Hồ Quốc Tuấn
Oct
11, 2025
Vào cuối tuần qua, căng thẳng thương
mại Mỹ-Trung leo thang với những quyết định và cú tweet của cụ Trump. Nhưng như
truyền thông Mỹ (và phương Tây) chỉ ra, thì Trung Quốc là bên khơi mào đợt leo
thang này. Nhưng phía Trung Quốc sáng nay thì lại phản hồi đây là một phản ứng
tự vệ với sự “bắt nạt” và sức ép của Mỹ từ mấy tháng nay.
Vậy rút cuộc ông nào
đúng và chuyện gì có thể xảy ra?
Theo dòng sự kiện
Ngày 9/10/2025,
Trung Quốc đã công bố các biện pháp tăng cường kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm
và các công nghệ liên quan (như công nghệ tinh chế, sản xuất).
Động thái này nhằm “bảo vệ an ninh quốc gia”. Economist, NYT và Politico cho
rằng đây có thể là động thái tăng cường lợi thế đàm phán của Trung Quốc trong
các lĩnh vực công nghệ cao và quốc phòng, do đất hiếm là khoáng sản thiết yếu
cho nhiều ngành công nghiệp, từ iPhone, xe điện đến máy bay chiến đấu.
Ngày 10/10/2025,
ông Trump đã trả đũa bằng cách công bố mức thuế bổ sung 100% đối với Trung Quốc
(ngoài các mức thuế hiện có) và kiểm soát xuất khẩu đối với “bất kỳ và tất cả
các phần mềm quan trọng”. Mức thuế bổ sung và kiểm soát xuất khẩu có hiệu lực
từ ngày 1 tháng 11 năm 2025.
Cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và ông
Tập vào cuối tháng 11 trở nên không chắc chắn.
Các
nhà phân tích nhận định gì?
Tờ Economist còn có vẻ thông cảm, cho
rằng Trung Quốc ra đòn này là hợp lý, như một sự đáp trả hành vi bắt nạt của
ông Trump.
Điều đáng ngạc nhiên là rất ít quốc gia
chọn cách trả đũa thuế quan của ông Donald Trump bằng các biện pháp của riêng
họ. Nhiều người cho rằng tốt hơn hết là nên xoa dịu tổng thống Mỹ hơn là mạo
hiểm đối đầu tốn kém. Trung Quốc là một ngoại lệ. Họ đã đáp trả tương
xứng với những lời đe dọa ăn miếng trả miếng của ông Trump cho đến khi hai bên
đạt được một thỏa thuận đình chiến vào phút chót vào mùa xuân.
Hòa bình đó giờ đã bị phá vỡ. Vào
ngày 9 tháng 10, Trung Quốc đã đặt ra một loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu
mới đối với đất hiếm, khoáng sản cần thiết để sản xuất hầu hết các thiết bị
điện tử tiêu dùng và quân sự. Ngày hôm sau, ông Trump đã trả đũa bằng cách công
bố mức thuế bổ sung 100% đối với Trung Quốc và kiểm soát xuất khẩu đối với “bất
kỳ và tất cả các phần mềm quan trọng”.
Thị trường chứng khoán lao dốc khi tin
tức về vụ trả đũa được công bố. Chỉ số S&P 500 chuẩn của các công ty lớn
của Mỹ đã giảm gần 3%, làm gián đoạn đà tăng kéo dài hàng tháng trời được thúc
đẩy bởi sự phấn khích về trí tuệ nhân tạo.
Nhưng vẫn còn thời gian để hai siêu
cường lùi bước khỏi bờ vực. Đòn trả đũa của ông Trump sẽ không có hiệu lực cho
đến ngày 1 tháng 11, một tháng trước khi các biện pháp
kiểm soát sâu rộng nhất của Trung Quốc có hiệu lực. Tổng thống thừa nhận
rằng việc trì hoãn một thời gian dài một phần là một nước cờ đàm phán, để dành
thời gian cho các cuộc đàm phán. “Đó là lý do tại sao tôi chọn ngày 1 tháng
11, chúng ta hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra”, ông nói.
