REFUGEE IDENTITY AND THE NEW WAVE OF IMMIGRATION: A FUNDAMENTAL
Vi Kha Hoang
20/6/2026
“...Căn cước cựu tỵ nạn của chúng ta là căn cước được xây dựng trên nền tảng của Sự Thật và Tự Do. Cho dù thời gian có qua đi, giới chức quyền có mượn danh di dân để tìm đường lẩn trốn hay trục lợi, thì căn cước “người Việt tỵ nạn cộng sản” / "nạn nhân chủ nghĩa cộng sản" và lý tưởng của cha ông vẫn là ngọn hải đăng soi sáng. Nó giúp chúng ta giữ gìn sự trong sáng của cộng đồng, rạch ròi phân định giữa những giá trị chính nghĩa đích thực với những toan tính cá nhân, để gìn giữ vẹn toàn di sản của một thế hệ đã đi vào lịch sử”.
Mỗi năm, khi ngày 20 tháng Sáu đến, Ngày Tỵ Nạn Thế Giới do Cao Ủy Liên Hiệp Quốc lập ra, là một người Việt ly hương tôi xem đây không chỉ là dịp để nhìn lại một chương sử đau thương nhưng bi hùng, mà còn là thời điểm hệ trọng để chúng ta tái khẳng định một giá trị thiêng liêng: Căn cước của người tỵ nạn Việt Nam. Sự khẳng định này càng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết trong bối cảnh xã hội hải ngoại đang có những sự đổi thay phức tạp, khi xuất hiện một làn sóng nhập cư mới từ trong nước sang.
1. Từ "Thuyền Nhân", "Bộ Nhân" Đến Danh Xưng "Cựu Tỵ Nạn"
Về mặt luật pháp quốc tế, giai đoạn người Việt chúng ta tạm cư tại các trại tỵ nạn Đông Nam Á để chờ thanh lọc là giai đoạn mang danh xưng "Refugee" một cách thuần túy nhất. Khi được quốc gia thứ ba nhận vào định cư, về mặt thủ tục hành chánh, tất cả đều chuyển bực thành "Immigrants" (di dân/nhập cư) — kể cả những người ra đi sau này bằng phi cơ qua các chương trình chính thức như ODP hay HO.
Tuy nhiên, có một sự thật lịch sử không thể phai mờ: Dù trên thuật ngữ pháp lý ghi là di dân, nhưng tất cả những người vượt thoát này đều tự nhận và được cộng đồng sắc dân khác trân trọng gọi là "Người Việt Tỵ Nạn" hoặc “cựu thuyền nhân”, “cựu bộ nhân”.
Danh xưng này không đơn thuần là một trạng thái cư trú đã qua, mà là một căn cước tinh thần bất di dịch. Dù ra đi bằng phương tiện gì, họ đều chia sẻ một mẫu số chung duy nhất: Họ là những người ra đi vì không chấp nhận ý thức hệ của chế độ cộng sản cầm quyền trong nước, mang theo lý tưởng tự do và lòng gắn bó sâu sắc với nền tảng Việt-Nam Cộng-Hòa với biểu tượng là lá cờ vàng ba sọc đỏ. Đối với người cựu tỵ nạn, việc rời bỏ quê cha đất tổ là một chọn lựa mang tính mất còn để bảo toàn nhân phẩm, quyền làm người và quyền được sống trong tự do, chứ không phải là một chuyến đi tìm kiếm sự phồn vinh vật chất đơn thuần.
2. Thành Quả Nửa Thế Kỷ Của Cộng Đồng Việt Nam Tự Do
Trên nền tảng tinh thần mãnh liệt đó, trong nửa thế kỷ qua, những con người tay trắng bước ra từ các trại tỵ nạn, cùng những người rứt ruột ra đi do không chấp nhận chủ nghĩa cộng sản cai trị, cộng đồng Việt Nam tự do đã xây dựng được những cộng đồng vững mạnh tại Hoa Kỳ, Gia Nã Đại, Úc Châu và Âu Châu.
Thành quả ấy không chỉ là sự thành công rực rỡ về mặt kinh tế hay sự thành đạt của các thế hệ hậu duệ trên thương trường và chính trường bản xứ, mà quan trọng hơn cả, đó là việc bảo tồn được ngôn ngữ, văn hóa truyền thống và ký ức lịch sử chân thực cho thế hệ mai sau mà lá cờ Việt-Nam Cộng-Hòa luôn là biểu tượng hãnh diện chung. Chúng ta đã gầy dựng nên một "Việt Nam Thu Nhỏ" ngoài lòng nước Mẹ — nơi di sản tinh thần và căn cước của một cộng đồng tỵ nạn tại hải ngoại luôn được trân trọng và lưu truyền. Hơn 50 năm qua, dù ra đi bằng ODP, HO, vượt biển (thuyền nhân), vượt biên (bộ nhân), dù thuật ngữ đã gọi “immigrants” / di dân, nhưng căn cước chung vẫn là “refugees” / tỵ nạn!
