9 lý do Trung Cộng chưa thể gây chiến với Đài Loan

Trần Trung Đạo

15/5/2026

Phần 3 của 3

Chỉ số Dân chủ: Đài Loan là quốc gia dân chủ nhất châu Á và đứng thứ 10 trên thế giới về mức độ dân chủ.
TAIPEI (Taiwan News) — Taiwan is the most democratic country in Asia and the 10th most democratic in the world, as seen in the latest graphic representations by market research group Visual Capitalist.
In its report titled "The State of Democracy Around the World" released on April 24 and based on the Economist Intelligence Unit's (EIU's) latest Democracy Index Report, Norway was listed as the most democratic country in the world with a score of 9.81, followed by New Zealand at 9.61, Iceland at 9.52, Sweden at 9.39, Finland at 9.29, Denmark at 9.28, Switzerland at 9.14, Ireland at 9.13, the Netherlands at 9.0, and Taiwan in 10th place in the world at 8.99. This means that Taiwan was the most democratic country in Asia, with economic rivals Japan and South Korea trailing behind at 8.33 and 8.03, respectively

Giới thiệu: Sau buổi họp giữa Tập Cận Bình và TT Donald Trump sáng hôm 14 tháng 5, 2026 về vấn đề Đài Loan, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trả lời một số câu hỏi của NBC News. Câu hỏi được đặt ra Mỹ đã đáp ứng ra sao trước việc Tập Cận Bình đã nhấn mạnh rằng vấn đề Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung Quốc - Hoa Kỳ. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết “Chúng tôi hiểu. Theo quan điểm của Mỹ, bất kỳ sự thay đổi cưỡng bức nào đối với hiện trạng và tình hình hiện tại (status quo) đều sẽ gây bất lợi cho cả hai nước.” Về vấn đề Mỹ bán võ khí cho Đài Loan, Ngoại trưởng Rubio cho biết “Vâng, chủ đề đó có thể đã được thảo luận trong quá khứ. Nó không được đề cập nổi bật trong cuộc thảo luận hôm nay. “ Ông nói thêm chuyện bán võ khí “Hãy nhớ rằng, Quốc hội cũng đóng một vai trò trong quá trình đó, và chúng ta đã bán võ khí cho họ trong quá khứ, thậm chí gần đây nhất là vào tháng 12, điều mà họ [TC] rất không hài lòng….Chúng tôi sẽ bảo vệ Đài Loan, chính sách của chúng ta về vấn đề Đài Loan vẫn không thay đổi cho đến ngày hôm nay và cho đến cuộc họp mà chúng tôi có ở đây hôm nay.”

Mời đọc tiếp 3 lý do còn lại trong số 9 lý do TC chưa thể gây chiến với Đài Loan:

6) Trung Cộng (TC) Chưa Phải Là Đối Thủ Của Mỹ Về Kỹ Thuật Chiến Tranh 

Trong Chiến Tranh Triều Tiên Mỹ thiệt mạng 36,576 người trong khi TC thiệt mạng khoảng 400,000 ngàn người hay theo ước tính của sử gia Bruce Cumings mức thiệt hại có thể lên đến 920,000 người. 

Thời gian thay đổi. Bộ máy quân sự của TC hiện đại hơn thời kỳ 1950 nhưng không có nghĩa từ đó đến nay Mỹ chỉ ngồi yên để nhìn TC hiện đại hóa quốc phòng theo sách của Đặng Tiểu Bình. Thực tế, cuộc chạy đua võ trang với Liên Xô đã giúp bộ máy chiến tranh của Mỹ được hiện đại hóa không ngừng. Nếu chiến tranh quy ước xảy ra hôm nay, tỷ lệ tử vong của hai quân đội do cách biệt về kỹ thuật chiến tranh chẳng những không thay đổi mà còn cao hơn.

