BBC News
14/4/2026
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Ông Tập Cận Bình công du tới Việt Nam vào ngày 14/4/2025
Việt Nam đang ngày càng tiến gần hơn tới mô hình quản trị của Trung Quốc, siết chặt kiểm soát nhà nước đồng thời tiếp nhận công nghệ và khuôn khổ quản lý từ Bắc Kinh, theo Reuters ngày 13/4, ngay trước chuyến công du tới Bắc Kinh của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Những thông tin trên do Reuters dẫn lại từ một số tài liệu nội bộ, kế hoạch chính sách công và nguồn tin.
Vào sáng ngày 14/4, ông Tô Lâm đã tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước. Tháp tùng ông Tô Lâm là đoàn đại biểu cấp cao gồm chín Ủy viên Bộ Chính trị và nhiều Ủy viên Trung ương Đảng.
Đón tiếp đoàn ở sân bay có ông Doãn Lực, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Bắc Kinh cùng một số quan chức khác.
Đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của vị tổng bí thư kể từ khi được ông bầu giữ chức chủ tịch nước vào ngày 7/4.
Hai quốc gia láng giềng cùng theo chế độ cộng sản này đã dao động giữa xung đột và hợp tác trong suốt nhiều thế kỷ.
Theo giới phân tích, Việt Nam vẫn duy trì thế cân bằng địa chính trị, giữ cánh cửa mở với Washington và các đối tác khác, nhưng đang nghiêng về phía Bắc Kinh một cách cởi mở hơn.
Nhận xét về chuyến thăm lần này, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ nói vào hôm 13/4:
"Việc hai bên sớm tổ chức chuyến thăm thể hiện sự coi trọng hàng đầu và quyết tâm cao của hai bên đối với việc phát triển mối quan hệ 'vừa là đồng chí, vừa là anh em' ngày càng bền vững hơn, ổn định, thực chất hơn trong thời gian tới."
'Một cách cởi mở hơn'
Chuyến thăm lần này của ông Tô Lâm kéo dài tới ngày 17/4. Reuters dẫn các nguồn tin được thông báo về kế hoạch cho biết chuyến thăm lần này dự kiến sẽ mang lại hàng chục thỏa thuận hợp tác.
Dù các văn kiện này thường không mang tính ràng buộc, mối quan hệ song phương đang ngày càng trở nên hữu hình hơn: xuất khẩu của Trung Quốc sang Việt Nam đạt mức cao kỷ lục và đầu tư của Trung Quốc vào lĩnh vực sản xuất ở phía nam biên giới đang bùng nổ.
Các nguồn tin yêu cầu giấu tên do tính nhạy cảm của vấn đề.
"Hiện nay, Việt Nam đang nghiêng về phía Bắc Kinh một cách cởi mở hơn, khi các nhân vật an ninh thân Trung Quốc nổi lên tại Hà Nội dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, cựu Bộ trưởng Công an," bài viết của Reuters nêu, nhưng không nói rõ những người đó là ai.
Về quản trị trong nước, Reuters cho rằng Việt Nam đang tiến gần hơn tới mô hình của Trung Quốc – đặc biệt là cách tiếp cận quản lý dựa trên kiểm soát, bất chấp những quan ngại từ phương Tây – cho thấy ảnh hưởng của Trung Quốc đang gia tăng khi ông Lâm tái định hình bộ máy nhà nước.
Theo ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện ISEAS – Yusof Ishak (Singapore), Việt Nam đang theo đuổi "cách tiếp cận kép: chủ động học hỏi mô hình Trung Quốc trong khi kháng cự sức ảnh hưởng của nước này một cách có chọn lọc".
Trong khi đó, ông Alexander Vuving, thuộc Trung tâm Nghiên cứu An ninh châu Á - Thái Bình Dương (Mỹ), nhận xét với Reuters rằng việc Việt Nam xích lại gần Trung Quốc mà không có các cơ chế kiểm soát phù hợp "sẽ tác động tiêu cực không chỉ tới an ninh, thịnh vượng và quyền tự chủ của Việt Nam, mà còn tới quan hệ với Mỹ và phương Tây."