Trích: America and China return to fierce trade conflict
Phần lớn giới phân tích phương Tây tin
rằng phía Mỹ đã chủ quan và bị Trung Quốc “ra đòn bất ngờ” trong bối cảnh ông
Trump và ông Tập đang tính gặp nhau.
Ông Trump, giống như nhiều người khác,
đã bị bất ngờ trước sự leo thang căng thẳng của Trung Quốc. “Tôi chưa bao giờ
nghĩ mọi chuyện lại đi đến mức này”, ông viết trên mạng xã hội của mình.
Hai siêu cường dường như đã giải quyết
được tranh chấp đất hiếm hồi tháng Sáu. Sau các cuộc đàm phán tại London, Trung
Quốc đã hứa sẽ tháo gỡ tắc nghẽn dòng chảy các khoáng sản quan trọng, và Mỹ đã
rút lại những hạn chế mà họ đã đe dọa áp đặt đối với các mặt hàng xuất khẩu như
động cơ phản lực và phần mềm thiết yếu cho thiết kế chip. Người ta cũng rất
hy vọng rằng ông Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc, Tập Cận Bình, có thể xoa dịu
căng thẳng tại một cuộc gặp dự kiến diễn
ra tại Hàn
Quốc vào
cuối tháng
này.
Politico cho rằng đây là một kế hoạch
đánh bất ngờ mà Trung Quốc đã lên kế hoạch từ lâu. Và Trung Quốc đang thử xem
giới hạn của Mỹ là ở đâu, và hành động đáp trả của họ là gì?
“We’re playing 2-D chess while
Beijing is playing 4-D chess,” said Liza Tobin, who served as National
Security Council director for China during the first Trump administration and
the start of the Biden administration.
Trong khi đó một số nhà phân tích của
Mỹ cho rằng Bắc Kinh đã “quá tay” trong nước đi thử thách sức chịu đựng của Mỹ
này.
“Bài đăng của Trump có thể đánh dấu sự
khởi đầu cho sự kết thúc của thỏa thuận đình chiến thuế quan”, Craig
Singleton, chuyên gia về Trung Quốc tại Foundation for Defense of Democracies,
nhận định. Ông Singleton cho biết Washington coi các biện pháp kiểm soát xuất
khẩu của Trung Quốc là một sự phản bội. “Bắc Kinh dường như đã quá tay.”
Trump ratchets up US-China trade war, promising new tariffs
Tuy nhiên phía Trung Quốc cho rằng họ
còn rất nhiều con bài và nắm thế chủ động. Đồng thời họ cho rằng ông Trump đã
“nổ” khi cứ tuyên bố là đã giải quyết câu chuyện đất hiếm với Trung Quốc trong
khi phía Trung Quốc đã cho biết họ muốn tiếp tục thảo luận và bị lờ đi. Nghĩa
là Trung Quốc chưa bao giờ chốt hạ “xong rồi”, họ muốn một thảo luận thương mại
song phương sòng phẳng trên tất cả vấn đề. Còn Mỹ thì coi như tạm xong deal để
đó. Thế là Trung Quốc khai chiến tiếp.
“What is Trump feeling wronged about?”
Hu Xijin, the influential former editor of Global Times, a Communist
Party-controlled newspaper, wrote on Weibo, a social media
platform. “What is he angry about? He should first understand what the U.S. has
done to China!”
“Trump was furious and embarrassed as
he had previously boasted of resolving the rare earth issue in negotiations
with China,” said He Weiwen, a former US-based diplomat and senior fellow at
the think tank Centre for China and Globalisation.
He said the fact that the US president
was once again threatening to raise tariffs suggested he had few other tools to
put pressure on China.
Are US-China relations headed for the rocks again after Trump’s
latest tariff threat?
Nghĩa là Bắc Kinh frame câu chuyện này
là phía Mỹ đã bỏ lơ họ và có dấu hiệu bắt nạt trên nhiều phương
diện gần đây, nên họ quánh thử cho Mỹ coi họ có gì trong tay và buộc Mỹ phải
quay lại đàm phán mọi thứ.
