Chuyện Việt Nam

Ban Bí thư: Triển khai xác thực danh tính bắt buộc với người dùng mạng xã hội

Trường Tộ/Tạp Chí Luật Khoa

 29/01/2026

Người dùng mạng xã hội ở Việt Nam sắp tới bắt buộc phải xác thực danh tính theo chỉ thị mới nhất từ Ban Bí thư Đảng Cộng sản.

Theo dòng thời sự: Ngày 27/1, Thường trực Ban bí thư Trần Cẩm Tú ký ban hành Chỉ thị số 57/2025  về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị. 

• Văn bản này yêu cầu áp dụng cơ chế xác thực định danh bắt buộc đối với tài khoản người dùng mạng xã hội, đồng thời xử lý triệt để tình trạng tài khoản không chính chủ, nặc danh.

• Theo đó, quy định mới nhằm đồng bộ việc định danh công dân, thuê bao viễn thông, cùng các tài nguyên khác trên Internet (tên miền, địa chỉ IP) với tài khoản mạng xã hội.

• Bộ Công an được giao là cơ quan chủ trì quản lý nhà nước trong thực hiện Chỉ thị số 57/2025.

• Chỉ thị này đang đặt ra một bước ngoặt quan trọng trong việc sẽ xóa bỏ tình trạng ẩn danh của người dùng Việt Nam trên mạng Internet.

Bối cảnh: Việt Nam là nước có tỷ lệ người sử dụng mạng xã hội khá cao. Tính đến tháng 10/2025, có gần 80 triệu người, chiếm 77,6% tổng số dân số dùng mạng xã hội.  

• Trong số này, Facebook là kênh mạng xã hội phổ biến nhất với 76,2 triệu người sử dụng. Tiếp đến là TikTok với 76,1 triệu người và 62,1 triệu người ở YouTube, v.v.

• Nhiều tài khoản mạng xã hội gần đây mặc dù ẩn danh nhưng đã bị công an mời lên làm việc vì các phát ngôn trên mạng bị phía công an cho là “thù địch” hoặc đưa tin “sai sự thật” về chính quyền.

• Về vấn đề này, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) khẳng định rằng người dùng không thể ẩn danh trên mạng xã hội. Ngay cả khi không công khai danh tính, mỗi hành vi trực tuyến đều để lại các dấu vết như tên thiết bị, địa chỉ IP, điểm truy cập Wi-Fi, cho đến thói quen lướt web hằng ngày, v.v.

• Theo ông Vũ Ngọc Sơn, thành viên của NCA, việc không định danh không đồng nghĩa với khả năng không bị nhận diện. Chỉ cần người dùng kết nối với Internet, hệ thống quản lý đã nhận diện người dùng ở một mức nhất định.

Toàn cảnh: Việt Nam đang hướng đến việc xây dựng một hạ tầng kiểm soát không gian mạng dưới sự quản lý của Bộ Công an. Bộ Công an vừa là đơn vị soạn thảo luật, vừa kiêm vai trò làm cơ quan thi hành luật và quản lý hạ tầng dữ liệu.

• Trước đó, Nghị định 147/2024 của Chính phủ quy định nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội phải xác thực tài khoản người dùng bằng số điện thoại tại Việt Nam.

• Luật An ninh mạng sửa đổi năm 2025 được Quốc hội thông qua vào tháng 12/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7, giao Bộ Công an quản lý địa chỉ IP và định danh trên Internet.

• Luật Bảo vệ Dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1 còn cho phép Bộ Công an có quyền sử dụng dữ liệu cá nhân mà không cần sự đồng ý của chủ thể đối với các trường hợp vì mục đích “bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”. 
  
  Luật này cũng cho phép các cơ quan nhà nước khác dùng dữ liệu cá nhân để “phân tích, tổng hợp” nhằm “phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý nhà nước”.
  
  Cùng với đó, một nghị định đang lấy ý kiến theo luật này cũng đề ra nội dung rằng toàn bộ các dữ liệu tài nguyên của xã hội bắt buộc phải được tập trung lưu trữ tại Trung tâm Dữ liệu Quốc gia của Bộ Công an.

Phản biện: Chính quyền luôn có những diễn ngôn tập trung vào lý do của việc thắt chặt quản lý, an ninh mạng nhằm bảo vệ người dân khỏi những vụ lừa đảo hay bắt cóc trực tuyến.

• Thực tế, những quy định này có xu hướng giới hạn các quyền tự do biểu đạt của người dân trên không gian mạng xã hội.

• Người dân có thể bị phạt tiền từ 7,5 triệu đồng đến các hình phạt cao hơn như án tù nhiều năm với những phát ngôn của mình trên mạng xã hội mà chính quyền cho rằng bất lợi cho họ.

• Trong khi đó, Hiến pháp quy định rằng công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do hội họp.

