Hoang Anh Tuan
09/4/2026
NATO VÀ HOA KỲ: TỪ SỰ PHỤ THUỘC ĐẾN ĐỐI TÁC CHIẾN LƯỢC TOÀN DIỆN
Ngày 9 tháng 4 năm 2026, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã có bài phát biểu quan trọng tại Viện Reagan (Reagan Institute) ở thủ đô Washington DC, Mỹ. Đây không chỉ là một bài diễn văn về NATO, mà còn là một bản tổng kết ngắn gọn về tình trạng hiện nay của liên minh xuyên Đại Tây Dương trong bối cảnh chiến sự Mỹ- Iran, cạnh tranh nước lớn và áp lực tái phân bổ trách nhiệm an ninh ngày càng gia tăng.
1. Mỹ vẫn giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh phương Tây
Mark Rutte mở đầu bằng cách nhắc lại tư tưởng của Ronald Reagan về vai trò chủ động của Mỹ trong thế giới. TTK NATO cho rằng dù bối cảnh quốc tế hiện nay rất khác so với cuối Chiến tranh Lạnh, một điều vẫn không thay đổi: nếu muốn duy trì tự do, ổn định và răn đe hiệu quả, Mỹ phải tiếp tục hiện diện mạnh mẽ trên trường quốc tế.
Mark Rutte nhấn mạnh rằng nhiều người dân châu Âu vẫn ghi nhớ vai trò quyết định của Mỹ trong việc kết thúc Chiến tranh Lạnh. Theo Rutte, Reagan và George H. W. Bush không chỉ giúp làm thay đổi châu Âu mà còn tạo ra môi trường an ninh đã định hình suốt nhiều thập niên sau đó. Từ kinh nghiệm của bản thân khi còn là Thủ tướng Hà Lan, Mark Rutte cho rằng vai trò lãnh đạo của Mỹ không phải là yếu tố phụ trợ, mà là nền móng cho toàn bộ cấu trúc an ninh xuyên Đại Tây Dương.
2. Châu Âu đang rời khỏi giai đoạn phụ thuộc an ninh vào Mỹ kéo dài
Một nội dung nổi bật trong bài phát biểu là sự tự phê bình của NATO đối với giai đoạn hậu Chiến tranh Lạnh. Rutte nhìn nhận rằng trong nhiều năm, không ít đồng minh châu Âu đã quá tin rằng hòa bình là điều mặc nhiên tồn tại, từ đó cắt giảm lực lượng và ngân sách quốc phòng, trong khi mặc định Mỹ sẽ tiếp tục bảo đảm phần lớn an ninh cho châu Âu.
Mark Rutte dùng hình ảnh “sự lệ thuộc thiếu cân bằng” để mô tả thời kỳ đó. Theo ông, tâm lý ngại sử dụng sức mạnh cứng, cùng với việc đầu tư quốc phòng ở mức thấp, đã khiến châu Âu suy yếu tương đối trong nội bộ liên minh. Tuy nhiên, Rutte cho rằng tình hình hiện nay đã khác. Các nước đồng minh, đặc biệt ở châu Âu và Canada, đang tăng mạnh ngân sách quốc phòng, đồng thời chấp nhận chia sẻ gánh nặng nhiều hơn.
Mark Rutte đặc biệt nhắc đến cam kết hướng tới mức chi tiêu quốc phòng cao hơn trong tương lai, coi đây là cơ sở để xây dựng một châu Âu mạnh hơn trong một NATO mạnh hơn. Theo cách nhìn của TTK NATO, liên minh đang chuyển dần từ thế mất cân đối sang thế hợp tác bình đẳng hơn.
3. Tiền chi quốc phòng phải chuyển thành năng lực quân sự cụ thể
Rutte dành nhiều thời gian để nói về công nghiệp quốc phòng. Ông cho rằng việc tăng chi tiêu là cần thiết nhưng chưa đủ; điều quan trọng hơn là phải biến tiền thành năng lực tác chiến thực tế. NATO hiện không chỉ cần ngân sách, mà cần thêm tên lửa phòng không, hệ thống đánh chặn, drone, công nghệ chống drone, năng lực đóng tàu và dây chuyền sản xuất quy mô lớn.
Ông đưa ra ví dụ về việc cần mở rộng sản xuất các loại tên lửa Patriot và nhấn mạnh rằng cả Mỹ lẫn châu Âu đều đang gặp thách thức trong năng lực sản xuất quốc phòng. Theo ông, thế giới phương Tây đang ở trong một cuộc chạy đua gấp rút, không chỉ với Nga mà cả với Trung Quốc, trong khi công nghiệp quốc phòng hiện nay vẫn vận hành quá chậm so với nhu cầu chiến lược.