Đánh giá của Caixin và một số nhà phân
tích Trung Quốc trên các chat forum của trading platform tiếng Anh cho thấy họ
tin rằng Trung Quốc chủ động kích hoạt đối đầu thuế quan Mỹ với con đất hiếm và
sẽ không dễ lùi bước. Theo họ, Trung Quốc có lợi thế là khống chế chuỗi cung
ứng khoáng sản hiếm, thuế 100%+ thêm của Mỹ không dễ khiến Trung Quốc phải
xuống nước ngay (cùng view với Economist).
Vấn đề của Mỹ là Mỹ không có ngay dây
chuyền tinh chế và sản xuất, nên dù có nhập đất hiếm của chỗ khác về thì cũng
chỉ để trong kho. Ngược lại, Trung Quốc hiện chiếm phần trọng yếu trong chuỗi
giá trị khoáng sản đất hiếm, và nắm luôn năng lực sản xuất. Nói cách khác Trung
Quốc tin rằng Mỹ lao vào chơi đôi công thì Mỹ sẽ thiệt hại nặng với ngành công
nghệ cao đang phải gánh nền kinh tế (khi các khu vực khác đã bộc lộ dấu hiệu
suy yếu bao gồm bất động sản và dịch vụ) và bầu cử giữa kỳ đang tới. Nếu lạm phát
tăng thì Fed cũng không thể cắt lãi suất. Chưa hết, không chỉ đất hiếm, Trung
còn đang mở lại nhiều mặt trận khác để đánh các công ty tech của Mỹ và sẵn sàng ăn miếng trả miếng với Mỹ.
Thời gian ủng hộ Trung Quốc.
Một điều thú vị là dù nói lý do là gì,
lần này phía các nhà phân tích Trung Quốc lại thừa nhận Trung là bên khai chiến
ở lần này chứ không phải Mỹ. Và họ cho rằng đây là pha đánh thăm dò có tính
toán và sẽ còn nước cờ sau.
Phía Mỹ lại cho rằng Trung chỉ đánh
thăm dò và không thận trọng. Mỹ có thể đánh trả lại rất đau và buộc Trung Quốc
nhanh chóng xuống thang. Và họ vẫn tin là Trung Quốc sẽ phải xuống thang.
It’s also the clearest test yet of
Trump’s ability to translate his transactional approach to trade into a
coherent China strategy — one that can withstand Beijing’s deliberate and
long-term economic warfare. Most of China’s new restrictions will take effect
Dec. 1, while the U.S.’s retaliatory measures are set to kick in Nov. 1.
“China’s actions are being viewed by
the administration as a major escalation in U.S.-China trade tensions,” said
Everett Eissenstat, deputy assistant to the president for international
economic affairs and deputy director of the White House’s National Economic
Council during Trump’s first term. “China is flexing its power and trying to
show the world that it has the ability to act as a major choke point for global
trade.”
Vậy điều gì có thể
xảy ra - theo góc nhìn của mình?
Theo đánh giá của Economist, Reuters và
South China Morning Post, pha đánh đấm này chỉ ra 2 điều:
- Sự mong manh của các thỏa thuận đình chiến Mỹ-Trung
- Sự nghi ngờ, hiểu lầm và tính toán đâm sau lưng lẫn
nhau giữa 2 quốc gia là sâu sắc.
Vì vậy bất kỳ đình chiến nào cũng trở
nên mong manh.
Về nhìn nhận của mình, mình nghĩ rằng ở
thời điểm hiện tại với tình hình chính trị và sự mong manh về kinh tế của Mỹ
& Trung Quốc, lãnh đạo của cả hai thật ra đều không có nhiều điều kiện để
kéo dài cuộc chiến.
Về phía Mỹ, đầu tháng này Harold James
đã chỉ ra rằng chính sách đối đầu các nước bằng cách dùng nền kinh tế Mỹ làm vũ
khí đang tỏ dấu hiệu thất bại và khiến các nước đang chuyển dần hoạt động kinh
tế ra khỏi sự phụ thuộc vào Mỹ và đồng đôla. Sự tăng giá của vàng và việc một
đồng minh của Mỹ là Úc cũng tham gia tìm kiếm các đối tác thay thế là minh
chứng.
