Phần 1
Nguyễn Ngọc Thuận/ Tạo Lập Chứng Khoán Việt
06/6/2026
- Thái Lan luôn kiêu hãnh với nghệ thuật ngoại giao khôn khéo, chưa từng để ai can thiệp vào vận mệnh của mình, nhưng thực tế phũ phàng là đất nước này đã và đang rỉ máu bởi những đòn trừng phạt tàn khốc đến từ chính các đối tác thân thiết nhất.
- Họ không bị dội bom, cũng không bị cấm vận toàn diện như Cuba hay Triều Tiên, thay vào đó thì Thái Lan đang bị bức tử bởi một cái vòng vây tàng hình đáng sợ hơn rất nhiều. Đó là những rào cản kỹ thuật chết người, là làn sóng tháo chạy của dòng vốn tỷ đô, và những đòn vũ khí hóa thương mại siết chặt yết hầu nền kinh tế.
- Hãy cùng đi tìm lời giải cho những câu hỏi gai góc nhất:
+ Tại sao một đồng minh lâu đời như Mỹ lại thẳng tay cắt đứt viện trợ quân sự để dằn mặt Bangkok?
+ Bằng chiêu bài nào, Liên minh Châu Âu chỉ dùng đúng một chiếc thẻ vàng thủy sản cũng ép được bộ máy quân sự Thái Lan phải quỳ gối?
+ Đằng sau sự tháo chạy âm thầm của dòng vốn khổng lồ từ Nhật Bản là gì?
+ Trung Quốc đã giáng đòn trừng phạt thế nào để bóp nghẹt nồi cơm của hàng triệu nông dân Thái?
+ Tàn khốc nhất, thảm kịch này do ai ép buộc, hay nói là cái giá đắt đỏ cho chính căn bệnh nội tại của họ?
I. Cơn địa chấn chính trị 2014 và cú tát thẳng mặt từ Hoa Kỳ:
1. Năm 2006-2014, trong gần một thập kỷ, đất nước chùa vàng đã bị xé toạc bởi cuộc nội chiến không tiếng súng giữa hai phe đối lập:
- Đó là phe áo Vàng đại diện cho tầng lớp tinh hoa thủ đô, quân đội, và những người bảo hoà
- Phe áo Đỏ đại diện cho tầng lớp nông dân, người nghèo ở miền Bắc và Đông Bắc ủng hộ gia tộc Shinawatra.
- Những cuộc biểu tình đẫm máu, những lần phong tỏa sân bay quốc tế, và cả việc thủ tướng liên tục bị lật đổ đã biến Bangkok thành tâm điểm của sự bất ổn.
2. Đỉnh điểm của sự hỗn loạn này là cuộc đảo chính tháng 5-2014 dưới sự chỉ huy của tướng Prayut Chan-o-cha:
+ Quân đội Thái Lan đã tiến hành lật đổ chính phủ dân cử của nữ Thủ tướng Yingluck Shinawatra, xé bỏ hiến pháp, thiết lập chính quyền quân sự và bắt giữ hàng loạt các chính trị gia đối lập.
+ Quân đội hứa là sẽ khôi phục lại trật tự, nhưng họ thì không lường trước được cái giá phải trả trên trường quốc tế.
3. Ngay lập tức, phản ứng của thế giới không chỉ dừng lại ở những bản thông cáo báo chí mang tính bày tỏ quan ngại sâu sắc. Thay vào đó thì một đợt tổng tấn công bằng các đòn trừng phạt tàng hình chưa từng có trong lịch sử hiện đại đã giáng thẳng xuống đất nước chùa vàng. Kẻ nổ phát súng mở màn không ai khác chính là siêu cường Mỹ.
- Theo luật pháp của Mỹ, Washington buộc phải cắt đứt các khoản viện trợ quân sự cho bất kỳ quốc gia nào có chính phủ bị lật đổ bởi một cuộc đảo chính quân sự. Chính quyền Mỹ lập tức tuyên bố:
+ Đình chỉ khoản viện trợ quốc phòng và an ninh trị giá hơn 4,7 triệu USD dành cho Bangkok.
+ Đồng thời thì Mỹ hủy bỏ hàng loạt các chương trình huấn luyện quân sự chung"
+ Hạ cấp quy mô của cuộc tập trận đa quốc gia "Hổ mang vàng", vốn là biểu tượng của quan hệ đồng minh Mỹ - Thái.
+ Đình chỉ các cuộc đối thoại cấp cao giữa giới chức quốc phòng hai nước.
- Nếu chỉ nhìn vào con số 4,7 triệu đô la, nhiều người sẽ cười khẩy và cho rằng đây nó chỉ là muối bỏ bể đối với một nền kinh tế có quy mô hàng trăm tỷ USD như Thái Lan, thế nhưng trong thế giới địa chính trị, tiền không chỉ là tiền, nó là một thông điệp.
