Tài liệu nghiên cứu đặc biệt
2024
Gồm 4 kỳ
NẾU NHẬT BẢN SAU CHIẾN TRANH là trường hợp đầu tiên của dân chủ qua sức mạnh ở châu Á kiến tạo-phát triển, Đài Loan là trường hợp mẫu mực. Trong khi elite bảo thủ ở Nhật Bản đã có một cơ hội để trỗi dậy từ đống đổ nát và tro tàn của Chiến Tranh Thế giới II, Quốc Dân Đảng (QDĐ) ở Đài Loan đã khởi đầu cải cách dân chủ từ một thế mạnh bền bỉ.
Đài Loan đã dưới sự cai trị độc đoán của QDĐ trong gần bốn mươi năm khi các nhà hoạt động đối lập tuyên bố sự hình thành của một đảng chính trị mới, Đảng Dân chủ Tiến Bộ (DPP), trong năm 1986. Đài Loan lúc đó ở dưới quân luật. QDĐ đã cai trị hòn đảo với một bàn tay sắt và đã cấm sự hình thành các đảng đối lập. DPP như thế được thành lập một cách bất hợp pháp và bất chấp chế độ độc đoán. Hầu hết mọi người kỳ vọng QDĐ nghiền nát đảng đối lập mới; rốt cuộc, đó là chuyện các chế độ độc đoán thường làm.
Thay vào đó, điều bất ngờ đã xảy ra. Tổng thống Tưởng Kinh Quốc, lãnh tụ của QDĐ, đã quyết định cho phép sự hình thành đảng đối lập. Một năm sau, trong 1987, chế độ bãi bỏ quân luật, bắt đầu mở vũ đài chính trị cho nhiều sự huy động đối lập hơn, và thu nhỏ hầu hết các bộ phận đàn áp của nhà nước độc đoán. Các ứng viên đối lập được tranh đua một số hạn chế ghế lập pháp trong 1989. Các biểu ngữ đảng khác với biểu ngữ của QDĐ được cho phép lần đầu tiên. Ba năm sau đó Đài Loan tổ chức các cuộc bầu cử lập pháp hoàn toàn tự do đầu tiên của nó trong 1992, và nó tổ chức cuộc bầu cử tổng thống cạnh tranh đầu tiên trong 1996 có các ứng viên từ QDĐ và DPP. Chuỗi thừa nhận chính trị, bắt đầu với quyết định ban đầu của Tưởng để không trấn áp DPP trong 1986, khởi đầu một chuỗi sự kiện chính trị rốt cuộc đã dẫn đến chuyển đổi dân chủ của Đài Loan.
Điều đặc biệt về trường hợp Đài Loan—và vì sao nó là trường hợp mẫu mực của chúng ta về dân chủ qua sức mạnh—là QDĐ, khi nó khởi đầu quá trình dân chủ hóa trong cuối các năm 1980, đã vẫn là một đảng chính trị rất mạnh. Nó đã không phải là một đảng bị khủng hoảng trong 1986, Đài Loan cũng đã chẳng trên bờ vực sụp đổ về mặt kinh tế hay chính trị.
Nền kinh tế Đài loan đã mạnh, với không dấu hiệu chậm lại nào. Đài Loan đã trải qua vài thập niên tăng trưởng kinh tế bền vững với QDĐ cầm lái nhà nước kiến tạo-phát triển. Chế độ cũng đã ổn định về chính trị trong các năm 1980. Các cuộc biểu tình nổ ra thi thoảng, nhưng chẳng có gì chế độ QDĐ đã không thể xử lý, hoặc qua sự đàn áp do nhà nước-tài trợ hay bằng các sự thưởng-phạt kinh tế chọn lọc. Đối lập tangwai (黨外đảng ngoại, ngoài đảng) mà đã xuất hiện trong đầu các năm 1980, tiền thân của DPP đối lập, về thực chất đã là một phong trào elite chính trị gồm các chính trị gia địa phương và các trí thức bất đồng chính kiến, không phải một phong trào cách mạng có cơ sở quần chúng như chúng ta thường thấy thách thức các chế độ độc đoán khác.
Hơn nữa, các cuộc bầu cử hạn chế trong các năm 1970 và 1980, mà các ứng viên độc lập, không-QDĐ tranh đua, đã cho thấy một cách nhất quán số người đi bàu lành mạnh và sự ủng hộ dân chúng cho đảng cầm quyền. Mặc dù sự ủng hộ cử tri cho QDĐ đã giảm dần trong hai thập niên đó, QDĐ vẫn giành được 67 phần trăm phiếu phổ thông trong cuộc bầu cử 1986, duy trì sự kiểm soát cao, hầu như không thể bác bỏ được của đảng cầm quyền đối với chính phủ. Nói cách khác, khi chế độ cầm quyền bắt đầu tự do hóa và cuối cùng dân chủ hóa hệ thống chính trị trong cuối các năm 1980, QDĐ hầu như không phải là một đảng trong vòng xoáy tử thần báo trước sự sụp đổ sắp tới của nó. Thay vào đó, QDĐ, bất chấp sự giảm dần về sự ủng hộ cử tri của nó, đã vẫn là một đảng rất mạnh và lực lượng duy nhất, thống trị trong nền chính trị Đài loan.