Nghĩa là Mỹ không có nhiều lợi thế. Vì
vậy FT đánh giá là ông Trump nói cứng vậy thôi chứ vẫn muốn đàm phán.
Vậy còn ông Trung Quốc? Rõ ràng như mấy
nhà phân tích Trung Quốc nói, Trung chủ động khai chiến là để buộc Mỹ đàm phán.
Nghĩa là nước cờ của họ là muốn Mỹ phải đi nước cờ tiếp theo là đàm phán. Vậy
thì đàm phán thôi.
Vì vậy, về logic và thực tế đòi hỏi, cả
hai sẽ sớm phải xuống thang. Còn cụ Trump có chơi ngoài logic không thì chả ai
biết được.
Ngay cả trong tình huống xuống thang,
trước khi xuống cả hai có thể lại cương nhau nữa. Và họ có tận mấy tuần để đấm
đá nhau.
Còn China thì lần này đã xuất ra một lá
bài mới trong đàm phán thương mại, là batteries chứ không phải chỉ đất hiếm
chung chung.
Vậy lá bài của Mỹ là gì? Sự khó dự
đoán của ông Trump
Thị trường trong
tuần: nâng hạng thị trường, căng thẳng thương mại, vỡ nợ leveraged loans, AI
bubble và sự chủ quan của một số nhà đầu tư tổ chức
Thị trường tuần này thật ra ngoài điểm
nhấn cuối tuần của cụ Trump thì còn mấy vụ căng về leveraged loans, supply
chain finance, AI bubble và anh em chủ quan không cầm hàng phòng thủ, không
hedge thậm chí over-leveraged để buy. Thị trường Úc, Châu Âu và Châu Á sẽ có
nhiều quỹ te tua nữa trong T2.
Nhưng một điểm nhấn không nên bị cụ
Trump che mờ, là nâng hạng thị trường chứng khoán của Việt Nam.
Và vàng vượt 4000.
Một người anh em khác của vàng là bạc
cũng bay vù vù.
Trong bối cảnh mấy vụ như First Brands,
trong khi bà con đang tìm cách giảm cầm trái phiếu Mỹ thì đổ vào vàng, bạc là
phải rồi. Chưa kể pha giật cuối tuần của cụ Trump nữa.
12
tiếng trước khi cụ Trump sập thị trường, hầu hết tin là call các thị trường lên
10-15% nữa. Thậm chí có 1 cụ khá nổi lên call thị trường sẽ “melt-up” nghĩa là
tăng điên khùng lên ở cả thị trường phát triển và EM.
Và 12 tiếng sau đó :) Với tỷ lệ cash và
hedge ở mức thấp của nhiều hedge funds, nhiều anh em chắc đang ngồi tính xem
mình sẽ gồng được bao lâu trước khi 2 cụ kia quay xe.
Trong bối cảnh đó những anh em cười các
hedge funds lớn chỉ kiếm 3-5% quý vừa rồi và chỉ 9% của cả năm nay có suy nghĩ
lại chăng? Họ khả năng cao là tổn thất rất ít trong đợt cháy T6 vì beta và
exposure cho từng mảng cực thấp. Chứ không như mấy cái funds có vài trăm triệu
đô liều mạng rồi mất tích luôn như trong vụ First Brands.
Nên hedge funds cũng có this, có that.
Bài đọc mình giới
thiệu tuần này
Tăng trưởng và giá
nhà
Trong tuần này mình có viết bài trên
VnExpress chia sẻ câu chuyện này.
Báo cáo của Bộ Xây dựng cho thấy trong
9 tháng đầu năm, tại Hà Nội, chung cư có mức trung bình 80 triệu đồng mỗi m2,
tăng 33% so với cùng kỳ năm ngoái. Còn TP HCM giá bán cũng tăng thêm 36% so với
cùng kỳ, lên bình quân 89 triệu đồng một m2.
Điều này đặt Việt Nam vào một thế lưỡng
nan thường thấy, là tăng trưởng cao nhưng người trẻ càng khó mua nhà và tạo ra
thách thức ổn định tài chính vĩ mô. Nói cách khác là tăng trưởng đi kèm nguy cơ
bong bóng tài sản.