Rutte kêu gọi doanh nghiệp quốc phòng tăng ca sản xuất, mở thêm dây chuyền, xây thêm nhà máy và phối hợp chặt hơn giữa hai bờ Đại Tây Dương. Ông cho rằng một phần của nền công nghiệp dân sự có thể sẽ phải thích ứng với trạng thái vận hành gần với tư duy thời chiến, không phải để chuẩn bị cho chiến tranh, mà để bảo đảm khả năng bổ sung kho dự trữ và duy trì sức răn đe.
4. NATO đang đối diện một môi trường an ninh liên thông toàn cầu
Một điểm rất đáng chú ý là Rutte không nhìn các cuộc khủng hoảng theo từng khu vực riêng lẻ. TTK NATO cho rằng những gì xảy ra ở Ukraine, Trung Đông, Bắc Cực hay Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng liên hệ chặt chẽ với nhau. Theo ông, Nga, Trung Quốc, Iran và Triều Tiên không còn là các hồ sơ tách biệt, mà đang có mức độ phối hợp chiến lược ngày một rõ hơn . Mark Rutte nêu ví dụ về hợp tác quân sự và công nghệ giữa Nga và Iran, vai trò của công nghệ drone trong chiến tranh Ukraine, cũng như sự cần thiết phải gắn chặt hơn với các đối tác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand. Rutte khẳng định không thể tiếp tục nhìn an ninh Đại Tây Dương và Thái Bình Dương như hai sân khấu riêng biệt.
Theo ông, nếu xảy ra khủng hoảng lớn ở châu Á, rất có thể Nga sẽ hành động nhằm tạo thêm sức ép ở châu Âu. Vì vậy, NATO phải thay đổi tư duy, chuyển từ cách tiếp cận khu vực sang cách tiếp cận mang tính hệ thống, trong đó mọi điểm nóng đều có thể ảnh hưởng lẫn nhau.
5. từ Iran đến Ukraine, châu Âu đang phải chủ động hơn
Trong phần trao đổi sau bài phát biểu, Rutte nói rõ hơn về Iran, eo biển Hormuz và Ukraine. Ông tái khẳng định lập trường lâu nay của NATO rằng Iran không được sở hữu năng lực hạt nhân và cũng không nên có năng lực tên lửa đạn đạo đủ sức đe dọa khu vực và xa hơn nữa. Ông đánh giá việc Mỹ làm suy yếu các năng lực này là điều có lợi cho an ninh khu vực và quốc tế.
Về Hormuz, ông cho biết một liên minh rộng hơn đang được hình thành để bảo đảm tự do hàng hải, với Anh giữ vai trò nổi bật. Theo ông, điều quan trọng nhất lúc này là hành động nhanh, triển khai hỗ trợ thực tế như tàu chiến, công nghệ radar, rà phá thủy lôi và các phương tiện bảo vệ hàng hải, hơn là tranh luận quá lâu về khuôn khổ tổ chức.
Đối với Ukraine, Rutte có cách nhìn tương đối thận trọng. Ông thừa nhận Nga đang chịu tổn thất rất lớn, nhưng cũng cho rằng cục diện tiền tuyến vẫn diễn biến bất lợi cho Kyiv, dù rất chậm. Ông đánh giá cao khả năng sáng tạo quân sự của Ukraine, đặc biệt trong công nghệ drone và chống drone. Tuy nhiên, thay vì nói nhiều về khả năng Ukraine sớm gia nhập NATO, ông tập trung vào mô hình bảo đảm an ninh nhiều tầng, trong đó Ukraine phải đủ mạnh để tự vệ, châu Âu đóng vai trò bảo trợ chủ chốt, còn Mỹ giữ vai trò hậu thuẫn chiến lược.
Kết luận
Bài phát biểu của TTK NATO Mark Rutte phản ánh nỗ lực điều chỉnh chiến lược của NATO trong một giai đoạn nhạy cảm. Trước hết, TTK NATO tìm cách trấn an Washington rằng các đồng minh châu Âu không còn là gánh nặng mà đang trở thành lực lượng đóng góp tích cực và đáng tin cậy. Thứ hai, Mark Rutte nhấn mạnh châu Âu đã và đang chia sẻ trách nhiệm, tăng chi tiêu, hướng tới tự chủ chiến lược và đẩy mạnh công nghiệp quốc phòng. Thứ ba, châu Âu không chỉ tập trung vào khu vực châu Âu mà còn phối hợp cùng Mỹ trong các điểm nóng toàn cầu nhằm duy trì ổn định và trật tự. Những thông điệp trên được đưa ra trong bối cảnh TT Donald Trump chỉ trích nặng nề về vai trò của NATO, còn Ngoại Trưởng Marco Rubio và gần đây cũng đề cập khả năng xem xét lại mức độ gắn kết với liên minh sau khi chiến tranh tại Trung Đông kết thúc./.
https://youtu.be/o67QXvlkUUc?si=X27AVOW1nHLU0g68
Không có nhận xét nào