Lưu Thủy Hương/Nước Đức hôm nay
02/5/2026
Chiến tranh Iran tác động đến Việt Nam và các nước châu Á
Báo Spiegel (Đức), ngày 01.05.2026
Một cuộc khủng hoảng lúa gạo đang đe dọa nhiều khu vực rộng lớn ở châu Á. Vì phân bón trở nên khan hiếm, ngày càng có nhiều nông dân phải ngừng gieo sạ. Nguyên nhân là cuộc chiến chống Iran và lệnh ngừng xuất cảng từ Trung Quốc, theo BBC của Anh đưa tin.
TÌNH TRẠNG MẤT AN NINH LƯƠNG THỰC CÓ THỂ TĂNG GẦN MỘT PHẦN TƯ
Kể từ cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28 tháng 2, eo biển Hormus trên thực tế đã bị phong tỏa. Khoảng một phần ba lượng phân bón giao dịch toàn cầu bằng đường biển đi qua tuyến này. Trong tháng Ba, Trung Quốc tiếp tục áp đặt lệnh cấm xuất cảng đối với nhiều loại phân bón.
Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hiệp Quốc (WFP) dự báo rằng hậu quả của cuộc xung đột Trung Đông trong năm 2026 có thể đẩy thêm 45 triệu người trên toàn thế giới vào tình trạng đói kém cấp bách. Tại châu Á và khu vực Thái Bình Dương, theo ước tính của WFP, mức độ mất an ninh lương thực có thể tăng 24 phần trăm, mức tăng tương đối mạnh nhất trong tất cả các khu vực trên thế giới.
Các quốc gia Đông Nam Á chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Việt Nam là một trong những nước xuất cảng gạo lớn nhất thế giới. Trong quý I năm 2026, nước này nhập hơn 480.000 tấn phân bón từ Trung Quốc, chiếm hơn một nửa tổng lượng nhập cảng. Philippines phụ thuộc tới 75 phần trăm vào phân bón Trung Quốc. Đồng thời, khoảng 80 phần trăm lượng gạo nhập cảng của Philippines lại đến từ Việt Nam. Năm 2024, Thái Lan nhập khoảng một phần năm lượng phân bón từ Trung Quốc và 32 phần trăm từ khu vực Vùng Vịnh. Hiện nay, cả hai tuyến cung ứng này đều đồng thời bị phong tỏa.
Chỉ trong vài tuần sau khi chiến tranh bùng nổ, giá urê - loại phân đạm được sử dụng phổ biến nhất thế giới - đã tăng hơn 40 phần trăm. Cách đây hơn một tháng, một bao phân bón tại Thái Lan còn có giá từ 800 đến 900 baht. Hiện nay mức giá đã vượt 1.100 baht; trên thị trường thậm chí đã xuất hiện mức 1.200 baht. Vì vậy, nhiều nông dân đã ngừng gieo sạ. “Tôi đã quyết định không làm nữa,” ông Suchart Piamsomboon, một nông dân trồng lúa 60 tuổi ở tỉnh Chachoengsao, nói với BBC. “Làm nông chỉ khiến tôi thua lỗ. Tôi thà đi làm thuê kiếm 100 đến 200 baht mỗi ngày để đủ sống.”
* TỪ 50 ĐẾN 80 PHẦN TRĂM LƯỢNG PHÂN BÓN XUẤT CẢNG ĐANG BỊ HẠN CHẾ
Năm ngoái, Trung Quốc chiếm 25 phần trăm sản lượng phân bón toàn cầu và xuất cảng lượng phân bón trị giá hơn 13 tỷ USD. Tuy nhiên, Bắc Kinh không ra tay hỗ trợ. Lệnh cấm xuất cảng ban hành trong tháng Ba nối tiếp hàng loạt biện pháp hạn chế đã được siết chặt dần từ năm 2021. Theo phân tích dữ liệu hải quan Trung Quốc của Reuters, hiện nay từ 50 đến 80 phần trăm lượng phân bón xuất cảng đang bị hạn chế. Một nhà xuất cảng tại tỉnh Shandong, yêu cầu giấu tên, cho biết có các hợp đồng với “ít nhất năm hoặc sáu quốc gia” hiện không còn được phép giao hàng: “Chúng tôi đã nhận đơn hàng. Khách hàng đang chờ. Nhưng giờ chúng tôi được thông báo rằng không được phép xuất hàng.”
Bối cảnh của việc này là đạo luật an ninh lương thực quốc gia năm 2023. Đạo luật buộc chính quyền địa phương Trung Quốc phải đưa các mục tiêu sản xuất cố định vào kế hoạch kinh tế của mình. “Tại Trung Quốc, an ninh lương thực là một vấn đề chính trị trung tâm, và việc bảo đảm đủ lương thực cho người dân trong nước là điều mà chính phủ không muốn thỏa hiệp,” ông Paul Teng, chuyên gia cao cấp về an ninh lương thực tại Singapore, nói với BBC.
Tình hình càng thêm phức tạp bởi việc tiếp cận khí tự nhiên hóa lỏng của Trung Quốc – nguyên liệu then chốt để sản xuất phân đạm – cũng bị đe dọa do eo biển Hormus bị phong tỏa. Loại phân bón duy nhất Trung Quốc vẫn còn xuất cảng với số lượng đáng kể là ammonium sulfate. Đây là sản phẩm phụ công nghiệp chất lượng thấp, hầu như không hỗ trợ đáng kể cho canh tác lúa.
“Hiệu ứng kết hợp giữa lệnh cấm xuất cảng của Trung Quốc và việc đóng cửa eo biển Hormus chắc chắn sẽ làm rung chuyển thị trường phân bón toàn cầu cũng như an ninh lương thực,” ông Joseph Glauber thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế tại Washington nhận định. Điều này có lẽ chỉ trở nên rõ ràng vào cuối năm, khi sản lượng thu hoạch thấp hơn dự kiến – hoặc thậm chí hoàn toàn mất mùa.
“Đôi khi tôi ước gì nông dân trồng lúa trên cả nước sẽ ngừng gieo trồng hoàn toàn, để chính phủ không còn gạo để ăn và hiểu cảm giác của chúng tôi,” bà Pratheuang Piamsomboon, một nông dân trồng lúa 48 tuổi ở quận Nong Chok, Bangkok, nói. “Sự khắc nghiệt này không thể diễn tả bằng lời.”
Lưu Thủy Hương & AI dịch.
Bản quyền tiếng Việt của Nước Đức Hôm Nay.
Không có nhận xét nào