Trong tuần mình đã có một số quan điểm trên Facebook về cuộc chiến ở Iran, một số bài cũng nhiều bạn share và được contact viết thành bài nhưng tuần này mình vẫn đang “chạy nợ” thậm chí cuối tuần còn bị thêm assignment mới nên mình chưa thể viết sâu bài nào được.
Có điều mình thấy có rất nhiều bài viết kiểu rất hay nhưng không dựa vào fact mà phỏng đoán tùm lum nên bài này mình sẽ đưa lại hai nhóm thông tin để bạn dễ hình dung về fact vs opinion về triển vọng và tác động của cuộc chiến.
FACT: Thị trường đang nói cho chúng ta biết điều gì về chiến tranh Iran?
Ai đang bị tác động xấu trong cuộc chiến này?
Rất rõ ràng, không phải Mỹ và Israel. Tác động tiêu cực tới Mỹ là có nhưng ít hơn rất nhiều so với một nhóm khác là Châu Âu, thị trường đều giảm trên 6%. Nhóm lân cận Iran sụt giảm ít hơn là do chơi đóng cửa thị trường và cuối tuần có chiêu dùng quỹ thân thuộc mua vào nên khó đánh giá. Nhưng các ông không chơi chiêu thì rõ ràng là sập trên 8%. Trái lại thanh niên màu xanh duy nhất kia thì không cần nói nhiều nữa. Về nhiều mặt, thị trường đang đồng ý với các nhà phân tích phương Tây, Châu Á lẫn Trung Đông, khi đa số đều xác nhận đây là “cuộc chiến của Israel” và họ đang được lợi rất nhiều.
Hai ông ngồi không mà bị tác động xấu cũng bị thị trường chỉ ra. Đầu tiên là ông Europe, gãy cả dàn. Như mình có một vài nhận định trong tuần, Châu Âu sẽ bị tác động xấu về năng lượng, thương mại, dịch vụ tài chính, và nếu kéo dài thì cả hàng hóa. Lạm phát tăng trong bối cảnh Châu Âu gần như suy thoái và cần cắt lãi suất là một cú đấm nặng. Thị trường rất rõ ràng chỉ ra: mấy cha Europe kỳ này bị nặng. Từ phản ứng bond yield cho đến thị trường gas, giá tài sản và commodities thiết yếu của Europe phản ứng như là “high-beta asset”, nghĩa là risk khuếch đại tác động liên quan tới Europe nhiều hơn tới Mỹ.
Một ông ngồi không cũng trúng đạn khác là ông UAE. Với tham vọng lớn về trung tâm tài chính, thương mại thậm chí là điểm trung chuyển công nghệ và giáo dục của thế giới, mô hình của UAE bị đấm nặng với ngôi sao Dubai bị trúng đạn. Economist có một bài phân tích với câu hỏi chốt hạ khá khó: “The Iran war is a jolt to Dubai’s business model - Can the emirate keep people and investors coming?”
Như câu chuyện Covid-19, nhiều thứ bị thổi phồng, nhưng những dịch chuyển tài chính ở New York và London cho thấy một câu chuyện khác. Sau cú sốc này, Dubai và Trung Đông sẽ khác đi trong những tính toán cho 5-10 năm tới của giới tài chính và giàu có toàn cầu. Điều này sẽ giống như Covid-19, nó sẽ để lại những thay đổi vĩnh viễn.
The first Gulf war ended with a big, permanent American military presence in the Gulf. Outraged by the presence of American troops, a young Saudi named Osama bin Laden grew resolved to strike the United States. Sometimes, the end of one war sows the seeds of the next.
Thị trường cũng đang bị tác động khác là EM market, nhưng ở bình diện khác nhau. Có một ông thì chạy tùm lum là ông Hàn Cuốc vì ổng tăng quá mạnh do leveraged trade kéo. Chỉ số chứng khoán lên xuống gì mà như meme coin luôn. Đây là một ông tiềm ẩn rất nhiều rủi ro, và rất dễ sốc vì lên quá kinh bằng leveraged trade. Cái game này sẽ không end well, nhưng mà không biết nó sẽ về đâu. Nó giống y như hồi xưa dân Trung vay tiền bơm giá nhà lên, khi sập là đi luôn. Lần này có thể chỉ là một cảnh báo nhẹ cho chính phủ Hàn là phải coi chừng cái món hàng này của nhà họ.
