Ts. Phạm Đình Bá
19/01/2026
(Hình từ The New York Times)
Một trong những quốc gia năng động nhất châu Á đang cân nhắc làm thế nào để cân bằng giữa sự kiểm soát của chính phủ và việc tăng GDP bình quân đầu người lên khoảng 70% trong vòng 5 năm.
The New York Times. Damien Cave đưa tin từ Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam, và Tung Ngo từ Hà Nội, Việt Nam.
19 tháng 1 năm 2026, 00:01 giờ ET
Đảng Cộng sản Việt Nam hôm thứ Hai đã khai mạc Đại hội Đảng quan trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi quốc gia này - một cường quốc tầm trung đang nổi lên và là một trong những quốc gia năng động nhất châu Á - đang đứng trước cơ hội tốt nhất và cuối cùng để "làm giàu trước khi già đi".
Sau 40 năm cải cách và sự vươn lên phi thường từ nghèo đói, Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng tăng để theo đuổi những cải cách táo bạo hơn nhằm bắt kịp các nước láng giềng trong khu vực như Hàn Quốc và Đài Loan.
Việt Nam, một quốc gia với 102 triệu dân, đang có một khoảng thời gian ngày càng thu hẹp để dân số trong độ tuổi lao động vẫn đủ lớn để thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng trước khi xã hội già đi.
Đồng thời, những biến động địa chính trị mang đến cả áp lực và cơ hội.
Cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều coi Việt Nam là một quốc gia có tầm quan trọng chiến lược. Việt Nam có đường bờ biển dài dọc theo các tuyến đường biển tranh chấp ở Biển Đông, cũng như một nền công nghiệp sản xuất đang phát triển nhanh chóng, dựa vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc và xuất khẩu sang Hoa Kỳ nhiều hơn bất kỳ nơi nào khác.
Washington và Bắc Kinh, cùng với Moscow và phần lớn châu Âu, đều đang gây sức ép buộc Việt Nam nghiêng về phía họ trong khi cố gắng đánh giá hướng đi của đất nước.
Đại hội đảng kéo dài một tuần tại Hà Nội kết thúc vào ngày 25 tháng 1.
Liệu sẽ có sự thay đổi lãnh đạo?
Trong nhiều thập kỷ, nhà nước độc đảng Việt Nam được điều hành bởi bốn thành viên hàng đầu của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản - được gọi là “Tứ Trụ” - gồm Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội. Sự sắp xếp này được thiết kế để tránh tập trung quyền lực vào một người lãnh đạo duy nhất.
Nhưng hiện nay, Đảng đang gấp rút thực hiện các mục tiêu đầy tham vọng do Đại hội Đảng khóa trước đề ra: nâng GDP bình quân đầu người lên khoảng 70% đạt 8.500 USD vào năm 2030 và xây dựng nền kinh tế công nghiệp đủ mạnh để trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.
“Việc Đảng đạt được những mục tiêu này rất quan trọng”, ông Nguyễn Hồng Hải, nhà khoa học chính trị tại Đại học Vin ở Hà Nội, cho biết. “Tính chính đáng của Đảng Cộng sản sẽ được củng cố bởi những thành tựu đạt được”.
Trong thời đại bất ổn do Hoa Kỳ và Trung Quốc gây ra, Bí thư Đảng ủy Tô Lâm có khả năng sẽ tích lũy thêm quyền lực bằng cách kiêm nhiệm cả chức vụ Tổng thống. Cuba và Trung Quốc có cấu trúc tương tự nhau với một nhà lãnh đạo duy nhất đứng đầu cả Đảng và Nhà nước. Theo một số quan chức và nhà ngoại giao, những người từ chối nêu tên khi thảo luận về các đề cử của Đảng, ông Lâm, 68 tuổi, là ứng cử viên duy nhất cho cả hai chức vụ.
Tổng thống đương nhiệm, Lương Cường, 68 tuổi, một tướng quân đội, dự kiến sẽ nghỉ hưu. Nếu vai trò kép của ông Lâm được chấp thuận, điều đó sẽ báo hiệu rằng quân đội, một phe phái quyền lực kể từ sau chiến tranh, ít nhất đã bị gạt ra ngoài lề phần nào - khi ông Lâm củng cố quyền lực.
Tổng bí thư đảng đã làm được những gì cho đến nay?
Cho đến gần đây, ông Lâm chủ yếu được biết đến như một người thi hành kỷ luật. Là cựu lãnh đạo công an, ông đã vươn lên trở thành nhà lãnh đạo cao nhất của Việt Nam vào năm 2024 sau khi người tiền nhiệm, ông Nguyễn Phú Trọng, qua đời.
Kể từ đó, sự lãnh đạo của ông Lâm đã mang đến một làn sóng thay đổi mạnh mẽ, bắt đầu bằng một cuộc cải tổ hành chính lớn, hợp nhất các tỉnh và khiến hàng chục nghìn quan chức mất việc. Là người yêu thích bóng đá, nhạc jazz và nhạc cổ điển, ông cũng đã thúc đẩy việc xây dựng ồ ạt các sân vận động và nhà hát opera, cùng với các tuyến đường mới, đường sắt và sân bay.
Đằng sau hậu trường, ông đã tìm cách nâng cao vị thế của những người trung thành, củng cố mối quan hệ với các công ty lớn bán quốc doanh, và giành được sự ủng hộ của cả giới lãnh đạo đảng lẫn các nhân vật nổi bật ở miền Nam Việt Nam mà người tiền nhiệm của ông từng coi như những kẻ bị ruồng bỏ.