Vì thế câu hỏi hóc búa là: Nếu nền dân chủ không bị áp đặt lên chế độ QDĐ trong các năm 1980, và quả thực nó đã vẫn là một đảng hùng mạnh, ổn định, định hướng kiến tạo-phát triển, thì vì sao nó đã thừa nhận dân chủ, và vì sao lúc đó? Diễn đạt theo cách khác, vì sao QDĐ lại thừa nhận dân chủ khi nó không phải làm vậy, khi sự sụp đổ chế độ đã thậm chí không ở trên đường chân trời có thể tưởng tượng được? Chúng tôi cho rằng QDĐ thừa nhận để lao vào con đường dân chủ một phần bởi vì nó vẫn là một đảng chính trị mạnh, tự tin đến mức các sức mạnh đương nhiệm và các cơ sở của sự ủng hộ chính trị lúc đó sẽ hầu như bảo đảm sự thống trị của nó trong ngắn hạn và sự sống sót của đảng trong nền dân chủ trong dài hạn. Các tín hiệu chế độ nhận được rằng quyền lực độc đoán của nó đang giảm đã làm yên lòng như chúng báo điềm gở, bởi vì sự tiếp tục hấp dẫn cử tri đã hầu như không thể thắng nổi. Nói đơn giản, nó đã không thừa nhận dân chủ để ra đi hay để từ bỏ quyền lực, mà đúng hơn để phục hồi sự nắm giữ quyền lực của nó bằng phương tiện dân chủ—mà nó đã làm khá dễ dàng suốt các năm 1990.
Phần còn lại của chương này kể câu chuyện về nền chính trị và sự phát triển kinh tế của Đài Loan trong thời kỳ sau chiến tranh, dẫn đến quyết định trọng đại của QDĐ để thừa nhận dân chủ qua sức mạnh. Hơn bất cứ chương nào khác trong cuốn sách này, nó kể lại lịch sử này từ quan điểm của một đảng cầm quyền duy nhất đã hướng dẫn quá trình dân chủ hóa. Như chúng ta đã thấy trong trường hợp Nhật Bản, một bộ máy quan liêu kiến tạo-phát triển hùng mạnh có thể đóng một vai trò ổn định hóa trong dân chủ hóa ngay cả trước khi một đảng mạnh thiết lập sự thống trị của nó. Theo cách này, bộ máy nhà nước quan liêu kiến tạo-phát triển cũng đã hết sức quan trọng trong câu chuyện chuyển đổi dân chủ của Đài Loan, mặc dù sân khấu trung tâm đã chủ yếu thuộc về QDĐ. Vì thế, để hiểu nền chính trị và sự phát triển kinh tế của Đài Loan có nghĩa là hiểu QDĐ trên mọi thứ khác.
Câu chuyện của chúng ta bắt đầu với nguồn gốc của Quốc dân Đảng ở Trung Quốc và làm thế nào QDĐ đã thành công tái tạo chính mình ở Đài Loan sau khi bị những người cộng sản Trung Quốc đánh bại trong các năm 1940. Sau đó, QDĐ bắt đầu một quá trình có chủ ý để xây dựng-đảng và xây dựng-nhà nước ở Đài Loan, sắp đặt phép màu kinh tế của Đài Loan và nuôi dưỡng sự ổn định chính trị đáng chú ý, đồng thời giành được cơ sở rộng của sự ủng hộ chính trị và kinh tế cho đảng cầm quyền như một chế độ độc đoán. Chúng tôi cũng kể về làm thế nào những thành tựu phát triển của chế độ đã gieo những hạt giống của một xã hội Đài loan đòi hỏi khắt khe hơn, và làm sao QDĐ cuối cũng đã chọn một con đường dân chủ để quản trị nó—không phải bởi vì QDĐ là một đảng bị khủng hoảng, mà thay vào đó để ngăn chặn những kẻ thách thức bá chủ của nó trong tương lai và để củng cố lại quyền lực của nó bằng việc giành lại sự ủng hộ qua các cuộc bầu cử dân chủ. Chúng tôi giải thích làm cách nào Đài Loan đã biến đổi từ một “chế độ độc tài độc-đảng thành một hệ thống đảng thống trị” trong đó QDĐ vẫn là quyền lực tối thượng của Đài Loan, ngay cả khi hệ thống chính trị dứt khoát chuyển từ chủ nghĩa độc đoán sang nền dân chủ.1
Còn tiếp phần 2
Không có nhận xét nào