Chỉ huy lái tàu Hàng Không Mẫu Hạm Mỹ

The Officer of the Deck on a US Navy Aircraft Carrier

Hòa OC

31/7/2026

Nhân dịp hàng không mẫu hạm George Washington (CVN-73) ghé thăm Đà Nẵng 7 ngày từ 30/7 tới 5/8, có những chi tiết đáng chú ý sau:

1- 7 ngày là khoảng thời gian khá dài đối với chuyến ghé thăm một quốc gia của chiến hạm hải quân Mỹ, thường thì chuyến thăm chỉ kéo dài có 4 ngày. Chương trình làm việc lần này của tàu khá bận rộn, thể hiện sự quan trọng của ngoại giao quốc phòng Mỹ-Việt.

2- George Washington là hàng không mẫu hạm thứ 4 ghé thăm Việt Nam sau chiếc Carl Vinson (CVN-70) năm 2018, Theodore Roosevelt (CVN-71) năm 2020, Ronald Reagan (CVN-76) năm 2023.

3- Đây là chuyến thăm thường trực 2 năm/ lần theo thoả thuận hợp tác quốc phòng Mỹ-Việt. Ngoại lệ là năm 2020 vì dịch bệnh covid nên bỏ qua, thành ra năm 2023 nằm giữa năm 2022 và 2024 thể hiện sự liên tục thoả thuận này.

4- Cả 4 lần hàng không mẫu hạm này đều không có sĩ quan Mỹ gốc Việt, mà chỉ có lính Mỹ gốc Việt. Lính Hải Quân trong tiếng Anh là Sailor, sĩ quan là Officer.

Chuẩn đô đốc Anduze, chỉ huy nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm số 5, cựu sinh viên Học Viện Hải Quân Mỹ, là hạm trưởng của hàng không mẫu hạm Theodore Roosevelt năm 2021-2022, chính là hạm trưởng của tôi khi lên tàu vào tháng 6 năm 2022. Thường thì nhiệm kỳ hạm trưởng kéo dài 18 tháng. Sau khi rời tàu, hạm trưởng Anduze được lên 1 sao, tức chuẩn đô đốc, chỉ huy nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm.

Xin nói thêm là ngày xưa miền Nam gọi tướng 1 sao của hải quân là phó đề đốc, 2 sao là đề đốc, 3 sao là phó đô đốc, 4 sao là đô đốc. Cách gọi này quá khác biệt so với bên lục quân là chuẩn tướng cho 1 sao. Hơn nữa không phải ai cũng phân biệt được chữ đề đốc với đô đốc nên dễ dùng lộn.

Tôi gọi chuẩn đô đốc cho đồng nhất với cách gọi ngày nay, dễ hình dung đó là cấp bậc tướng 1 sao.

Hạm trưởng của 1 hàng không mẫu hạm là đại tá phi công lái máy bay cánh cố định (fixed wing), thường là phi công đạt chuẩn Top Gun như Tom Cruise trong bộ phim cùng tên ‘Top Gun’.

Bài này tôi sẽ nói về vị trí sĩ quan chỉ huy lái hàng không mẫu hạm, gọi là Officer of the Deck (OOD).

Thường thì mỗi hàng không mẫu hạm có hơn 150 sĩ quan và từ 2800 đến 3000 lính khi ở Mỹ, và chừng 200 sĩ quan và hơn 5000 lính khi viễn chinh khi các phi đội bay cùng đội ngũ bảo trì máy bay lên tàu.

Với 150 sĩ quan thường trực trên tàu, Hạm Trưởng chỉ cấp chừng 10 chứng chỉ OOD mà thôi. Trên thực tế tình trạng không đủ 6 OOD luôn hiện diện trên mỗi hàng không mẫu hạm, vì yêu cầu đạt chuẩn khá khắt khe.

OOD là người mà hạm trưởng giao toàn bộ trách nhiệm về sự an toàn của mẫu hạm và hơn 5000 quân nhân khi ông ta không có mặt trên buồng lái (Pilot House/Bridge) vì phải có mặt ở khắp nơi, từ phòng họp, thanh tra, kiểm soát cho tới ngủ nghỉ.