Mỗi khi Tập hăm he nuốt chửng Đài Loan, chính phủ Đài Loan lại có lý do mua thêm võ khí của Mỹ để bảo vệ gần 24 triệu người yêu chuộng tự do. Từ tháng 8, 2024, Đài Loan chờ giao số võ khí trị giá 20 tỷ dollar trong đó có nhiều tá F-16. Riêng trong 2025, Đài Loan đặt mua 11 tỷ dollar võ khí của Mỹ. Nhật Bản, Đại Hàn, Úc, Đài Loan là 4 quốc gia đương đầu trực tiếp về an ninh với TC và cũng là bốn nước mua nhiều võ khi nhất của Mỹ. (Council on Foreign Relations, U.S. Military Support for Taiwan in Five Charts)

Mỹ ý thức việc bán võ khí cho Đài Loan luôn là chính sách lâu dài không mang tính đảng phái. TT Jimmy Carter (DC) và kế tiếp bởi TT Reagan (CH) khác nhau nhiều về phương pháp đối ngoại nhưng đều xem việc cung cấp võ khí cho Đài Loan là cần thiết, không chỉ vì phù hợp với Đạo Luật Quan Hệ Đài Loan, không chỉ vì lợi nhuận mà Đài Loan còn là một thành trì chiến lược của Mỹ tại Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Nhìn vào bản đồ mười khu vực xung đột đang diễn ra tại Á Châu, Đài Loan và Biển Đông là hai điểm nóng. Chiến tranh Á Châu phát xuất từ ngòi nổ Đài Loan hay Biển Đông sẽ bắt đầu từ biển. 

Tháng 8, 2024, Học Viện Hải Quân Úc Đại Lợi (Australian Naval Institute) làm một bảng so sánh hải lực của Mỹ và TC. Theo số lượng, TC có số lượng tàu chiến nhiều hơn Mỹ với 234 chiến hạm đang hoạt động. Tuy nhiên, nếu xét về phẩm chất, hải quân Mỹ vượt xa về số lượng hàng không mẫu hạm, tuần dương hạm và khu trục hạm. 

Trung Cộng đang gấp rút gia tăng sản xuất tàu chiến. Chỉ trong vòng 20 năm từ 2003 đến 2023, TC đóng thêm 22 khu trục hạm trong khi Mỹ chỉ đóng thêm được 11 khu trục hạm. Tuy nhiên, trong lúc TC không có ai là đồng minh, Mỹ có những đồng minh ở Á Châu như Nam Hàn (160 tàu chiến) và Nhật Bản (155 tàu chiến) để điền khuyết vào mức gia tăng của TC. 

Trong các binh chủng khác, lục quân TC đông hơn Mỹ xa với 2.03 triệu lính trong lúc Mỹ chỉ có 1.03 triệu nhưng về không quân Mỹ có 13,000 chiến đấu cơ các loại trong khi TC chỉ có 3,500. TC hiện đang sản xuất J-20 stealth fighters để mong đuổi kịp với các chiến đấu cơ tinh vi của Mỹ nhưng khoảng cách vẫn còn xa. 

Ngoài ra, nếu chiến tranh bùng nỗ, Mỹ khôn g chiến đấu đơn độc vì bên cạnh vẫn có các đồng mình tin cậy dựa trên nền kinh tế tự do, thể chế chính trị dân chủ để bù vào sự chênh lệch về quân số. 

Tập Cận Bình chỉ giỏi ăn hiếp những nước cô thế, lệ thuộc tư tưởng như CSVN hay các con nợ nghèo như Sri Lanka, Kyrgyzstan, Pakistan nhưng với Mỹ thì Trung Cộng chưa phải là đối thủ.

Bảo vệ Đài Loan không phải là chính sách của một đảng nào mà là truyền thống như đã được nhấn mạnh qua Sáu Bảo Đảm (Six Assurances) của TT Ronald Reagan. (American Institute of Taiwan, Declassified Cables: Taiwan Arms Sales & Six Assurances (1982) 

