BBC News
02/06/2026
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Không quá tệ nhưng cũng chưa thực sự bứt phá, một nhà quan sát đánh giá về sự phát triển của Việt Nam trong nhiệm kỳ qua, đặc biệt kể từ khi ông Tô Lâm trở thành tổng bí thư từ tháng 8/2024.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiệm kỳ 2026–2031 của ông Tô Lâm đã khơi dậy những cảm xúc trái chiều trong giới đầu tư và các chuyên gia kinh tế.
Một mặt, những hứa hẹn đem lại bầu không khí hứng khởi, phần nào thể hiện qua việc thị trường chứng khoán Việt Nam tăng điểm chóng mặt kể từ khi ông kế nhiệm cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng để lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam.
Trong khoảng một năm trở lại đây, chỉ số VN-Index đã tăng hơn 40%.
Thế nhưng, mặt khác, các định chế tài chính vẫn giữ thái độ hoài nghi về tính bền vững trong mục tiêu phát triển của Việt Nam.
Ngân hàng Thế giới dự báo mức tăng năm 2026 của Việt Nam chỉ ở mức 6,3% và 6,7% vào năm 2027 dù Quốc hội và Chính phủ chốt con số 10%.
"Để tăng trưởng bền vững, tôi tin rằng lãnh đạo cần phi tập trung hóa việc ra quyết định - trao quyền cho cấp dưới, và đi theo thị trường nhiều hơn là bộ máy hành chính," Giáo sư, Stephen B. Young, Giám đốc điều hành tổ chức Caux Round Table for Moral Capitalism, nói với BBC News Tiếng Việt.
Trên thực tế, các tổ chức đánh giá tài chính quốc tế, trong đó Fitch cũng cảnh báo vào cuối tháng Một rằng chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá sẽ đánh đổi với sự ổn định hệ thống tiền tệ.
"Tham vọng đạt mức tăng trưởng kinh tế trung bình ít nhất 10% trong 5 năm tới có khả năng sẽ duy trì sự phụ thuộc vào việc mở rộng tín dụng nhanh chóng và có thể dẫn đến việc nới lỏng tài khóa hơn nữa. Điều này khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương hơn trước các rủi ro liên quan đến đòn bẩy tài chính trong bối cảnh các chính sách thương mại đang trở nên nhạy cảm," trích báo cáo xuất bản hôm 28/1 của tổ chức xếp hạng tín dụng quốc Fitch.
Ngay cả Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam cũng đã phải hạ mục tiêu tăng tín dụng xuống còn 15%, sau khi chứng kiến pha tăng nóng lên tới hơn 19% hồi năm 2025, đẩy nhiều thị trường tài sản vào rủi ro bong bóng.
Thậm chí, việc tỉ lệ giữa tăng trưởng điện năng tiêu thụ (4,9%) và tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2025 (8,02%) ở mức thấp 0,61 cũng khiến nhiều chuyên gia trong nước nghi ngại, cho rằng tăng trưởng không đến từ hoạt động sản xuất mà từ các công cụ khác thiếu tính bền vững hơn.
"Không quá tệ nhưng cũng chưa thực sự bứt phá", Giáo sư Young, nhà quan sát chính trị Việt Nam lâu năm, đánh giá về sự phát triển của Việt Nam trong nhiệm kỳ qua.
Các chuyên gia khác cũng đồng tình rằng quốc gia này còn khá nhiều việc cần làm trong nhiệm kỳ tới, trong bối cảnh giới lãnh đạo cương quyết bám vào mục tiêu tăng trưởng cao.
Thủ tướng mới có giải quyết được vấn đề?
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Thủ tướng đương nhiệm Phạm Minh Chính sẽ về hưu khi Quốc hội khóa 16 miễn nhiệm, dự kiến vào tháng Tư
Với việc không có tên trong danh sách ủy viên Trung ương Đảng khóa 14, Thủ tướng Phạm Minh Chính dự kiến sẽ về hưu vào tháng Tư tới. Bảy phó thủ tướng dưới trướng ông cũng sẽ rời chính trường vì lý do tương tự.
