Phạm Trọng Chinh
28/3/2026
Mấy tuần qua, nhóm chuyên gia thị trường của Trung tâm BSA chuyển sang tìm hiểu về chính sách thuế với hộ kinh doanh của ông hàng xóm. Vừa theo dõi báo điện tử, truyền hình Trung Quốc (TQ) vừa trao đổi với các bạn đang làm sale ở tại các chi nhánh công ty Việt Nam bên TQ. Dưới đây là tổng hợp thông tin thu thập từ “hiện trường”. Chúng tôi thấy có nhiều điều đáng suy nghĩ, đặc biệt khi tìm hiểu về tầm nhìn, chiến lược, các bước chuẩn bi và về tác động của chính sách với người làm ăn nhỏ và với nền kinh tế có hàng trăm triệu hộ kinh doanh của họ. Chuyên gia phân phối Phạm Trọng Chinh tổng hợp các thông tin.
Cách đây chừng 5 năm (chưa lâu), Trung Quốc tiến hành cải cách thuế trên toàn quốc, trong đó một trong những đối tượng quan trọng họ nhắm đến là hộ kinh doanh quy mô nhỏ. Mục tiêu họ đưa ra là:
- Đẩy mạnh số hóa hệ thống quản lý thuế, chuyển từ quản lý bằng giấy tờ sang hệ thống điện tử (như cách hiện nay VN muốn làm)
- Tiếp theo dựa trên số liệu từ hệ thống trên, xây dựng mô hình giám sát theo kiểu “khuyến khích tuân thủ” cho các đối tượng nộp thuế: nộp đúng, đủ thì tín nhiệm tăng, dễ vay vốn ngân hàng, và ngược lại.
- Tăng cường các giải pháp chia sẻ dữ liệu, nâng mức tự động hóa trong KHAI, NỘP, QUẢN TRỊ THUẾ.
Trái tim của quá trình này chính là Golden Tax IV (Kim Thuế IV, chỉ ra đây là giai đoạn 4. Điều đặc biệt là quá trình quyết liệt này lại kèm theo chính sách cắt giảm thuế, phí có tính nhất quán cao, nhằm nuôi dưỡng các hộ kinh doanh nhỏ, siêu nhỏ. Đây là chính sách được luật hóa theo lộ trình 10 năm (2018 đến cuối 2027, đặc biệt mạnh mẽ sau Covid.
Vậy quá trình này có những điểm nào đặc sắc?
1. Linh hoạt ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh
Hiện nay ngưỡng áp dụng là không vượt quá 100K NDT/tháng, tương đương không quá 300K NDT. Lúc Covid xảy ra, doanh the được tính tăng lên 50%, nghĩa là doanh thu 150K/tháng trở xuống sẽ không phải đóng thuế.
Sau khi ổn định, họ quay về mức 100K NDT. Ngay cả những hộ kinh doanh có doanh thu vượt ngưỡng nhưng vẫn thuộc diện quy mô nhỏ thì thuế suất cũng từ giảm 3% xuống 1%, giúp cho các hộ siêu nhỏ dù vượt ngưỡng không bị “sốc thuế”.
2. Đột phá về thu thuế phần lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh:
Đây là thuế thu nhập, cũng áp dụng biểu thuế lũy tiến theo bậc như mình (5% – 35%). Nhưng chính sách đột phá ở chỗ: nếu một HKD mà phần thu nhập tính thuế NĂM ĐẦU TIÊN lên đến 2 triệu NDT thì họ chỉ đóng thuế ở mức chiết giảm 50% so với số thuế đúng ra phải nộp.
Chính sách được chủ hộ ủng hộ vì tạo ra dòng vốn lưu động đáng kể để họ tái đầu tư. Thừa nhận các hộ thuộc diện này có vai trò quan trọng cần “nuôi” để trở thành những doanh nghiệp lớn hơn và được khuyến khích: Vượt qua năm đầu coi như là thành công quan trọng cho con đường kinh doanh kế tiếp (ngưỡng 2 triệu tệ, tương đương 280K USD, khoảng 7,3 tỷ VND). Vậy là họ hình thành “đặc khu khởi nghiệp trong cộng đồng HKD cá thể Trung Quốc”.