Có ý kiến cho rằng, giá nhà đất tăng
cao còn khiến cho một thế hệ người trẻ không còn động lực, không kết hôn, không
sinh con. Quan điểm này vẫn bị thách thức trong nhiều thảo luận chính sách gần
đây, bởi ở những nước người trẻ được tiếp cận nhà dễ hơn như Bắc Âu thì tỷ lệ
sinh vẫn rất thấp.
Dù vậy, những thảo luận này không phủ
nhận thực tế: khó khăn về nhà ở rõ ràng đóng một vai trò nhất định (tuy có thể
không lớn như một số người nghĩ) trong việc khiến cho giới trẻ chậm kết hôn và
hạn chế sinh con.
Như vậy, trước rủi ro dân số già, việc
hạn chế giá nhà nói riêng, và giá tài sản nói chung tăng nhanh trong bối cảnh
tăng trưởng cao ở Việt Nam là cần thiết, để tránh những hệ lụy với ổn định vĩ
mô và an sinh xã hội.
Vấn đề ở đây, là không nên chỉ dựa vào
giải pháp cực đoan: tìm mọi cách giảm giá nhà bằng công cụ thuế hay hạn chế số
nhà được sở hữu.
Bài học của Trung Quốc cho thấy khi tìm
cách làm giá nhà giảm thông qua chuỗi giải pháp “siết” thị trường bất động sản
mà đỉnh điểm là chính sách Ba lằn ranh đỏ và thông điệp “nhà là để ở, không
phải để đầu cơ”, hệ quả tới nền kinh tế là tiêu cực.
Lý giải cho tác động của sự suy giảm
thị trường bất động sản lên nền kinh tế, các chuyên gia ở Trung Quốc chỉ ra hai
cơ chế. Thứ nhất, là thông qua kênh vốn đầu tư vào tài sản cố định và độ lan
tỏa đến các ngành khác. Ông Lian Ping, Tổng giám đốc Diễn đàn Các nhà Kinh tế
trưởng Trung Quốc chỉ ra đầu tư phát triển bất động sản vẫn chiếm 18,5% tổng
đầu tư tài sản cố định trong nền kinh tế.
Thứ hai là thông qua tiêu dùng cuối
cùng. “Điều này thậm chí còn tác động lớn hơn đến tiêu dùng, ảnh hưởng đến hơn
một chục ngành công nghiệp trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến tiêu dùng” -
South China Morning Post trích lời ông Lian Ping trong một bài báo đăng vào đầu
tháng 10. Nói cách khác, việc giá nhà giảm đã gián tiếp làm giảm chi tiêu tiêu
dùng của các hộ gia đình, sau khi họ cảm thấy mình đang bị “nghèo” đi vì kinh
tế đi xuống, thất nghiệp tăng.
Chính vì những tác động tiêu cực của
giá nhà giảm, chính quyền Bắc Kinh phải thay đổi quan điểm, kích thích thị
trường nhà trở lại. Tuy nhiên, sau nhiều gói hỗ trợ suốt từ năm 2024 cũng như
động thái tháo gỡ khó khăn ở ba thành phố loại một trong 9 vừa qua, giới phân
tích cho rằng thị trường nhà chỉ có thể “ổn định trở lại” từ giữa sau 2026.
Quan điểm trở nên phổ biến trong giới phân tích của Trung Quốc năm nay lại trở
thành “thị trường bất động sản là then chốt để thúc đẩy tiêu dùng”.
Những diễn biến này phù hợp với khung
lý thuyết của một nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ từ năm 2012, là giá
tài sản tăng có thể thúc đẩy tiêu dùng cuối cùng, thông qua “hiệu ứng tài sản”.
Bóp nghẹt giá tài sản đột ngột có thể làm suy giảm tiêu dùng. Nhưng để giá tài
sản tạo bong bóng thì gây ra nguy cơ với ổn định hệ thống tài chính.
Vì vậy mấu chốt là không nên để giá nhà
tăng quá nóng hay sụt giảm quá mạnh. Giá nhà nên tăng chậm hơn tốc độ tăng thu
nhập của người dân, để người sở hữu nhà cảm thấy vui vì giàu lên, và mạnh tay
chi tiêu tiêu dùng, trong khi người chưa có nhà vẫn có thể mua được thông qua
làm việc chăm chỉ và tích lũy.