Cuối cùng, thị trường futures toàn cầu cho bạn biết thị trường dự đoán rằng nếu chiến tranh kéo dài, giá hàng hóa gì sẽ tăng. Có lẽ không khó đoán là dầu, khí, nhưng khá thú vị là phía bên dưới, ngũ cốc, thực phẩm và lương thực cũng tăng khá, nhiều loại trên 5%.
Sự sụt giảm của nhóm vàng, bạc phản ánh vấn đề thanh khoản nhiều hơn. Đặc biệt là vàng đang có dấu hiệu được bán ra để “lấp kho” liquidity và phản ánh sự tăng lại của USD, cũng phản ánh nhu cầu liquidity bằng USD - vốn liên quan đến một số câu chuyện khác bên dưới.
Thị trường đang đổ về thanh khoản và mua hàng hóa vì dự đoán chiến tranh leo thang.
Về cuối tuần, Iran có dấu hiệu signal là họ sẽ không đóng eo Hormuz với “tất cả”, nhưng túm lại là họ sẽ vận hành ra sao? Rất khó biết trước, nhưng hi vọng sẽ có hạ nhiệt sớm.
Một số fact khác:
Eo biển Hormuz: Khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu đi qua eo biển này; hiện tại hoạt động vận tải đang bị gián đoạn do rủi ro an ninh và bảo hiểm
Kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ hiện chỉ còn một nửa so với mức tối đa khi bước vào cuộc xung đột này.
Mỹ đang phụ thuộc rất ít vào dầu của Vùng Vịnh, nhưng họ cũng cần phải sớm top up kho dầu dự trữ. Điều này khiến cung dầu vẫn sẽ kẹt. Nhiều bà con nói là Mỹ sẽ lấy dầu Venezuela bù vào nhưng sự thật là nhiều nguồn cung dầu bên đó sẽ cần nhiều tháng thậm chí nhiều năm để quay lại cung ứng dầu. Các công ty Mỹ nói sẽ đầu tư vào bên đó vẫn chưa giải ngân.
Và cuối cùng, một trong những thị trường tín dụng cho vay các nước vùng Vịnh nhiều nhất là Châu Âu và … Trung Quốc. Giờ bên đó bể hay vỡ gì là anh em ở Châu Âu hay Trung Quốc lo lắm.
Tuy nhiên, anh em ở Mỹ cũng có nỗi lo khác: vỡ tín dụng tư nhân liên quan đến software và chuỗi cung ứng. BlackRock trong tuần đã giới hạn rút vốn rồi, và thị trường vốn tư nhân ở Mỹ đang đối mặt nỗi lo thanh khoản. Nó có phải to như 2008 không thì không ai biết vì nó là tín dụng tư nhân mà. Và đây không còn là tranh cãi về có vỡ nợ không mà là dân đầu tư đổ tới đòi rút tiền. “Anh tốt hay xấu tui không quan tâm, trả tiền đây”. Market stress đang tăng ở Mỹ là vì vấn đề liquidity của các anh em tài chính.
Cuối cùng, số liệu tiêu dùng của anh em ASEAN vừa công bố không khả quan lắm. Cộng thêm cú sốc Vùng Vịnh, đây sẽ là một thách thức.
Quan điểm:
Mình tổng hợp lại nhiều quan điểm mình đọc được mà một số viết ra như là “fact” vậy. Nhiều cái cũng hay, đọc cho biết, nhưng chỉ là quan điểm thôi. Sẽ thay đổi như thị trường vậy.
Dự báo suy thoái: Thị trường lao động yếu kém là dấu hiệu cho thấy Mỹ chắc chắn đang tiến tới suy thoái, hoặc thậm chí đã ở trong suy thoái. Fact là thị trường lao động Mỹ kém hẳn, nhưng suy thoái thì chưa biết à.