Một trong những phương pháp của ông là: Ông thường xuyên dẫn theo đoàn tùy tùng lớn trong các chuyến đi nước ngoài, đồng thời thường xuyên phát biểu về “kỷ nguyên trỗi dậy của quốc gia” cho Việt Nam, với vai trò ngày càng lớn của khu vực tư nhân.
Ông Lâm được xem là một nhân vật chuyển tiếp tiềm năng, người có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi hơn cho nhiều loại hình doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, các nhà phê bình nhấn mạnh rằng đảng vẫn ưu tiên sự kiểm soát tập trung.
Các công ty nhà nước và các công ty được nhà nước ưu ái vẫn được hưởng sự đối xử đặc biệt. Các luật mới trao quyền lớn hơn cho các nhà chức trách để tìm kiếm và trấn áp các bình luận "chống nhà nước", với một số lo ngại rằng điều đó có thể bao gồm cả thông tin chính xác nhưng không mấy tốt đẹp về nền kinh tế.
Lãnh đạo được lựa chọn như thế nào?
Đại hội sẽ quy tụ 1.586 đại biểu, đại diện cho 5,6 triệu đảng viên đã đăng ký. Hầu hết các đại biểu được đảng bổ nhiệm. Công việc của họ trong tuần này sẽ là thảo luận về việc thăng tiến trong Đảng Cộng sản sau khi di chuyển từ các khách sạn sang trọng như Marriott và Lotte đến một trung tâm hội nghị ở Hà Nội.
Tại đó, họ sẽ đề cử khoảng 200 quan chức vào Ban Chấp hành Trung ương. Nhóm này sẽ chọn ra từ 17 đến 19 thành viên của Bộ Chính trị, cơ quan quyền lực nhất của đảng, từ đó Ban Chấp hành Trung ương sẽ chọn ra Tổng Bí thư và các “trụ cột” khác.
Việc tranh giành quyền lực trong nội bộ đảng đã diễn ra trong nhiều tháng.
Những thông tin rò rỉ và các cuộc thảo luận nội bộ về những lựa chọn quan trọng nhất cho thấy đại hội sẽ tạo ra sự kết hợp giữa tính liên tục và xu hướng mạnh mẽ hơn hướng tới cải cách kinh tế nhanh chóng.
Thủ tướng Phạm Minh Chinh, 67 tuổi, một vị tướng cảnh sát và cựu sĩ quan tình báo, dự kiến sẽ nghỉ hưu và được thay thế bởi Lê Minh Hùng, 55 tuổi, thành viên trẻ nhất của Bộ Chính trị. Ông có nền tảng về tài chính và từng là Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Trụ cột cuối cùng trong bốn “trụ cột”, Trần Thanh Man, 63 tuổi, dự kiến sẽ tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội.
Nhiều người được kỳ vọng thăng tiến ở cấp tỉnh và bộ có mối liên hệ với tỉnh Hưng Yên, quê hương của ông Lâm.
Các chính sách ưu tiên của Việt Nam là gì?
Đảng có kế hoạch xây dựng mô hình tăng trưởng kinh tế mới, giảm sự phụ thuộc vào lao động tay nghề thấp và tăng cường dựa vào khoa học và công nghệ.
Theo một báo cáo của Đảng dự kiến được trình bày tại đại hội, “Việt Nam vẫn đang đối mặt với những thách thức rất lớn, bao gồm nguy cơ tụt hậu hơn nữa về kinh tế, không thích ứng đủ nhanh với biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường”.
Báo cáo đó cho biết Việt Nam sẽ tìm kiếm các dự án chiến lược với các nước khác vì “với một số đối tác quan trọng, lòng tin vẫn còn thấp, không đồng đều và không thực sự bền vững”.
Điều đó dường như ám chỉ đến Hoa Kỳ. Một thỏa thuận thương mại với Washington vẫn chưa được hoàn tất. Bất chấp áp lực của thuế quan, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam đã vượt mức 8% vào năm ngoái, phần lớn là do các nhà máy Trung Quốc đã chuyển vào Việt Nam với tốc độ nhanh chóng.
Theo các nhà phân tích, thách thức chính của đất nước nằm ở việc thực hiện các chính sách nhằm xây dựng sự cởi mở, hiệu quả và cạnh tranh hơn. Về nội bộ, một mối nguy hiểm là sự tồn tại của một nhóm nhỏ các doanh nghiệp được nhà nước ưu ái với năng suất thấp. Căng thẳng thương mại với Mỹ và sự bùng nổ của các nhà máy Trung Quốc - được Bắc Kinh trợ cấp mạnh mẽ - cũng đe dọa đến mục tiêu phát triển một nền kinh tế công nghiệp trong nước mạnh mẽ của Việt Nam.
Trong các kỳ đại hội gần đây, việc điều chỉnh chính sách thường diễn ra từng bước nhỏ. Năm nay, nhiều người Việt Nam hy vọng sẽ có những bước đi quyết đoán hơn khi các yếu tố ổn định và cấp bách đang cạnh tranh nhau.
Nguồn:
https://www.nytimes.com/2026/01/19/world/asia/vietnam-communist-party-congress-economy.html
Không có nhận xét nào