Khi đó, các mục tiêu kinh tế mà chính phủ ông đặt ra vào cuối năm ngoái sẽ trông chờ vào bộ máy mới.
Đại hội 14 của Đảng cộng sản Việt Nam đã đề ra các chỉ tiêu tăng trưởng cao với GDP bình quân hàng năm trên 10%, đưa GDP đầu người đạt 8.500 USD vào năm 2030, đồng thời đẩy mạnh tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo lên 28% và kinh tế số lên 30% GDP.
Song song đó, các mục tiêu về chất lượng tăng trưởng cũng được đề cập với đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đạt trên 55%, năng suất lao động tăng 8,5%/năm, cùng tổng vốn đầu tư toàn xã hội duy trì ở mức 40% GDP.
"Xét tính chất chuyên sâu và phức tạp của các cải cách sắp tới, rất có khả năng một nhân sự có nền tảng kinh tế vững chắc như ông Lê Minh Hưng sẽ được xem xét," Giáo sư khoa học chính trị Edmund Malesky từ Đại học Duke (Mỹ) dự báo với BBC News Tiếng Việt.
Giáo sư Carl Thayer, nhà quan sát Việt Nam lâu năm từ Đại học New South Wales, Úc, cũng có ý kiến tương tự khi trả lời BBC News Tiếng Việt, cho rằng người kế nhiệm Thủ tướng Phạm Minh Chính phải là người được đào tạo bài bản và có kinh nghiệm dày dạn trong lĩnh vực kinh tế - tài chính.
Điều này cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam "ưu tiên trở thành một quốc gia đang phát triển có công nghiệp hiện đại và thu nhập trung bình cao".
Khi lộ trình và kế hoạch cải cách tổng thể đã được ấn định, vai trò của tân thủ tướng sẽ tập trung vào khâu thực thi và điều hành, cụ thể là hướng dẫn triển khai các văn bản pháp quy và phân bổ nhân sự, ông Malesky nhận định thêm.
Nhưng đối với Giáo sư Young, điều quan trọng nhất không hẳn nằm ở vị thủ tướng hay chính phủ mới, mà ở chỗ liệu người lãnh đạo cao nhất có thể "chia sẻ" quyền lực hay không và có sẵn lòng lắng nghe "cấp dưới" hay không.
Ông chỉ ra với việc Đại hội 14 rút ngắn thời gian tổ chức một ngày rưỡi so với kế hoạch ban đầu ngụ ý rằng ông Tô Lâm đã đạt được sự đồng thuận cao trong dàn lãnh đạo.
"Đây là một kỳ đại hội Đảng rất êm ả, tôi phải nói như vậy."
Fitch cũng đánh giá với việc ông Tô Lâm tái cử, sự ổn định liên tục sẽ giúp hỗ trợ thực thi chính sách và thúc đẩy chương trình cải cách của Việt Nam.
CEO Caux Round Table lưu ý thêm nếu quyền lực tập trung nhiều vào một cá nhân thì có khả năng các phe phái bên trong nội bộ cấp cao sẽ đấu đá nhau dữ dội hơn, lấy dẫn chứng từ các vụ thanh trừng các tướng quân đội gần đây của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Dù từng nghi ngại việc ông Tô Lâm nắm quyền sẽ có khả năng tạo ra nhà nước công an trị, ông Young giờ đây cảm thấy vị tướng quê Hưng Yên "cởi mở" hơn, khá "lão luyện" trong việc tạo cho mọi người cảm giác rằng họ được an toàn và không một cá nhân đơn lẻ nào nắm giữ quá nhiều quyền lực.
Chính phủ mới cần làm gì?