3. Giảm phí và tăng cường tín dụng cho hộ KD:
Ngoài việc giảm thuế, các khoản phí và giảm phí, đặc biệt là các những người đang kinh doanh theo mô hình HKD sẽ được giảm các phí mà hộ gia đình bình thường (không kinh doanh) phải đóng cho địa phương: thuế tài nguyên, thuế duy tu bảo dưỡng đô thị, thuế bất động sản, thuế sử dụng đất…thậm chí phí phát triển giáo dục địa phương.
Trong những năm Covid, các ngân hàng thực tế chưa có nhiều động lực để có các gói vay cho HKD, Doanh nghiệp nhỏ, chính sách lại khuyến khích các ngân hàng cho vay nhóm này: được miễn VAT cho thu nhập từ lãi vay. Với hợp đồng tín dụng sẽ được miễn thuế tem (một loại thuế ở TQ).
4. Golden Tax IV – Trái tim điện tử của hệ thống thuế
Nói ngắn gọn thì Kim Thuế IV là thay việc quản lý thuế dựa trên hóa đơn sang QUẢN LÝ THUẾ DỰA TRÊN DỮ LIỆU LỚN & ĐIỆN TOÁN ĐÁM MÂY.
Nghĩa là Kim Thuế IV tích hợp sâu rộng, kết nối liên ngành từ cơ quan thuế, sang quản lý thị trường, hải quan, cơ quan đăng ký kinh doanh tại địa phuong. Và trong hệ sinh thái này, mỗi HKD có một tài khoản duy nhất và đi đâu làm gì đều để lại dấu vết. Cái lợi của HKD là rất rõ, họ chỉ cần một mã code là có thể làm việc với bất kỳ cơ quan nào, thậm chí không cần bất kỳ một giấy tờ in ấn nào. Một ngân hàng chỉ mất vài phút để truy xuất tất cả thông tin một HKD như lịch sử đóng bảo hiểm xã hội, đóng thuế… để cấp tin dụng cực kỳ nhanh chóng.
Trợ lý cho Kim Thuế IV chính là nền tảng AI trong đó, tự động cảnh báo rủi ro trên từng hộ nhờ nhúng sâu AI vào data toàn diện của từng hộ.
Như vậy, dù tính kiểm soát là rất cao, nhưng sự tiện tích công nghệ do Kim Thuế IV là cực kỳ mạnh mẽ. Đây là bước đột phá về quản lý thuế của nước này so với phần còn lại của thế giới.
5. Còn hóa đơn điện tử thì sao?
Nghe đến HĐ điện tử chắc hàng triệu bà con tiểu thương VN phát…ớn. Trung Quốc dự đoán rõy và hệ thống E-Fapiao ra đời. Đây là hệ thống “hóa đơn điện tử số” hoàn toàn (tạm dịch từ Fully Digitized E Invoice). Để phân biệt, hóa đơn điện tử mà Việt Nam đang làm là mô phỏng hình thức, cấu trúc của hóa đơn giấy, còn E-Fapiao là một file dữ liệu có cấu trúc hoàn chỉnh, cho phép các “partner” có thể tự động đọc, hiểu, truy xuất cho nhiều mục đích cao cấp hơn nữa.
Sức mạnh của E-Fapiao là:
o Tự động cấp mã cho mỗi giao dịch phát sinh. Không khác gì giấy khai sinh độc nhất cho mỗi giao dịch. Tưởng tượng mấy chục triệu hộ x số giao dịch hằng ngày, thì con số dữ liệu là khổng lồ. Việc cấp mã từng giao dịch cho phép truy xuất chính xác từng giao dịch một.
o Đánh giá hiệu quả thu thuế, tính thuế chính xác trên thời gian thực, dùng để cấp tín nhiệm cho đối tượng nộp thuế
o Loại bỏ triệt để sai sót trong quá trình giao dịch, tăng cường tính minh bạch cho cả người bán, người mua, bên thứ ba. Cung cấp miễn phí dịch vụ phát hành, giao nhận, tra cứu, xác thực hóa đơn
Với E-Fapiao, HKD chuyển sang mô hình mà GIAO DỊCH – HÓA ĐƠN – KÊ KHAI - ĐỐI CHIẾU – CẢNH BÁO được gắn vào cùng một chuỗi dữ liệu E2E (từ đầu đến cuối). HKD chỉ việc lo kinh doanh mua bán, việc còn lại đã có hệ thống lo.