7) Tập Thất Bại Trong Việc Xây Dựng Các Liên Minh 

Nỗi sợ luôn ám ảnh giới lãnh đạo TC là nỗi sợ bị bao vây. TC có chung biên giới với 14 quốc quốc gia khác gồm Việt Nam, Ấn Độ, Pakistan, Afghanistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Kazakhstan, Mông Cổ, Bhutan, Nepal, Miến Điện, Nga, Lào và Bắc Hàn nhưng nhìn chung không một quốc gia nào kể cả Bắc Hàn (từ chối tham gia vào Sáng kiến Vành Đai Con Đường) có thể gọi là “liên minh tin cậy” của TC. Đây là lý do chính khiến Trung Cộng nhượng bộ Bắc Hàn trong tranh chấp biên giới. Trong thời kỳ Liên Xô chưa tan rã, toàn bộ biên giới phía Bắc Trung Quốc, bao gồm vùng Ngoại Mông đều thuộc quyền kiểm soát của Liên Xô. Vùng độn quan trọng nhất Trung Cộng phải giữ là Bắc Hàn. Sau khi Liên Xô tan rã, yếu tố an ninh của Trung Cộng vẫn được đặt lên thứ tự ưu tiên trong đàm phán. 

Giáo sư Alastair Smith thuộc đại học Washington University đã công thức hóa toán học nhiều mô thức liên minh trong lịch sử bang giao quốc tế và kết luận các quốc gia có những liên minh không đáng tin cậy sẽ dễ bị tấn công hơn là các quốc gia có sự liên minh tin cậy.

Sự liên minh giữa TC và Nga hiện nay là liên minh theo dạng “kẻ thù của kẻ thù là bạn”. Putin chỉ là một kẻ cơ hội. Nền kinh tế Nga tính theo GDP còn nhỏ hơn của Nam Hàn, Canada, Ba Tây, Ý, Pháp. Kho bom nguyên tử vẫn còn đó nhưng vào thời buổi này không mang ra dọa được ai. (Derek Grossman, China’s friends are few and unreliablẹ Beijing maintains zero alliances, and its partnerships are mostly with pariah states. RAND, October 11, 2020)

Tại Trung Quốc, người Hán chiếm 90 phần trăm dân số và chỉ 10 phần trăm còn lại thuộc các dân tộc thiểu số nhưng 10 phần trăm này kiểm soát các vùng đất bao la dọc biên giới. Giống như Liên Xô trước đây, quyền lực của Trung Cộng mạnh ở trung tâm nhưng yếu tại các địa phương xa. 

Trung Cộng luôn chống đối mọi sự liên minh theo dạng “khối quân sự” ám chỉ sự liên kết giữa Mỹ và các nước Đông Á cũng như sự có mặt của quân đội Mỹ tại Nhật Bản, Nam Hàn và mới đây tại Trung Á. Hiện nay, phần lớn các quốc gia Đông Á vẫn là đồng minh với Mỹ về mọi mặt, từ kinh tế chính trị đến quân sự. 

TC chỉ hiện diện quân sự với khoảng hai ngàn quân tại Djibouti, Phi Châu trong khi đó Mỹ có 750 căn cứ quân sự tại 80 quốc gia trên thế giới tính vào thời điểm 2021. Riêng tại Nhật, Mỹ có hơn 100 căn cứ với 55,000 quân. Tại Nam Hàn, Mỹ có 70 căn cứ với 28,500 quân. (U.S. Military Bases Overseas The Facts, updated August 2025.)

Để đối phó lại các liên minh quân sự, Trung Cộng cố gắng phát triển mối quan hệ đa phương với Nga và các quốc gia nhỏ khác vùng Trung Á như Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan qua Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải (SCO). Tuy nhiên, tổ chức này chưa phải là đối lực về quân sự với các khối thân Mỹ. 

Các cơ quan truyền thông của TC cho rằng Mỹ và các nước Tây Phương âm mưu làm cản trở đà tiến của Trung Cộng. Một số lãnh đạo Trung Cộng còn tố cáo rằng Mỹ đang lừa Trung Cộng vào cuộc Chiến Tranh Lạnh như Mỹ đã từng áp dụng với Liên Xô để cuối cùng dẫn đến cả hệ thống Liên Xô tan rã.

TC lợi dụng mọi bất ổn trong chính trị nội bộ của Mỹ để lôi kéo đồng minh. Sự lớn mạnh của khối BRICS (viết tắt từ tên các quốc gia thành lập: Brazil, Russia, India, China, và South Africa) cho thấy khuôn mặt thế giới đang định hình khá rõ ràng. Hai khối độc tài và tự do chưa bao giờ có những điểm mâu thuẫn đối kháng về hệ thống kinh tế, chính trị, tài chánh và cả bộ máy lãnh đạo cấp thế giới như ngày nay. Trong lúc không thể lôi kéo các thành viên BRICS đứng về phía mình, nhiều nước trong khối BRICS là độc tài, đảng trị, tôn giáo cực đoan như Iran, Ethiopia và United Arab Emirates có thể bị TC vận dụng và khai thác. 