• Các tổ chức nhân quyền quốc tế đã nhiều lần kêu gọi Việt Nam bãi bỏ hoặc sửa đổi các nội dung ở Nghị định 147 và Luật An ninh mạng nhằm mở rộng giới hạn quyền biểu đạt của người dân trong nước.

• Một số tổ chức khác như Tổ chức Phóng viên không biên giới (RSF) liệt kê Việt Nam vào danh sách các quốc gia là “kẻ thù của Internet”. Tổ chức Freedom House xếp Việt Nam ở mức “không tự do” về Internet với 22/100 điểm.

Bộ Công an dự kiến triển khai định danh người bằng ADN

Trường Tộ/Tạp Chí Luật Khoa

 30/01/2026

Sau dự thảo Nghị quyết về xếp hạng công dân, Bộ Công an tiếp tục lấy ý kiến về dự thảo quy chuẩn quốc gia về xác thực sinh trắc học người dựa trên ADN.

Theo dòng thời sự: Dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia sinh trắc học ADN nhận dạng cá thể người đang được Bộ Công an lấy ý kiến từ ngày 4/12/2025 đến 4/2/2026 trên Cổng thông tin điện tử Bộ Công an.

• Dự thảo này nhằm tạo hành lang pháp lý cùng với các nghiệp vụ kỹ thuật chi tiết để triển khai Luật Căn cước. 

• Hồ sơ ADN của mỗi công dân sẽ được xây dựng dựa trên tối thiểu 21 điểm gien (locus).

• Mẫu định danh đầu vào của công dân sẽ bao gồm nhiều dạng khác nhau như máu, niêm mạc miệng, dấu vân tay, nhận diện khuôn mặt, v.v. sẽ được xác thực qua quy trình của Bộ Công an.

• Tiếp đến, các mẫu này sẽ được xử lý và chuẩn hóa tại phòng xét nghiệm để tiến hành đưa lên hệ thống lưu trữ định danh.
  
  Các mẫu sinh phẩm (máu, lông, tóc, niêm mạc, mô người, v.v.) tồn dư cũng không được lưu trữ tại các phòng xét nghiệm độc lập mà phải bàn giao toàn bộ mẫu lại Bộ Công an.

• Cuối cùng, toàn bộ dữ liệu ADN định danh người của toàn xã hội sẽ tập trung, do Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (CO6) quản lý.

• Đáng chú ý, dự thảo còn nêu rõ rằng dữ liệu ADN có thể được chia sẻ cho các đơn vị nghiệp vụ khác của Bộ Công an khi có “yêu cầu thực tiễn”.

• Về công nghệ thực hiện, Bộ Công an sẽ áp dụng phân tích đoạn lặp ngắn (STR – Short Tandem Repeat) thông qua công nghệ điện di mao quản với mục đích định danh cá thể người. Đây là phương pháp tiêu chuẩn được phổ biến của các hệ thống tội phạm học quốc tế.
  
  Dự thảo còn đề cập đến một công nghệ khác gọi là “phân tích ADN nhanh” (Rapid DNA). Hệ thống này cho phép tạo hồ sơ ADN hoàn toàn tự động từ mẫu máu hoặc niêm mạc mà “không cần sự can thiệp của con người”.

Lo ngại:

• Theo nghiên cứu của Botcha Vara Nounisree và Cộng sự trên tạp chí khoa học International Journal on Science and Technology (IJSAT), việc triển khai công nghệ Rapid DNA làm tăng lo ngại về giám sát rộng rãi và khả năng lạm dụng dữ liệu di truyền. Nếu không có các cơ chế giám sát thích hợp và các quy định rõ ràng, công nghệ này có nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư của các cá nhân, đặc biệt nếu mẫu ADN được thu thập mà không có sự đồng ý từ chủ thể.
  
  Nghiên cứu của The Policing Project, một tổ chức nghiên cứu chính sách tại Mỹ, cũng từng cảnh báo rằng việc thu thập không kiểm soát và sự phổ biến của công nghệ Rapid DNA có thể làm trầm trọng thêm khả năng xâm phạm quyền riêng tư và tự do của những người vô tội, vốn đã bị cuốn vào cơ sở dữ liệu.
  
  Các nhóm bảo vệ tự do dân sự ở Mỹ đã lên án mạnh mẽ việc sử dụng công nghệ này, đặc biệt là khi nó được áp dụng đối với những người bị bắt giữ mà chưa kết án.

Lỗ hổng của luật: Dự thảo không nêu cơ quan nào sẽ làm nhiệm vụ giám sát độc lập hoạt động quản lý và sử dụng dữ liệu này của Bộ Công an.

• Tại mục phạm vi điều chỉnh, văn bản nêu rõ rằng sẽ miễn trừ trách nhiệm bảo mật “liên quan đến quyền riêng tư”.