3. Sự Khác Biệt Giữa Tỵ Nạn Và Làn Sóng Nhập Cư Của Giới Đặc Quyền
Ngày nay, sự xuất hiện của các quan chức và thân nhân của hệ thống cầm quyền đương thời tại Việt-Nam sang định cư ngày càng nhiều. Xét về mặt giấy tờ của sở di trú sở tại, cả người cựu tỵ nạn và những người mới này đều mang chung một thuật ngữ là "Immigrants". Thế nhưng, bản chất của họ lại hoàn toàn đối nghịch:
Mâu thuẫn về trách nhiệm lịch sử: Nhiều người nhập cư mới vốn là thành phần thụ hưởng đặc quyền đặc lợi, thậm chí là nhân sự dự phần vào bộ máy cai trị ở trong nước. Họ tìm đến các quốc gia phương Tây như một bến đỗ an toàn để thụ hưởng những thành quả văn minh, y tế, giáo dục do chính thể tự do gầy dựng, nhưng tâm thức vẫn mang theo tư duy, thói quen của chế độ cộng sản, nhất là họ không thể chia sẻ được niềm tự hào trước lá cờ màu vàng ba sọc đỏ — biểu tượng tự do của cộng đồng cựu tỵ nạn – không đồng thuận với nền tảng Cộng hòa xây dựng Dân chủ - lý tưởng sống của cộng đồng cựu tỵ nạn.
Chúng ta phải thấy rõ sự khác nhau cho cùng một thuật ngữ “immigrants” khi áp dụng vào người Mỹ gốc Việt.
4. Góc Nhìn Nhân Văn Và Thước Đo Của Căn Cước Tỵ Nạn
Tuy nhiên, với truyền thống nhân văn và khoan dung của người Việt tự do, chúng ta không quơ đũa cả nắm dựa trên thành phần xuất thân. Lịch sử đã cho thấy nhiều trường hợp đặc biệt:
• Có những người là con cháu của cán bộ nhưng đã sớm nhận ra bản chất của chế độ và đứng lên chống độc tài.
• Có những người từng là đảng viên nhưng đã thức tỉnh, rũ bỏ đặc quyền để đứng về phía nhân dân.
• Có những người chỉ khi sang đến nước ngoài, được tiếp cận với thế giới văn minh mới thực sự thay đổi nhận thức.
• Và đặc biệt là những người tỵ nạn chính trị sau này — những cựu tù nhân lương tâm đã dũng cảm đánh đổi thanh xuân và xương máu để đòi quyền làm người ngay trong lòng chế độ.
Nếu trước 1975, chính thể Việt-Nam Cộng-Hòa và đồng bào miền Nam luôn mở lòng chiêu hồi, mở tay đón những người quay về với chính nghĩa quốc gia thì ngày nay đối với những trường hợp này, thước đo duy nhất để cộng đồng đón nhận họ không phải là nơi họ sinh ra hay thành phần gia đình họ, mà chính là: Họ có thực tâm chia sẻ căn cước tỵ nạn hay không?
Căn cước tỵ nạn không được quyết định bởi căn cước công dân quá khứ, mà bởi thái độ tôn trọng đối với sự thật lịch sử, lòng khát khao tự do chân chính và sự tri ân đối với những hy sinh của hàng triệu người Việt đã phải bỏ nước ra đi. Những ai chung lối góc nhìn đó, chia sẻ niềm đau đó, đều là người đồng hành cùng cộng đồng.
Lời kết
Căn cước cựu tỵ nạn của chúng ta là căn cước được xây dựng trên nền tảng của Sự Thật và Tự Do. Cho dù thời gian có qua đi, giới chức quyền có mượn danh di dân để tìm đường lẩn trốn hay trục lợi, thì căn cước “người Việt tỵ nạn cộng sản” / "nạn nhân chủ nghĩa cộng sản" và lý tưởng của cha ông vẫn là ngọn hải đăng soi sáng. Nó giúp chúng ta giữ gìn sự trong sáng của cộng đồng, rạch ròi phân định giữa những giá trị chính nghĩa đích thực với những toan tính cá nhân, để gìn giữ vẹn toàn di sản của một thế hệ đã đi vào lịch sử.
--------------------------------------------------
REFUGEE IDENTITY AND THE NEW WAVE OF IMMIGRATION: A FUNDAMENTAL
Every year on June 20, World Refugee Day, established by the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), Vietnamese communities throughout the world pause to reflect upon a chapter of history that was both tragic and heroic.
As a Vietnamese exile, I view this day as more than an occasion to remember the past. It is also a crucial moment to reaffirm a sacred value: the identity of the Vietnamese refugee community.
Such reaffirmation has become increasingly important in recent years as overseas Vietnamese communities undergo significant changes, including the emergence of a new wave of immigrants arriving directly from present-day Vietnam.
From Boat People and Overland Refugees to the Identity of Former Refugees
Under international law, the period during which Vietnamese refugees resided in refugee camps throughout Southeast Asia awaiting screening and resettlement represented the purest legal definition of refugee status.