8 ) Lối thoát Sáng Kiến Vành Đai và Con Đường (China’s Belt and Road Initiative, BRI)

Để thoát ra khỏi vòng vây ngày càng bị siết chặt, thay vì tìm cách thân cận hay giới hạn các đồng minh của Mỹ, Tập Cận Bình chọn mở “Con Đường Tơ Lụa Mới“ hay đúng hơn là Sáng Kiến Vành Đai và Con Đường (China’s Belt and Road Initiative, BRI). “Sáng kiến” này được Tập giới thiệu tại Kazakhstan 2013 và được đưa vào hiến pháp TC 2017.

Gọi là “Con Đường Tơ Lụa Mới” vì thời nhà Hán, Trung Quốc đã có một hệ thống làm ăn buôn bán xuyên qua các nước vùng Trung Á như Afghanistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan, và Uzbekistan. Khác với con đường tơ lụa thời nhà Hán, chiến lược Vành Đai và Con Đường thời đại Tập Cận Bình nhắm vào các mục đích bành trướng và mở rộng an ninh. Chủ trương “Giấu mình chờ thời” (Hide and bide) của Đặng Tiểu Bình được Tập gác qua bên dù có nhiều chống đối trong nội bộ đảng CSTQ.

Tại đại hội đảng CSTQ lần thứ 19 nhiều vấn đề được thảo luận không chỉ các thành tựu trong quá khứ mà các nhà phân tích gọi là “sự trỗi dậy của Trung Quốc phiên bản 1”mà còn các chiến lược phát triển trong tương lai được gọi là “sự trỗi dậy của Trung Quốc phiên bản 2” hay “thời đại Tập Cận Bình”. Khác với “phiên bản 1” tập trung vào phát triển kinh tế, phiên bản 2 sẽ mở rộng đến vai trò của Trung Cộng trong hệ thống thế giới.

Ngoài mặt, Sáng kiến Vành Đai và Con Đường là một đề án địa lý kinh tế thế giới khổng lồ (geoeconomics) và mọi quốc gia đều có lợi nhưng thực chất che giấu các mục tiêu địa lý chính trị (geopolitics) khá hiển nhiên nhưng cũng vô cùng phức tạp bên trong. TC phải thắng một loạt các cường quốc khối dân chủ Tây Phương và Châu Á. Các quốc gia như Mỹ, Anh, Canada, Mexico, Áo, Ấn Độ không hưởng ứng sáng kiến của Tập Cận Bình. 

Một láng giềng quan trọng của TC là Việt Nam và quan hệ giữa hai nước là quan hệ “bất đối xứng” (Asymmetry). Đa số người Việt không tin tưởng vào Sáng Kiến Vành Đai Con Đường của Tập. 

Tác giả Hong Yu trong tác phẩm “Understanding China’s Belt and Road Initiative” trích dẫn quan điểm của giáo sư Brantly Womack về mối quan hệ giữa CSVN và TC như sau: 