Và, hệ quả của hệ thống quản lý này chính là cơ quản nhà nước QUẢN LÝ THEO RỦI RO, chứ không phải KIỂM TRA ĐỒNG LOẠT. Chỗ nào được cảnh báo thì mới tiến hành kiểm tra, còn lại thì để cho người ta yên ổn làm ăn. Và cảnh báo này là tự động chứ không phải do ông cán bộ thuế “cảm thấy” thế này thế kia. Xuống kiểm tra mà HKD thấy hệ thống không cảnh báo là được quyền...mời về.
Theo đánh giá của World Bank thì điểm ưu việt nhất của hệ thống Kim Thuế IV chính là giảm chi phí tuân thủ của DN SME và HKD xuống mức tối thiểu.
Được triển khai đồng loạt từ đầu 2024, đến 2025, báo cáo của cơ quan thuế Trung Quốc cho thấy 96% thủ tục thuế được xử lý online, số người đến làm thủ tục trực tiếp tại cơ quản thuế giảm 26%, thời gian làm thủ tục trung bình cho nhóm này cũng giảm 20%. Một tỷ lệ cực kỳ đáng khích lệ.
6. VIỆT NAM NÊN THAM KHẢO ĐIỀU GÌ?
- Ngưỡng doanh thu chịu thuế: hiện nay ngưỡng doanh thu VN đang áp dụng là từ 500 triệu/năm trở lên. Đây là ngưỡng quá thấp mà không phù hợp ngay cả với những luật khác như thuế thu nhập cá nhân. Cần mở rộng ngưỡng này để khuyến khích HKD, họ phải có một mức doanh thu đủ rộng để có điều kiện tích lũy đủ để phát triển lên các cấp cao hơn chịu thuế.
- Hệ thống hóa đơn điện tử liên thông: VN cũng có áp dụng một hệ thống như E-Fapaio nhưng hạ tầng số chưa được chuẩn bị. Hệ thống đi sau chính sách khá xa. Lấy ví dụ: phần mềm quản lý cho HKD hiện nay do hàng chục đơn vị cung cấp, mỗi ông làm một kiểu, hóa đơn điện tử thì bản chất là mô phỏng hóa đơn giấy, cấp thấp nhất của HĐ điện tử. Có E – tax nhưng hiện nay không thể qua đó mà quản lý thuế theo đúng chuẩn mực cần thiết. Cần phải có một hạ tầng số quốc gia cho ngành thuế, lấy doanh nghiệp và HKD làm trọng tâm giúp ưu tiên giảm chi phí tuân thủ. Với quy mô cả nước là hơn 5 triệu hộ, sao không đầu tư đúng mức?
- Thiếu các gói hỗ trợ thuế: đây là vấn đề quan trọng nhưng hầu như không có hỗ trợ gì đáng kế. Trong “xếp hạng” ưu tiên tín dụng, có thể nói HKD chính là đối tượng bị xếp sau cùng. Nhà nước cần có các chương trình khuyến khích các ngân hàng dành tín dụng cho đối tượng này. Cần tham khảo cách phân loại của nước bạn để cung cấp cho phía ngân hàng.
- Các gói hỗ trợ số hóa. Chúng ta thiếu hẳn các GÓI HỖ TRỢ DỄ TIẾP CẬN dành cho họ. Ví dụ: mình hoàn toàn không có các chương trình tư vấn thuế, dễ nghe, dễ hiểu trên diện rộng. Một chương trình hỗ trợ hiệu quả cần tiếp cận đến ít nhất 50% đối tượng.
(PHẠM TRỌNG CHINH).
Không có nhận xét nào