Điều này đòi hỏi hai nhóm chính sách
cấp thiết.
Một, là phải tăng nguồn cung của nhóm
nhà “vừa túi tiền” (affordable housing).
Hai, là tăng trưởng kinh tế phải tạo ra
gia tăng thật sự về thu nhập cho nhóm 90% còn lại (tức ngoài nhóm 10% giàu nhất
trong xã hội).
Cụ thể thế nào và vì sao cần như vậy
thì các bạn đọc thêm trong bài ở đây: Tăng trưởng và giá nhà
Vì sao ông Trump kiếm chuyện George Soros?
- Đọc rất thú vị
Thần tượng ảo, người hâm mộ thật
Nếu người nổi tiếng thật có giới hạn
sức khỏe thì AI influencer không cần nghỉ ngơi, họ hoạt động suốt 24/7, có thể
làm việc trên nhiều múi giờ, nhiều ngôn ngữ, nhiều nền văn hóa đồng thời cho
các đối tượng cụ thể. Quá nhiều lợi thế làm nức lòng các fan
quốc tế. Câu chuyện về Caryn AI đã là một ví dụ rõ ràng.
Quan trọng nhất, AI Influencer hiệu quả
về chi phí. Mặc dù số đầu tư ban đầu không nhỏ, về lâu dài thì tiết kiệm hơn so
với người ảnh hưởng là con người. AI influencer không đòi lên lương, yêu cầu
thanh toán liên tục, chi phí đi lại, ăn ở và hậu cần khác. Dylan Fournier,
đồng sáng lập Arcads (công cụ AI tạo quảng cáo), nói với báo Financial Times
rằng thuê diễn viên AI tạo quảng cáo ngắn chỉ tốn 10 EUR so với 300 EUR thuê
một người sáng tạo thực.
…
thành công của AI influencer cho đến
nay đã cho thấy một góc nhìn mới về sự nổi tiếng. Phó chủ tịch Ridhima Kahn
nhận định “thế hệ tiếp theo không còn quá bận tâm đến việc người này có thật
hay không. Điều quan trọng hơn là tài khoản này đại diện cho điều gì?”.
Hào quang AI và chiếc bóng năng suất
Những người đã từng gặp sản phẩm cẩu
thả nói trung bình 15,4% tài liệu họ nhận rơi vào diện này. Những sản phẩm cẩu
thả thường xuất hiện giữa đồng nghiệp ngang hàng (40%) nhưng cũng có 18% từ cấp
dưới gửi lên sếp và 16% từ quản lý gửi xuống nhân viên.
Tình trạng này phổ biến hơn cả trong
các ngành dịch vụ chuyên nghiệp và công nghệ. Chi phí tốn kém không hề nhỏ.
Nhân viên cho biết họ mất trung bình 1 giờ 56 phút để xử lý mỗi sản phẩm cẩu
thả. Quy đổi ra tiền có thể tương đương 186
USD mỗi tháng. Với công ty 10.000 nhân viên, thiệt hại có thể lên đến hơn 9
triệu USD mỗi năm chỉ để dọn dẹp mớ tài liệu AI hời hợt.
“Tôi đắn đo khi phải quyết định nên tự
viết lại cho nhanh, bắt anh ta viết lại hay tặc lưỡi cho qua. Chuyện này đang
góp phần tạo ra một xã hội lười suy nghĩ, phụ thuộc vào tác nhân bên ngoài” -
một nhân viên tài chính nói.
Một quản lý công nghệ kể rằng để hiểu
rõ một email do AI soạn, anh phải mất cả tiếng đồng hồ họp nhóm và diễn giải
lại.
CHUYỆN VUI TRONG TUẦN
LIÊN QUAN ĐẾN AI
Chúc các bạn cuối tuần vui vẻ.
Bạn nào chưa đăng ký Đọc Chậm mà muốn
qua năm mới có mấy bài như vầy để đọc cuối tuần thì có thể đăng ký ở bên dưới
nha, hổng tốn tiền.
Không có nhận xét nào