“Một điều không thay đổi trong mối quan hệ giữa Trung Quốc và Việt Nam kể từ khi Đế chế Trung Hoa được thống nhất vào năm 221 TCN là việc Trung Quốc luôn đóng vai trò là đối tác có quy mô vượt trội hơn hẳn. Cho dù mối quan hệ này mang tính thù địch, hữu hảo, hay nằm ở một thái cực trung gian nào đó, thì bản chất của nó vẫn là sự bất đối xứng. Trung Quốc là một thế lực có tầm quan trọng đối với Việt Nam lớn hơn nhiều so với tầm quan trọng của Việt Nam đối với Trung Quốc; chính vì thế, Việt Nam có sự thấu hiểu sâu sắc hơn về những rủi ro cũng như cơ hội nảy sinh từ mối quan hệ Trung - Việt. Nhiều người Việt Nam vẫn lưu giữ trong ký ức một ấn tượng đặc biệt sâu đậm về hệ thống triều cống thời phong kiến của Trung Quốc. Bên cạnh đó, tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc và Việt Nam tại Biển Đông—cũng như chính sự hiện diện của Trung Quốc tại vùng biển này—vốn là những chủ đề nhạy cảm tại Việt Nam, thường có xu hướng khơi dậy mạnh mẽ tinh thần dân tộc trong lòng người dân. Theo báo cáo khảo sát năm 2020 của Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore), 43,4% số người Việt Nam được khảo sát bày tỏ sự thiếu tin tưởng vào tính công bằng hay sự minh bạch của các dự án thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI); con số này tương phản rõ rệt với chỉ 1,3% số người Việt Nam bày tỏ sự tin tưởng đối với các dự án nói trên.” (Hong Yu, “Understanding China’s Belt and Road Initiative” , East Asian Institute, National University of Singapore,Singapore, 2024)

Phân tích về “bất đối xứng” giữa TC và CSVN của Giáo sư Brantly Womack trong tác phẩm nghiên cứu “China and Vietnam: The Politics of Asymmetry” phù hợp với lịch sử và hiện nay quan điểm này cũng được chia sẻ bởi chính phủ Mỹ khi duy trì một chính sách đối ngoại tương đối mềm mỏng với CSVN.

Chiến lược Vành Đai và Con Đường với mục tiêu bành trướng của Tập đã đặt Mỹ, Ấn Độ và nhiều cường quốc khác từ vị thế “bao vây” sang nguy cơ “bị xuyên thủng”. 

Quan điểm từ Ấn Độ: “Ấn Độ coi sáng kiến này là một mối đe dọa đối với lợi ích quốc gia của mình; một mặt, nó có thể thách thức kế hoạch trở thành cường quốc bá chủ khu vực của Ấn Độ, và mặt khác, sáng kiến này có thể làm suy yếu vị thế của Ấn Độ trong hệ thống quốc tế. Vì những lý do này, New Delhi đã áp dụng một số chính sách nhằm ngăn chặn Trung Quốc trở thành cường quốc bá chủ khu vực thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, đồng thời nâng cao vị thế của chính mình trên cả bình diện khu vực và quốc tế.” (Reza Ekhtiari Amiri, Javad Shafaghat, India’s Policy Towards The Belt And Road Initiative, Iranian Research letter of International Politics, 2023-03-01) 

Tương tự, nhiều viên chức Mỹ “cũng có những mối lo ngại chính đáng về Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Quá thường xuyên, các dự án thuộc sáng kiến này lại dễ nảy sinh tham nhũng, đồng thời thiếu hụt nghiêm trọng tính bền vững về kinh tế, sự minh bạch trong quy định pháp lý cũng như năng lực quản trị tốt. Tổng hợp lại, những khiếm khuyết này dẫn đến các dự án đe dọa chủ quyền quốc gia, xuất khẩu những chuẩn mực và thông lệ dưới chuẩn, đồng thời gây ra những quan ngại về các hệ lụy địa chiến lược của sáng kiến này.” (Feng Yujun, Alexander Gabuev, Paul Haenle, Ma Bin, Dmitri Trenin, The Belt and Road Initiative: Views from Washington, Moscow, and Beijing, Carnegie Endowment for international peace, Published on Apr 8, 2019)

Theo tổng kết của Green Finance and Green Finance & Development Center,TC “kể từ khi được thành lập vào năm 2013, tổng mức tham gia vào Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) đã đạt 1.308 tỷ USD, trong đó khoảng 775 tỷ USD là các hợp đồng xây dựng và 533 tỷ USD là các khoản đầu tư phi tài chính.” (Christoph Nedopil Wang , China Belt and Road Initiative (BRI) investment report 2025 H1, July 17, 2025)

Một chiến lược mang tầm thế giới với nhiều thách thức đang chờ đợi và một kinh phí khổng lồ như Vành Đai và Con Đường, các mục tiêu khác, kể cả đánh chiếm Đài Loan bằng võ lực đều trở thành thứ yếu.