Mâu thuẫn GDP và Việc làm: đang có sự mâu thuẫn giữa mức tăng GDP khả quan và việc làm yếu. Có người cho là do “phép màu năng suất từ AI”, có người cho là đó chỉ là trò chơi kế toán vĩ mô, mà rồi dữ liệu việc làm đang phản ánh thực tế kinh tế chính xác hơn. Thật ra GDP là một đại lượng kế toán, nên cái nó đo lường là một cục vốn đầu tư tăng lên, trong khi thị trường việc làm đang dự báo là cục chi tiêu trong nền kinh tế sẽ bị kéo xuống. Khó nói là cuối cùng GDP sẽ tăng bao nhiêu, nhưng gần như chắc chắn lợi ích lên thu nhập của số đông không khả quan. Chỉ một số ít như mấy ông Nvidia hưởng lợi. Cục GDP tăng đó cũng là nợ vay của mấy ông AI đó nha, hổng phải free đâu, cổ đông các ông AI và bank đang fund tăng trưởng bằng máu của mình. :)
Tinh thần dân tộc của Iran sẽ kéo dài cuộc chiến: Một vài chuyên gia cho rằng không kích Iran và giết lãnh đạo tôn giáo không giúp thay đổi chế độ mà chỉ làm gia tăng tinh thần dân tộc và sự kháng cự của người dân Iran. Cái này thì có trời mới biết, vì lòng người khó lường mà.
Chính quyền Mỹ không dự đoán được một số phản ứng của Iran: Một số quan điểm cho rằng chính quyền cụ Trump đã không lường trước được việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz và bắn tùm lum, dẫn đến việc để kho dự trữ dầu cạn một nửa là một sai lầm về chiến lược do chủ quan về “đánh nhanh, thắng nhanh”.
Tác động lâu dài đến năng lượng: Việc đóng cửa eo biển không chỉ ảnh hưởng tức thời mà còn gây sốc cung dài hạn vì các nước như Qatar phải ngừng sản xuất, và việc khởi động lại sẽ mất rất nhiều thời gian. Cái này tùy thuộc vào việc đóng các khu khai thác lớn, điều vẫn chưa diễn ra. Khu nhỏ thì đã đóng rồi. Tương tự là mấy người nói lấy dầu Venezuela thì những điều đó sẽ mất rất nhiều thời gian để xảy ra trong khi nhu cầu dầu là ngắn hạn rõ ràng.
Cụ Trump sẽ TACO: Đây sẽ là kịch bản tốt nhất với thị trường, như một bình luận của mình trên Facebook tuần qua. Nhưng trái với kỳ vọng của thị trường về một thỏa thuận nhanh chóng, cho đến cuối tuần các phe tham chiến chính (Netanyahu, Iran) đều không tỏ ra họ có lý do nào để dừng lại ở thời điểm hiện tại.
Khả năng leo thang quân sự và đổ bộ: Bà con nói nhiều về đổ bộ, và người Kurd. Mình không phải expert, nhưng mình nghĩ là chuyện gì cũng có thể xảy ra. Nhưng lãnh thổ lớn như Iran, Mỹ mà đổ bộ là dễ kẹt lắm.
Cuối cùng, là quan điểm về thay đổi lãnh đạo ở Iran thì nó không làm thay đổi chế độ. Mình cũng không biết, nhưng quan điểm này có vẻ hay
Trong cuộc can thiệp vào Venezuela hồi tháng 1, chính quyền Trump chỉ giới hạn ở việc thay thế một nhà lãnh đạo (gần như phớt lờ phe đối lập nội bộ), trong khi ở nhiều nơi khác trên thế giới, chính quyền này lại tránh thúc đẩy dân chủ. Tuy nhiên, đối với trường hợp của Iran, ông Trump đã kêu gọi thay đổi chế độ – nhưng lại không có sự chuẩn bị nền tảng cho việc đó. Phe đối lập chính trị không đoàn kết và cũng không hoạt động như một chính phủ chờ thay thế, điều này đồng nghĩa với việc họ không có khả năng tiếp nhận những người đào tẩu, chứ chưa nói đến việc đảm bảo an ninh.
Lịch sử cho thấy rằng việc thay đổi chế độ đòi hỏi phải có sự hiện diện thực tế trên thực địa. Đây là bài học rút ra từ Đức và Nhật Bản sau Thế chiến II, cũng như Panama, Iraq và Afghanistan gần đây hơn. Và ngay cả khi có sự hiện diện trên bộ, những nỗ lực như vậy thường vẫn thất bại. Tại Iran, việc chiếm đóng là điều không thể tưởng tượng được, xét theo quy mô diện tích và khả năng kháng cự của quốc gia này.
Hồ Quốc Tuấn
Không có nhận xét nào