỏ điều này. Và để nhượng bộ TT Trump, nhà nước Việt Nam đã tuyên bố trong tháng này rằng họ sẽ trấn áp “gian lận thương mại”.

Nhưng Bắc Kinh đã cảnh cáo rằng họ sẽ trừng phạt các nước vì bất kỳ thỏa thuận nào với Hoa Kỳ mà họ phải trả giá, theo Yuyuan Tantian, trên đài truyền hình nhà nước Trung Cộng điều khiển nói rằng “Lập trường của Trung Cộng rất rõ ràng”. “Nếu bất kỳ ai xử dụng lợi ích của Trung Cộng như một con bài để mặc cả hoặc như một cử chỉ thiện chí đối với Hoa Kỳ, Trung Cộng sẽ kiên quyết đánh trả”.

Công nhân ở tỉnh Bình Dương đan dây cho một chiếc ghế xếp. (Ảnh: Maika Elan/Washington Post)

Ông Vũ Minh Hoàng, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Fulbright Việt Nam, cho biết đất nước này phải cẩn thận với những gì mình làm tiếp theo. “Việt Nam không muốn đứng về phía Hoa Kỳ hoặc Trung Cộng trong cuộc chiến thương mại”. “Cơn ác mộng tồi tệ nhất của họ là nếu một trong hai bên nghĩ rằng thực ra họ thực sự đứng về phía bên kia để lừa họ”.

Ngay cả trước “Ngày 2 tháng 4 (Liberation Day)” của Trump về thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ nhiều nước trên thế giới, các quốc gia Đông Nam Á đã chuẩn bị cho sự xuất hiện của nhiều hàng hóa Trung Cộng hơn. 10 nước trong Hiệp Hội các Quốc Gia Đông Nam Á, một nhóm gồm, hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Cộng, chiếm 17% tổng số hàng xuất khẩu từ Đại Lục Trung Hoa.

Tuy nhiên, một quan chức cao cấp dấu tên của Malaysia cho biết, mức thuế quan của Trump đối với hàng hóa từ Trung Cộng đã “vượt quá mức mong đợi”.

Malaysia đang tìm hiểu xem liệu Bắc Kinh có cân nhắc thực hiện các biện pháp hạn chế xuất khẩu hay giảm phá giá đồng nhân dân tệ, khiến hàng hóa Trung Cộng trở nên rẻ hơn hay không. Các cuộc đàm phán gần đây giữa Tập Cận Bình và thủ tướng Malaysia đã kết thúc một cách “chung chung”, một quan chức được thông báo về cuộc họp cho biết, nhưng “Trung Cộng biết rằng họ phải hợp tác với các đối tác để đối phó với TT Trump”.

Mặc dù hầu hết các thỏa thuận mà Tập Cận Bình ký kết đều có ít chi tiết, nhưng chúng “có ý nghĩa như những tín hiệu chính trị” về ảnh hưởng ngày càng mở rộng của Trung Cộng trong khu vực, theo Shay Wester, giám đốc các vấn đề kinh tế châu Á tại Viện Chính Sách của Hiệp Hội Châu Á. Chúng cho thấy đầu tư trong tương lai của Trung Cộng vào các lĩnh vực quan trọng đối với các đối tác của mình, chẳng hạn như cơ sở hạ tầng, năng lượng sạch và sản xuất.

Đó là một dấu hiệu cho thấy đòn bẩy mới đối với các quốc gia đó. Kuok cho biết: “Ngay cả khi một số ít trong số những cam kết đó trở thành hiện thực, thì chúng vẫn là một chiến thắng cho khu vực”.

Tuy nhiên, các quốc gia vẫn cảnh giác với siêu cường quốc láng giềng. Bắc Kinh ngày càng trở nên hung hăng ở Biển Đông, nơi mà họ tự tuyên bố là của riêng mình, bất chấp các phản đối có tính cách quốc tế.

“Những quốc gia này sẽ không đặt hết trứng vào giỏ của Trung Cộng”, Carla Freeman, giám đốc Viện Chính Sách Đối Ngoại tại Đại học Johns Hopkins, cho biết.

Nhưng các chủ doanh nghiệp các nước này cho biết Trung Cộng đã ăn sâu vào chuỗi cung ứng tại các địa phương ở Việt Nam, đến mức họ phải cắt giảm đáng kể sản xuất của họ.

“Rất, rất khó khăn”, Bạch Quang Minh, 52 tuổi, cho biết từ một nhà máy may mặc tại Thành phố Sài Gòn, một trong bốn công xưởng ông làm chủ tại Việt Nam.

Ông cho biết, họ chủ yếu cung cấp cho các nhà bán lẻ của Hoa Kỳ như Walmart, Costco, Target… nhưng khoảng một nửa doanh số của ông lại thông qua các nhà xuất khẩu quy mô lớn ở Trung Cộng.

Ông đã cố gắng bán trực tiếp cho các khách hàng người Mỹ của mình, nhưng ông cho biết mình không thể cạnh tranh với các trung gian Trung Cộng, những người có nhiều vốn hơn, các phòng nghiên cứu và phát triển lớn hơn và công việc giao hàng quy mô chặt chẽ hơn. It nhất 70 phần trăm nguyên liệu sản xuất như vải, chỉ may nhập từ Trung Cộng.

Chiến tranh thương mại ảnh hưởng của nó không xảy ra qua đêm nhưng về lâu về dài, nó gậm nhấm làm suy kiệt một dân tộc.

Hoàng Long phiên dịch

https://vietquoc.org/chien-tuyen-cua-cuoc-chien-thuong-mai-my-trung-tro-nen-gay-gat-o-dong-nam-a/