Việt Nam hiện nay cần phải thiết lập nền tảng cho một nền kinh tế công nghiệp và thông tin tiên tiến, Tiến sĩ Malesky, nhà nghiên cứu về kinh tế và đầu tư ở Việt Nam, nói thêm, điều này sẽ bao gồm việc tiếp tục cải thiện cơ sở hạ tầng và giáo dục, cũng như xây dựng một khung pháp lý cụ thể để khuyến khích hoạt động ký kết hợp đồng và mở rộng đầu tư.
"Việt Nam cũng sẽ nỗ lực để thực hiện đúng các cam kết về môi trường và năng lượng thay thế của mình."
Chính phủ Thủ tướng Phạm Minh Chính từ lâu đã cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (net zero) vào năm 2050, trong khi cũng cần phải đảm bảo đủ điện để duy trì hoạt động sản xuất của các đại bàng FDI.
Động thái cụ thể nhằm tìm kiếm sự cân bằng là triển khai dự án nhà máy điện hạt nhân, thế nhưng quá trình đến nay vẫn gặp nhiều thách thức.
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Cựu Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng (thứ 2 từ phải sang) nổi lên như ngôi sao sáng giá cho chức vụ thủ tướng vào tháng Tư tới
Năm ngoái, việc đẩy nhanh xuất khẩu hàng hóa mạnh mẽ của Việt Nam đã tạo ra thặng dư thương mại đáng kể với Mỹ, phản ánh vai trò của quốc gia này như một trung tâm sản xuất quan trọng của các tập đoàn đa quốc gia.
Tuy nhiên, thặng dư thương mại ngày càng lớn có thể khiến chính quyền Trump giám sát chặt chẽ hơn, làm tăng nguy cơ áp dụng thêm các biện pháp thương mại.
Nhìn thấy rủi ro thương mại đang trở nên rõ rệt hơn, Fitch dự báo mức thuế hiệu dụng của Mỹ đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam sẽ ngày càng gây áp lực lên động lực xuất khẩu, mặc dù tăng trưởng gần đây vẫn ổn định nhờ nhu cầu mạnh mẽ từ Mỹ và các ưu đãi thuế cho xuất khẩu điện tử.
Việt Nam cũng đối mặt với sự giám sát thực thi gắt gao hơn khi nằm giữa Mỹ và Trung Quốc trong các chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp và có khả năng bị phân mảnh.
Bình luận với BBC, ông Malesky cho rằng Việt Nam hiện vẫn còn nhiều dư địa để phát triển, cả ở khu vực lân cận như ASEAN và Nam Á.
Chính phủ, do đó, cũng có thể khai thác sâu hơn nữa những thành công từ hiệp định thương mại tự do với châu Âu (EVFTA).
Mặc dù Mỹ là một thị trường cực kỳ giá trị, nhưng trước những biến động khó lường về chính sách thương mại tại đây, việc Việt Nam đa dạng hóa thị trường là một bước đi cần được đẩy mạnh.
Fitch gợi ý rằng nếu kinh tế không tăng trưởng như kỳ vọng, Chính phủ có thể chọn cách chi tiêu nhiều hơn để thúc đẩy kinh tế. Hiện tại, nợ của Chính phủ Việt Nam vẫn ở mức an toàn, khoảng 33%, thấp đáng kể so với mức trung bình 51% của các quốc gia cùng nhóm xếp hạng tín nhiệm.
Tuy nhiên, mức nợ này đang có xu hướng tăng lên do nhà nước đẩy mạnh đầu tư vào các dự án hạ tầng công cộng như đường cao tốc, sân bay.
Các chuyên gia của Fitch cảnh báo dù Việt Nam đang có triển vọng "ổn định", nhưng nếu để nợ công tăng quá cao so với quy mô nền kinh tế, Việt Nam có nguy cơ bị hạ bậc tín nhiệm.