• Dự thảo không nêu cụ thể quy trình chia sẻ, sử dụng dữ liệu ADN giữa các cơ quan của Bộ Công an có cần lệnh của tòa án hay quy trình tố tụng công khai hay không.

• Bên cạnh đó, trong khi dự thảo liệt kê các tiêu chuẩn quốc tế như FBI và ISO làm quy chuẩn kỹ thuật nhưng quy trình xác thực đầu vào lại phụ thuộc hoàn toàn vào “giải pháp xác thực” nội bộ do Cục CO6 xây dựng và phê duyệt. 

Bối cảnh: Đối với dự thảo trên, Bộ Công an nêu ba cơ sở chính để ban hành quy chuẩn này.

• Đầu tiên, bộ này đề cập đến nguyên nhân cần một khung pháp lý kỹ thuật để thực hiện các điều khoản của Luật Căn cước số 26/2023/QH15 (hiệu lực từ 1/7/2024).

• Kế đến, Bộ Công an cho rằng dữ liệu ADN cần đạt độ chính xác cao để tích hợp vào cơ sở dữ liệu căn cước. Do vậy, dự thảo quy chuẩn này nhằm thống nhất quy trình phân tích ADN trên toàn quốc, đảm bảo hồ sơ ADN có giá trị pháp lý và khoa học, tránh tình trạng mỗi nơi làm một kiểu dẫn đến dữ liệu không tương thích.

• Cuối cùng, bộ này nêu mục đích của dự thảo là để quản lý các tổ chức, đơn vị (bao gồm cả ngoài ngành công an) tham gia phân tích và tạo lập dữ liệu, làm cơ sở thẩm định năng lực và cấp phép cho các phòng xét nghiệm tư nhân được tha gia vào hệ thống.

Điều chưa tỏ: Cũng giống như dự thảo lần trước, mặc dù đã có thông tin lấy ý kiến ở dự thảo từ ngày 4/12/2025, tức đã hơn một tháng trôi qua nhưng báo chí nhà nước không phổ cập thông tin này đến dư luận. Trong khi đó, chỉ còn vài ngày nữa là hết thời gian lấy ý kiến. 

• Ngoài ra, khi truy cập vào cổng thông tin của Bộ Công an để xem dự thảo này, người ta không biết phải đóng góp ý kiến ở đâu, khi không có thông tin hướng dẫn cụ thể.

• Ở dự thảo này, Bộ Công an đưa ra lập luận rằng sẽ “bảo vệ quyền lợi công dân” và giảm thiểu các nguy cơ lạm dụng dữ liệu ADN hoặc sử dụng sai mục đích. 

• Tuy nhiên, chính bản thuyết minh lại liệt kê rủi ro đi kèm rằng có khả năng xảy ra tình trạng “lạm dụng dữ liệu ADN” và “nguy cơ chồng chéo pháp luật” với các luật đã hiện hữu như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. 

Cây cao bóng cả: Mô hình thu thập thông tin định danh ADN này tương đồng với cách mà Trung Quốc đã từng áp dụng trước đó. 

• Tính đến cuối năm 2015, Bộ Công an Trung quốc đã tích lũy 44 triệu mục nhập liệu hỗn hợp, bao gồm dữ liệu từ hơn 40 triệu cá nhân. 

• Chính phủ Trung Quốc tự gọi đây là cơ sở dữ liệu lớn nhất thế giới.

• Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu ADN của Trung Quốc được tích hợp vào chương trình giám sát nhà nước thuộc dự án Kim Thuẫn (Golden Shield) do Bộ Công an nước này lãnh đạo. 

• Dự án này tìm cách cung cấp thông tin cá nhân của hàng triệu công dân Trung Quốc, bao gồm dữ liệu pháp y và cá nhân, cho các sĩ quan cảnh sát địa phương trên toàn quốc. 

• Cơ sở dữ liệu định danh ADN cho phép cảnh sát có thể kết nối kết quả tìm kiếm chính xác với những thành viên gia đình có quan hệ họ hàng của những người được lấy mẫu. 

• Việc thu thập ADN của cảnh sát Trung Quốc được cho là còn phục vụ việc theo dõi những người bất đồng chính kiến và có thái độ thách thức đối với chính quyền.

Dữ liệu ADN là gì? Là các thông tin sinh học được chiết xuất chính từ vật liệu di truyền của con người, được chuyển đổi thành một mã kỹ thuật số để nhận dạng, lưu trữ và đối chiếu. Các mẫu thu thập ADN thường đến từ máu, nước bọt (niêm mạc miệng), lông, tóc, tế bào da, mồ hôi, v.v.

Bên lề: Từ năm 2008, Đại Hội đồng xét xử Tòa án Nhân quyền Châu Âu (ECHR) đã cấm việc thu thập và lưu giữ vô thời hạn dấu vân tay, mẫu tế bào và hồ sơ ADN, để tránh vi phạm Công ước Châu âu về Quyền con người.