4. Cú đánh của Washington mang sức nặng tàn phá về mặt chiến lược và tâm lý:
- Việc một cường quốc đứng đầu phương Tây công khai hạ cấp quan hệ với Thái Lan, đồng nghĩa với việc là rút đi một phần lá chắn an ninh cực kỳ quan trọng của Bangkok.
- Nó phát đi một tín hiệu báo động đỏ cho các tập đoàn đa quốc gia, các quỹ đầu tư toàn cầu và Ngân hàng Thế giới rằng: "Môi trường chính trị tại Thái Lan hiện đang ở mức rủi ro cực độ, không còn được bảo chứng bởi hệ thống luật pháp dân chủ và sự hậu thuẫn của Mỹ nữa"
- Khi Mỹ quay lưng, hàng loạt các quốc gia phương Tây khác như là Úc, Canada cũng nối gót đình chỉ các hợp tác quân sự. Lệnh cấm vận mềm kiểu này đã hất cẳng quân đội Thái Lan ra khỏi các chương trình tiếp cận công nghệ vũ khí lõi của phương Tây, buộc Bangkok phải vội vã tìm kiếm các nguồn cung cấp thay thế. Qua đó thì châm ngòi cho một sự chuyển trục tiềm ẩn vô vàn rủi ro về sau.
II. "Thẻ vàng thủy sản" - Khi tiêu chuẩn kỹ thuật biến thành vũ khí hủy diệt hàng loạt
1. Nếu Mỹ đánh vào thể diện quân sự thì Liên minh Châu Âu (EU) lại chọn cách kề dao ngay sát yết hầu kinh tế của Thái Lan. Rõ ràng, phương Tây không thể dùng các biện pháp ngoại giao thông thường để bảo ban hay ra lệnh cho chính quyền quân sự Bangkok phải nhượng bộ.
- Khi không thể khuất phục Thái Lan trên bàn đàm phán chính trị, họ đã tung ra một đòn trừng phạt tàn nhẫn và bóp nghẹt từ từ, đó là vũ khí hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật.
- Tháng 4-2015, EU đã giáng một cú đấm ngàn cân khi chính thức giơ thẻ vàng, cảnh cáo ngành khai thác hải sản của Thái Lan:
+ Họ cáo buộc đội tàu cá của nước này hoạt động như những tên cướp biển, xâm phạm lãnh hải láng giềng, hủy hoại môi trường và lạm dụng lao động.
+ Cùng lúc thì EU đã tước luôn quy chế ưu đãi thuế quan, khiến cho hàng loạt những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Thái Lan ngay lập tức phải chịu thuế cao, mất sạch lợi thế trước các đối thủ như là Việt Nam hay Philippines.
- Đây không phải là lời nhắc nhở mà là một bản án tử hình treo. Ngành thủy sản trị giá 7 tỷ USD/năm, nồi cơm của hàng triệu người Thái, đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn nếu EU rút ra tấm thẻ đỏ cấm cửa.
2. Đứng trước bờ vực của sự cô lập, chính quyền Bangkok đã phải nuốt nghẹn và tiến hành một cuộc đại phẫu.
- Quân đội được điều động để kiểm soát các cảng cá, xé bỏ luật cũ, ép hàng chục ngàn tàu cá phải lắp đặt thiết bị giám sát đắt đỏ bất chấp làn sóng phẫn nộ từ ngư dân.
- Phải tốn hàng tỷ Baht và gần 4 năm kiệt quệ, đến tận đầu năm 2019, Thái Lan mới được gỡ chiếc thẻ vàng ngang trái này.
- Thế nhưng EU thì không dồn ép một mình:
+ Cũng trong năm 2015, Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế tiếp tục cắm cờ đỏ, cảnh báo an toàn bay đối với Thái Lan.
+ Chỉ bằng một văn bản đánh giá kỹ thuật, lập tức Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Trung Quốc đồng loạt cấm các hãng hàng không của Thái Lan mở đường bay mới hay là thuê chuyến bay sang lãnh thổ của họ.
+ Với một quốc gia mà ngành du lịch đẻ ra tới 20% GDP, đòn đánh này nó là một thảm họa kinh hoàng. Các hãng bay thua lỗ nặng, hàng tỷ USD doanh thu bốc hơi.
3. Bi kịch của Thái Lan đã phơi bày một hiện thực tàn khốc của thế giới hiện đại:
- Khi các cường quốc không thể bảo ban bạn được bằng lời nói thì họ không cần tốn một viên đạn nào cả.
- Họ chỉ cần dùng chính các quy chuẩn và luật lệ quốc tế để trói tay, bóp nghẹt nền kinh tế của bạn cho đến khi bạn chịu quỳ gối.
Nguyễn Ngọc Thuận
Không có nhận xét nào