Bộ Ngoại giao Việt Nam chưa phản hồi ngay lập tức trước đề nghị bình luận của Reuters.
Sau khi đến Bắc Kinh, ông Tô Lâm đã đi tàu cao tốc tới Tân khu Hùng An để tham quan.
Tại Khu khởi động của tân khu, ông đã quan sát mô hình thu nhỏ của đại dự án này cùng các quan chức Trung Quốc và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang và Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú, theo hình ảnh được truyền thông Việt Nam đăng tải.
Trung Quốc thành lập Tân khu Hùng An vào ngày 1/4/2017 ở tỉnh Hà Bắc. Nằm cách Bắc Kinh 100 km về phía tây nam, với diện tích 1.770 km2, khu vực này có nhiệm vụ chính là "giảm tải" cho thủ đô, đồng thời thúc đẩy phát triển vùng Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc.
Khi tới thăm tân khu vào tháng 6/2023, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nói rằng "đây là mô hình mà Việt Nam cần tham khảo trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước".
Năng lượng và viễn thông
Theo tờ Bloomberg, ông Tô Lâm có thể sẽ chứng kiến việc ký kết một loạt thỏa thuận, trong đó có khả năng bao gồm một thỏa thuận máy bay giữa hai hãng Vietjet của Việt Nam và Comac của Trung Quốc.
Tuy nhiên, hiện chưa rõ thỏa thuận này sẽ là mua đứt hay thuê, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề và yêu cầu giấu tên do tính chất nhạy cảm.
Những nguồn tin này cũng cho biết hai quốc gia cũng có khả năng ký một số thỏa thuận về xây dựng metro tại TP HCM, cũng như trong lĩnh vực năng lượng và viễn thông.
Bên cạnh đó, theo Giáo sư Carl Thayer, từ Đại học New South Wales, trong bối cảnh xung đột ở Iran, ông Tô Lâm cũng có thể tìm kiếm hợp tác năng lượng.
Vào đầu tháng này, Thứ trưởng Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đã khẳng định lượng hàng nhập khẩu và tồn kho có thể đảm bảo đảm nguồn cung xăng dầu đến hết tháng Tư.
Dù vậy, bối cảnh khủng hoảng năng lượng đã khiến Việt Nam phải hoãn một số lượng chuyến bay.
Trước khi rời ghế thủ tướng vào tuần trước, ông Phạm Minh Chính cũng đã nhiều lần thực hiện những cuộc gặp và điện đàm với các quốc gia khác như Thái Lan được mô tả là "ngoại giao năng lượng".
"Nếu Trung Quốc muốn cung cấp nhiên liệu thì rất tốt và Việt Nam có thể sẽ điều chỉnh quan hệ của mình để đạt được những điều đó," ông Adam Farrar, chuyên gia phân tích địa kinh tế cấp cao tại dịch vụ nghiên cứu Bloomberg Economics, nhận định với Bloomberg.
Dữ liệu được cập nhật đến năm 2023 của tổ chức Ngân hàng Thế giới cho thấy, từ năm 2019-2023, Trung Quốc luôn nằm trong top 10 những quốc gia xuất khẩu nhiên liệu đến Việt Nam và thường đứng sau các nước như Kuwait, Hàn Quốc, Úc và Indonesia.
Công nghệ và kiểm soát
Công nghệ nổi lên là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy quan hệ hai nước đang ấm lên, theo Reuters.
Việt Nam đã bỏ đi những lo ngại trước đây về việc sử dụng thiết bị Trung Quốc trong mạng 5G, trong khi nhà cung cấp internet lớn nhất nước – FPT – công bố đầu tư 87 triệu USD vào một tuyến cáp biển do nhà thầu Trung Quốc xây dựng, mà Mỹ cho là có liên hệ với tập đoàn viễn thông Huawei đang bị trừng phạt.