Thương mại quốc tế nổi lên như động lực tăng trưởng chính, với tổng giá trị xuất nhập khẩu đạt 930 tỷ USD vào năm 2025, tăng 18% so với năm 2024. Kết quả này đạt được bất chấp những căng thẳng thương mại toàn cầu và các lệnh áp thuế từ phía Mỹ.
Tuy nhiên, khu vực FDI chiếm tới hơn 73% kim ngạch xuất khẩu và hơn 69% kim ngạch nhập khẩu, trong khi các doanh nghiệp tư nhân trong nước vẫn chỉ đóng vai trò thứ yếu, Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, nhận định trong cuộc hội thảo trực tuyến do Viện ISEAS – Yusof Ishak (Singapore) tổ chức vào cuối tháng Một.
Hơn nữa, các sản phẩm của Việt Nam được nhìn nhận vẫn nằm ở phân khúc giá trị gia tăng thấp trong chuỗi sản xuất, chủ yếu là lắp ráp và chế biến cơ bản, với sự tham gia hạn chế vào các khâu thiết kế, nghiên cứu và phát triển (R&D) hoặc tiếp thị. Nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng cũng chính là mục tiêu mà ông Tô Lâm đề ra.
Thách thức này càng được nhân rộng khi các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam lâu nay vốn gặp khó khăn khi cạnh tranh với các đối thủ giá rẻ từ Trung Quốc, giờ lại đối mặt thêm các đối thủ chất lượng cao từ Mỹ trong một nỗ lực đạt thỏa thuận giữa ông Trump với nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản.
Tiến sĩ Bình nói thêm rằng việc thu ngân sách năm 2025 tăng 35% so với dự toán ban đầu dấy lên những lo ngại về gánh nặng thuế đối với khu vực tư nhân.
Chính phủ đã rất tích cực trong việc truy thu thuế trong năm qua, cũng như ban hành thêm các chính sách liên quan về thuế đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các hộ kinh doanh.
Những người ủng hộ cải cách hành chính của ông Tô Lâm xem đây là làn sóng "Đổi Mới" thứ hai, tương tự như cuộc cải cách lịch sử năm 1986 đã thay đổi diện mạo Việt Nam.
Tuy nhiên, giới quan sát nhận định với Reuters rằng vai trò chủ đạo vẫn thuộc về Nhà nước thông qua các chính sách trợ cấp và áp chỉ tiêu cho những tập đoàn dẫn đầu, vô hình trung đẩy các tập đoàn tư nhân lớn vận hành theo mô hình gần như quốc doanh.
Đơn cử, nhà nghiên cứu Alexander Vuving gọi mô hình này là "chủ nghĩa thị trường Lê Nin". Trong hệ thống này, nhà nước pháp quyền dựa chủ yếu vào khu vực tư nhân để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thần tốc, nhưng sự phân bổ lợi ích lại có xu hướng nghiêng về các tập đoàn có mối quan hệ mật thiết với chính phủ. Điều này làm dấy lên các lo ngại về rủi ro tài chính, lãng phí cũng như sự hình thành của các nhóm lợi ích thân hữu trong cấu trúc kinh tế mới
Mặc dù nỗ lực cải cách và sự ổn định chính trị nhận được nhiều lời khen ngợi từ các nhà ngoại giao và giới đầu tư quốc tế, nhưng thực tế môi trường kinh doanh vẫn còn nhiều thách thức.
Reuters dẫn bình luận của chuyên gia Laura Schwartz từ Verisk Maplecroft rằng Việt Nam vẫn đang đặt ra gánh nặng pháp lý nặng nề hơn so với các đối thủ trong khu vực.
Minh chứng là sự sụt giảm của các chỉ số niềm tin trong năm qua cho thấy những nỗ lực cải cách hiện tại vẫn chưa đủ để giúp cộng đồng doanh nghiệp cảm thấy thực sự yên tâm hay có được khả năng dự báo rõ ràng về các quy định pháp lý khi đầu tư dài hạn.
BBC News
Không có nhận xét nào