Once accepted by third countries for permanent resettlement, however, their legal classification changed. In the eyes of immigration authorities, they became immigrants. This was true not only for those who escaped by sea as Boat People or crossed borders as overland refugees, but also for those who later arrived through official programs such as the Orderly Departure Program (ODP) and the Humanitarian Operation (HO) program.
Yet one historical truth remains unchanged.
Although their legal designation became “immigrant,” these men and women continued to identify themselves—and were widely recognized by other ethnic communities—as Vietnamese refugees, former boat people, or former overland refugees.
These terms describe far more than a former legal status. They represent a permanent moral, historical, and cultural identity.
Regardless of how they left Vietnam, they all shared one common denominator: they departed because they rejected the communist ideology imposed by the ruling regime. They carried with them a commitment to freedom and a deep attachment to the foundations of the former Republic of Vietnam, symbolized by the Yellow Flag with Three Red Stripes.
For former refugees, leaving their homeland was not simply a search for material prosperity. It was a life-altering decision made to preserve human dignity, fundamental rights, and the ability to live in freedom.
Half a Century of Achievement by the Free Vietnamese Community
Upon this powerful spiritual foundation, former refugees—whether they emerged from refugee camps with nothing in their hands or left Vietnam because they refused to accept communist rule—have built vibrant and successful communities throughout the United States, Canada, Australia, and Europe over the past fifty years.
Their achievements extend far beyond economic success or the accomplishments of later generations in business, academia, and public life.
More importantly, they have preserved the Vietnamese language, traditional culture, and an authentic historical memory for future generations. The flag of the Republic of Vietnam has remained a proud and unifying symbol of that shared heritage.
They have built what many affectionately call a “Little Vietnam” beyond the shores of the homeland—a place where the values, identity, and spirit of a refugee community continue to be honored and passed down.
More than fifty years later, whether one arrived through ODP, HO, by sea as a Boat Person, or by land as an overland refugee, regardless of being legally classified as an immigrant, the common identity remains the same:
Refugees.
The Difference Between Refugees and the New Privileged Immigrant Class
Today, an increasing number of officials and family members connected to Vietnam’s current ruling establishment are choosing to settle in democratic countries abroad.
On paper, immigration authorities classify both former refugees and these newcomers under the same category: immigrants.
Yet their historical experiences, values, and motivations are fundamentally different.
Many among this new wave of immigrants have benefited directly from the privileges and advantages of the existing political system. Some have even participated in the governing apparatus itself.
They seek residence in Western democracies in order to enjoy the benefits of free societies—the rule of law, advanced education, modern healthcare, and economic opportunity—yet often continue to carry with them the assumptions and habits shaped by the communist system.
Most notably, many are unable to share the sense of pride associated with the Yellow Flag with Three Red Stripes, the enduring symbol of freedom embraced by the former refugee community. Nor do they necessarily share the republican foundations, democratic values, and civic ideals that have long defined the Vietnamese refugee experience.
For this reason, we must recognize that the same legal label—“immigrant”—can encompass profoundly different historical identities within the Vietnamese-American community.
A Humanitarian Perspective and the True Measure of Refugee Identity
At the same time, the free Vietnamese community has always embraced a tradition of compassion, fairness, and reconciliation.
We do not judge individuals solely by their family background or place of origin.
History has provided many examples.
There are children of government officials who came to recognize the true nature of the regime and chose to stand against authoritarianism.
There are former Communist Party members who awakened to reality, abandoned privilege, and stood with the people.
There are individuals whose understanding changed only after arriving in free societies and experiencing democratic institutions firsthand.
And there are the political refugees of more recent generations—former prisoners of conscience who courageously sacrificed years of their lives and personal freedom in the struggle for fundamental human rights within Vietnam itself.
Before 1975, the Republic of Vietnam and the people of South Vietnam maintained an open-door policy toward those who chose to leave the communist cause and return to the national side. That spirit of reconciliation remains relevant today.
For such individuals, the measure by which they should be welcomed is not determined by where they were born or by the status of their families.
The true question is this:
Do they sincerely share the identity of the refugee community?
Refugee identity is not determined by one’s former citizenship, political pedigree, or social background. It is defined by respect for historical truth, a genuine commitment to freedom, and gratitude for the sacrifices made by millions of Vietnamese who were forced to leave their homeland.
Those who share that understanding, that memory, and that sense of loss are fellow travelers in the same journey.
Conclusion
The identity of the Vietnamese refugee community is built upon two enduring foundations: Truth and Freedom.
No matter how much time passes, and regardless of whether political elites seek to use immigration pathways for personal advantage or safe haven abroad, the identity of the Vietnamese anti-communist refugee / victims of communism community and the ideals carried by earlier generations remain a guiding lighthouse.
They help preserve the integrity of the community, distinguish genuine principles from personal opportunism, and safeguard the legacy of a generation whose sacrifices have become an inseparable part of history.
(submit to VOC for World Refugee Day, June 20)
Không có nhận xét nào