Một công ty viễn thông thuộc Bộ Công an Việt Nam cũng đang đàm phán với các doanh nghiệp Trung Quốc về các thỏa thuận 5G bổ sung, điều mà một quan chức cấp cao của EU cảnh báo với Reuters vào tháng trước rằng có thể khiến các công ty nước ngoài do dự khi đầu tư vào Việt Nam.
Các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đang thăm dò đầu tư vào các trung tâm dữ liệu tại Việt Nam – một tài sản mang tính chiến lược, theo các nguồn tin nắm rõ các cuộc thảo luận.
"Trong 18-24 tháng qua, sự quan tâm của Trung Quốc đối với thị trường trung tâm dữ liệu tại Việt Nam đã gia tăng rõ rệt," ông Mickael Driol, Giám đốc công ty tư vấn đầu tư Mekong Partners, đánh giá.
Ông nói rằng phần lớn động lực đến từ các nhà sản xuất đã chuyển hoạt động từ Trung Quốc sang Việt Nam.
Reuters cũng cho rằng Hà Nội đang ưu tiên kiểm soát nhà nước trong quản lý dữ liệu, tương tự Trung Quốc. Các công ty công nghệ phương Tây và chính phủ Mỹ nhiều lần bày tỏ lo ngại về các quy định bảo vệ dữ liệu do Bộ Công an soạn thảo, trong đó hạn chế việc chuyển dữ liệu xuyên biên giới.
Hồi tháng 11/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu phải phát triển sàn dữ liệu Việt Nam. Chính phủ cũng đã giao Bộ Công an xây dựng sàn dữ liệu tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia, với mục tiêu là thúc đẩy phát triển kinh tế dữ liệu.
Reuters cho rằng đây có thể là một mô hình dữ liệu tập trung của Trung Quốc – qua đó mở rộng khả năng nhà nước sử dụng thông tin cho mục tiêu giám sát và chiến lược.
Tại các quốc gia phương Tây, các nền tảng như vậy thường do khu vực tư nhân vận hành.
Tuần trước, Ban Chấp hành Trung ương Đảng cũng ban hành Quy định số 19 về công tác chính trị, tư tưởng trong đảng, trong đó có nhắc đến việc sử dụng cơ sở dữ liệu số hóa cho việc "theo dõi, phân tích, đánh giá và dự báo tình hình tư tưởng, dư luận xã hội."
Việt Nam cũng đang mở rộng hệ thống định danh điện tử quốc gia, cho phép cơ quan chức năng nhận diện cá nhân thông qua mạng lưới camera tích hợp AI đang được triển khai trên toàn quốc – một điểm tương đồng khác với kiến trúc giám sát của Trung Quốc.
"Quyền lực gia tăng của lực lượng công an (tại Việt Nam) có thể phần nào lý giải sự quan tâm ngày càng lớn đối với các phương thức kiểm soát xã hội kiểu Trung Quốc," ông Giang nhận định.
Theo ông Thayer, hai bên nhiều khả năng sẽ tăng cường hợp tác an ninh giữa hai bộ công an, bao gồm việc chuyển giao công nghệ giám sát đại chúng và trí tuệ nhân tạo, đi kèm với hoạt động đào tạo liên quan tại Trung Quốc.
Theo Reuters, trong bối cảnh không phải chịu nhiều ràng buộc từ dư luận – vốn ngày càng ít chỉ trích Trung Quốc – Đảng Cộng sản Việt Nam cũng đang thúc đẩy một mô hình kinh tế mang màu sắc Trung Quốc hơn, dựa trên trợ cấp, đầu tư công và các dự án hạ tầng quy mô lớn, đôi khi hợp tác trực tiếp với Bắc Kinh trong các dự án nhạy cảm như đường sắt cao tốc.