9) Đánh Đài Loan Trung Cộng Sẽ Sụp Đổ

Lịch sử cho thấy các nước hay các khối độc tài có thể thắng trong vài trận đầu hay vài năm đầu nhưng không thắng một cuộc chiến tranh lâu dài đối đầu với các quốc gia dân chủ bởi vì khi chiến tranh bùng nổ môt cuộc chiến tranh khác cũng diễn ra trong nội bộ các nước độc tài. Các rạn nứt trong các nước dân chủ thực chất lại là những tiến bộ, những điều chỉnh cần thiết cho bộ máy công quyền chạy tốt hơn, trong khi tại các nước chuyên chế độc tài, rạn nứt sẽ dẫn tới sụp đổ. Bài học LX còn sờ sờ ra đó.

Theo kết quả xếp hạng của Economist Intelligence Democracy Index 2021, Đài Loan là một trong 21 quốc gia dân chủ toàn diện (full democracy) trên thế giới. Một quốc gia được xếp vào hạng dân chủ toàn diện phải đạt số điểm cao nhất trong 5 lãnh vực: (1) đa đảng và bầu cử tự do, (2) tự do dân sự, (3) chức năng chính phủ, (4) tham gia chính trị và (5) văn hóa chính trị. Với kết quả vượt trội đó, Đài Loan còn dân chủ hơn cả Mỹ, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Bỉ và nhiều nước tiên tiến khác. Cũng theo Economist Intelligence Democracy Index 2021, Trung Cộng cùng với CSVN, Bắc Hàn, Lào, Cuba, Afghanistan và một số nước Phi Châu độc tài bị liệt vào nhóm “Chuyên chế” (Authoritarian). 

Economist Intelligence dành một phần khá dài để phân tích trường hợp Trung Cộng. Trung Cộng là quốc gia có nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới, nhưng nền kinh tế lớn không đem lại hạnh phúc cho con người. Giá trị của một quốc gia khi đem ra so sánh với các quốc gia khác không chỉ đặt trên cơ sở nền kinh tế mà là đạo đức và đời sống của người dân. Một con người phải có quyền sống một cuộc đời đáng sống. 

Giống như nền kinh tế thị trường hay cụ thể nhất trong thị trường chứng khoán, các thể chế chính trị dân chủ đều có thăng trầm, điều chỉnh hay khủng hoảng chu kỳ nhưng về đường dài các giá trị căn bản tự do, bình đẳng, dân chủ, thăng tiến đã được minh định trong hiến pháp vẫn không thay đổi. TC, một chế độ thuần hóa con người thành thú vật không thể nào so sánh và sẽ phải sụp đổ như bao nhiêu chế độ độc tài và đế chế trước đây.

Nhưng tại sao Tập hăm he? 

Tập thỉnh thoảng lại hăm he vì hai lý do: Thứ nhất, Tập muốn tạo một không khí chiến tranh để áp đảo tinh thần các thành phần chống Tập còn rất mạnh trong nội bộ đảng CSTQ sau khi y tự phong làm “hoàng đế Trung Cộng” vào đầu năm 2018 như Đặng đã làm trong Chiến Tranh Biên Giới với CSVN 1979. Thứ hai, Tập tiếp tục đun sôi chảo dầu đại Hán để giữ “niềm tin vào đảng” và để đánh lạc hướng lòng công phẫn của người dân trước những khó khăn kinh tế sang phía Mỹ thay vì vào Tập. 

Các lãnh đạo độc tài thường lạm dụng các khái niệm “tổ quốc, “dân tộc”, “đất nước” vì mục đích tuyên truyền tẩy não những người ít học. Đừng quên, “đất nước”, “tổ quốc” và cả “dân tộc” không chỉ là lịch sử, núi, đồi, sông, biển, ruộng, vườn, cây, trái v.v… mà trên tất cả là con người với những khát vọng, ước mơ và lý tưởng của thời đại họ. Đại đa số, nếu không muốn nói là tất cả, trong số 23.6 triệu người dân Đài Loan hiện nay sinh ra sau 1949 chưa sống một ngày trên lục địa, chưa bao giờ là dân của TC, và do đó, không ai có quyền định đoạt sinh mệnh của họ ngoài chính họ. 

Trần Trung Đạo