Khác biệt về giáo dục chủ nghĩa cộng sản và tư bản chủ nghĩa
Dương Quốc Chính
Tháng 01 năm 2026
Ở các video trước, mình có hỏi chuyện các cô, chú cao tuổi về giáo dục VNCH, nên mọi người cũng đã hiểu cơ bản. Lần này, gặp cô Phượng, 1 nhà giáo dục có tiếng, mình muốn hỏi cô thêm về đề tài này và để mọi người có thêm góc nhìn về cách giáo dục kiểu Pháp lai với VNCH ở trường Tây. Cuộc trò chuyện gồm 2 video.
Thời đó tồn tại song song hệ thống trường công lập dạy chương trình Việt và hệ thống trường Pháp (như Marie Curie) dạy chương trình Pháp. Tuy nhiên, trường Pháp vẫn bắt buộc dạy các môn Sử, Địa, Văn, Công dân giáo dục bằng tiếng Việt theo chương trình của VNCH. Đây là cái khác biệt với giáo dục cũ thời Pháp thuộc.
Môi trường giáo dục đề cao sự tôn trọng nhưng không khúm núm. Trong tranh luận công khai hay học thuật, người học được khuyến khích xưng "tôi" để thể hiện sự bình đẳng về quan điểm, thay vì xưng "con" hay "em" quá quỵ lụy.
Triết lý giáo dục: Tự do và Khai phóng
Quyền tự chủ của giáo viên: Bộ Giáo dục chỉ đưa ra khung chương trình (ví dụ: lớp 6 học văn học dân gian), còn việc dạy như thế nào, dùng sách gì là toàn quyền của giáo viên. Hiệu trưởng hay chính quyền không can thiệp vào chuyên môn hay áp đặt nội dung giảng dạy.
Không có sách giáo khoa độc tôn: Học sinh không bị bắt buộc mua một bộ sách giáo khoa cố định. Thay vào đó, học sinh mượn sách từ thư viện nhà trường hoặc tự tìm mua các sách tham khảo khác nhau do các giáo viên giỏi biên soạn.
Khuyến khích tự học và nghiên cứu: Ngay từ cấp 2, học sinh đã được giao bài tập sưu tầm tư liệu (như ca dao, tục ngữ) thay vì học thuộc lòng. Điều này rèn luyện kỹ năng nghiên cứu và tự học
Kiểm tra đánh giá và Tư duy phản biện
Không có "văn mẫu": Các bài thi, đặc biệt là môn Văn và Triết, là các bài luận (essay) nơi học sinh phải trình bày quan điểm cá nhân và lập luận logic. Không có đáp án mẫu, và học sinh không bị trừ điểm nếu có quan điểm trái ngược với thầy cô, miễn là lập luận chặt chẽ.
Sự trung thực học thuật: Cô Phượng nhấn mạnh sự khác biệt lớn so với hiện nay là vấn đề đạo văn. Thời trước, việc trích dẫn ý tưởng của người khác mà không dẫn nguồn bị coi là điều cấm kỵ và bị xử lý nghiêm, trong khi hiện nay khái niệm này đôi khi bị xem nhẹ hoặc hiểu sai do thói quen học theo văn mẫu.
Trọng thực học hơn bằng cấp
Xã hội và nhà trường trọng thực tài. Có những nhà nghiên cứu, giáo viên (như cha của cô Phượng) không có bằng tốt nghiệp phổ thông chính quy nhưng nhờ tự học và có công trình nghiên cứu giá trị nên vẫn được công nhận là học giả và được mời giảng dạy đại học.
Nền giáo dục thời đó hướng tới việc trang bị cho người học năng lực tư duy và phương pháp tự học. Nhà trường tin tưởng vào khả năng gạn lọc và tư duy độc lập của học sinh, giúp họ có sức đề kháng trước các luồng thông tin khác nhau thay vì đào tạo ra những con người rập khuôn.
Nguồn
https://www.facebook.com/share/p/1DN3UPakqa/?mibextid=wwXIfr
Ps: Nguyễn Nam Hải
Tôi học Thpt ở miền Nam trước 1975 sao thấy nhẹ nhàng, và các thầy cô giảng dạy rất hấp dẫn và hay ở các bộ môn, chắc có lẽ do Sgk viết hay...
Ở cấp học Tiểu học thì tôi không nhớ lắm, hình như chỉ có một bộ Sgk. Nhưng khi lên cấp 2&3 thì nhiều bộ Sgk với nhiều tác giả khác nhau. Ví dụ sách Toán thì có các thầy viết như: Thầy Nguyễn Phú, Nguyễn Tá, Đào Văn Dương, Đặng Sỹ Hỷ...
Tôi còn nhớ các thầy khi đi lên lớp chỉ cầm quyển sách Toán trên tay, đôi khi cuộn tròn bỏ vào túi quần, bước vào lớp để sách trên bàn, hầu như rất ít khi lật sách ra xem. Không như sau 1975 thầy cô mang theo một cái cặp to đùng như đi chợ. Khi dự giờ môn Văn tôi thấy thầy cô không thuộc thơ, phải cầm Sgk lên đọc...
Về học sinh, với tôi thì sách Toán các anh chị để lại với nhiều tác giả khác nhau, hoặc mua thêm, nếu có tác giả mới. Giá tiền Sgk cũng rất rẻ, không quá mắc so với xhcn bây giờ...
Sau này tôi có suy nghĩ vì sao các thầy cô ở miền Nam dạy giỏi, tốt và hấp dẫn? Vì ai thi đậu vào Sư phạm thì được hoãn dịch khỏi phải đi lính và học bỗng, lương rất cao, nên điểm vào Sư phạm cạnh tranh khốc liệt. Và họ được thụ hưởng một nền giáo dục Nhân bản Dân tộc Khai phóng, chứ không phải một nền giáo dục tạo ra công bộc bảo vệ cncs, bảo vệ đảng cs bằng mọi giá, phải biết hận thù giai cấp... "Đường ra trận mùa này đẹp lắm..., Đường vinh quang xây xác quân thù..., Quả pháo ơi; sao mà yêu như đứa trẻ, suốt đêm ngày ta bế trên vai..."... Ca tụng đường đi đánh lộn, giết chết ae một nhà là đẹp, tụng ca yêu thương quả pháo giết người như con mình đẻ ra...
Và suốt những năm tháng học phổ thông, tôi không hề thấy một Thầy cô nào ngồi phía sau lưng để dự giờ thầy cô khác giảng dạy. Đây là điều tôi rất dị ứng và thấy kỳ cục khi phải đi dự giờ các thầy cô sau 1975, để cuối năm đủ 18 tiết dự giờ, đúng chỉ tiêu của nhà nước xhcn yêu cầu.
Tóm lại; tôi thấy nền giáo dục của miền Nam trước 1975, tốt hơn rất nhiều so với nền giáo dục xhcn bây giờ, từ trình độ năng lực chuyên môn của thầy cô giáo, cho đến đạo đức sư phạm, nhân phẩm của người thầy...
Tôi nhớ; ai đó đã nói; "Tranh cãi với kẻ ít hiểu biết, vô giáo dục không khiến mình thông minh hơn, nó chỉ chứng minh rằng mình cũng "ngang tầm" với họ mà thôi. Người hiểu chuyện không cần chứng minh, kẻ cố cãi mới là kẻ thua cuộc."
Và;
Nhà Triết học George Bernard Shaw của Cntb đã nói: "Tôi đã học được rằng; đừng bao giờ giằng co với lợn; vì như thế lợn sẽ làm vấy bẩn đến bạn và lợn cũng rất thích điều nầy!"...
Không có nhận xét nào