Ảnh hưởng của Trung Quốc cũng thể hiện trong lĩnh vực tài chính. Việt Nam sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ phi truyền thống như chỉ định tín dụng cho ngân hàng – tương tự Trung Quốc – duy trì giới hạn sở hữu nước ngoài chặt chẽ trong các lĩnh vực then chốt, và đang đối mặt với bong bóng bất động sản có nhiều điểm tương đồng với Trung Quốc.
Hiện Hà Nội đang cân nhắc can thiệp sâu hơn vào thị trường chứng khoán. Các biện pháp đề xuất bao gồm thành lập quỹ bình ổn do chính phủ hậu thuẫn để mua cổ phiếu khi thị trường suy giảm – một ý tưởng được mô phỏng trực tiếp từ Trung Quốc.
"Mô hình này đã được Trung Quốc áp dụng và thành công trong việc trấn an nhà đầu tư," theo một tài liệu nội bộ của Bộ Công an mà Reuters xem xét.
Vấn đề Biển Đông
Một trở ngại lớn trong quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc là vấn đề chủ quyền ở Biển Đông. Dù vậy, theo đánh giá của Bloomberg, khả năng cao sẽ không có tiến triển đáng kể.
Cả Việt Nam và Trung Quốc gần đây đã tăng cường bồi đắp đảo ở Biển Đông.
Việt Nam đã mở rộng đáng kể hoạt động bồi đắp đảo trên toàn bộ 21 thực thể do mình kiểm soát ở quần đảo Trường Sa, và có khả năng sẽ bắt kịp, thậm chí vượt qua quy mô của Trung Quốc, theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) xuất bản vào tháng 8/2025.
Gần đây, vào giữa tháng Ba, CSIS có trụ sở Washington cho biết Trung Quốc đã bồi đắp được khoảng 603ha đất tại Đá Hải Sâm, dựa trên hình ảnh vệ tinh gần đây từ công ty Vantor của Mỹ.
Đá Hải Sâm (Antelope Reef) là bãi cạn nằm trong cụm Lưỡi Liềm ở phía tây nam của quần đảo Hoàng Sa, nằm cách cảng Tam Á thuộc tỉnh Hải Nam của Trung Quốc khoảng 162 hải lý và cách Đà Nẵng, Việt Nam 216 hải lý.
Thực thể này chìm dưới nước khi thủy triều lên, được phía Trung Quốc gọi là Linh Dương tiêu.
Theo AMTI, nếu việc xây dựng tiếp tục được thực hiện với tốc độ được thể hiện qua các hình ảnh vệ tinh, Đá Hải Sâm có thể trở thành thực thể lớn nhất của Trung Quốc ở Hoàng Sa và có thể là toàn bộ Biển Đông, ngang bằng hoặc thậm chí vượt qua Đá Vành Khăn có diện tích khoảng 608ha ở quần đảo Trường Sa.
AMTI cho rằng đây là một thông điệp Bắc Kinh nhắm trực tiếp tới Việt Nam về dự định tiếp tục mở rộng các thực thể mà họ kiểm soát.
Vài ngày sau khi những báo cáo này được công bố, Việt Nam đã lên tiếng phản đối hoạt động xây dựng trên Đá Hải Sâm của Bắc Kinh.
Đáp lại, Người phát ngôn Bộ Ngoại Giao Trung Quốc Lâm Kiếm đáp lại rằng "Quần đảo Tây Sa là một phần lãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc và không có tranh cãi gì về điều đó".
Trả lời BBC News Tiếng Việt vào tháng 1/2026, ông Thayer nói rằng việc xây dựng tại Đá Hải Sâm là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy Bắc Kinh sẽ tiếp tục thúc đẩy các yêu sách lãnh thổ và chủ quyền ở Biển Đông, đồng thời xây dựng các năng lực quân sự có thể cản trở, nếu không muốn nói là làm suy yếu, trọng tâm của Chiến lược Quốc phòng Mỹ, vốn nhấn mạnh răn đe thay vì xung đột.
BBC News
Không có nhận xét nào