OOD chính là hạm trưởng trong ca trực từ 4 tới 6 tiếng, thí dụ từ nửa đêm tới 6 giờ sáng.

Nếu có đủ 6 OOD thì mỗi ca trực là 4 tiếng, nếu không thì sẽ là 6 tiếng.

Chỉ huy lái hàng không mẫu hạm căng thẳng đến nỗi chỉ cần tàu lái chệnh 1-2 độ, hay lệch hướng gió chừng 5-10 độ là máy bay có thể đáp trượt đường băng hay gặp sự cố khi đáp. Mỗi tai nạn như thế đều có thể khiến hạm trưởng bay chức, vì chính ông ta ký chứng chỉ OOD cho sĩ quan.

OOD ngoài những lệnh chỉ huy lái tàu ra cần phải có độ chín chắn, khả năng làm việc trước áp lực (stress) khủng khiếp, và quan trọng nhất là chiếm được lòng tin của hạm trưởng thông qua cuộc sát hạch kiến thức dạng phỏng vấn (oral board) từ hạm trưởng, hạm phó và các sĩ quan đứng đầu mỗi ban ngành như kỹ sư, lò phản ứng hạt nhân hay vũ khí.

Trung bình một sĩ quan tốt nghiệp học viện hải quân (US Naval Academy) hay top các trường đại học ở Mỹ cần từ 18 tới 24 tháng để học hết kiến thức cần có cho một OOD và đủ thời gian thực tập lái tàu và học hỏi từ OOD đủ chuẩn.

Đó chính là sĩ quan tác chiến tàu mặt nước, tiếng Anh gọi là Surface Warfare Officer (SWO). Trong suốt thời gian làm việc trên tàu của tôi, tôi chỉ thấy 1 sĩ quan SWO đạt chứng chỉ OOD trong thời gian dưới 1 năm trên tàu, và người đó là cựu sinh viên của học viện hàng hải New York (United States Merchant Maritime Academy-USMMA), nơi chuyên đào tạo thuyền trưởng cho ngành hàng hải của Mỹ. Kiến thức về lái tàu và khoa học đại dương của anh sĩ quan đó đúng là vượt trội.

SWO thường là chỉ huy lái tàu cho tất cả các chiến hạm, trừ hàng không mẫu hạm. Lý do đơn giản là vì họ được đào tạo để trở thành hạm trưởng của các chiến hạm trừ hàng không mẫu hạm, vì hạm trưởng hàng không mẫu hạm được đo ni đóng giàu cho sĩ quan phi công F/A-18 hay F-35. Chỉ có phi công hàng đầu mới có thể điều hành hàng không mẫu hạm, vì không chiến là nhiệm vụ hàng đầu của hàng không mẫu hạm.

Bởi vậy nên sĩ quan SWO này lên hàng không mẫu hạm thường là những sĩ quan không có cơ hội làm hạm trưởng các chiến hạm khác. Họ lên HKMH để hoàn thành nốt thời gian cam kết trong quân ngũ, hay chờ chuyển sang chuyên ngành khác.

Nói vậy chớ cũng có nhiều SWO đạt chứng chỉ OOD trên hàng không mẫu hạm và họ chỉ huy lái tàu rất giỏi. Trong trường hợp này, có lẽ trước đó họ không thể hiện được khả năng này trên các chiến hạm khác.

Thành ra con số sĩ quan có thể đạt chứng chỉ chỉ huy lái tàu (OOD) trên hàng không mẫu hạm rất ít, và hạm trưởng thường tin tưởng những sĩ quan Mustang, tức những sĩ quan đi lên từ lính, trung bình có hơn 10 năm kinh nghiệm so với sĩ quan SWO cùng cấp bậc. Đó là 10 năm trung bình làm lính của họ.

Mùa viễn chinh hè năm 2024, hàng không mẫu hạm Theodore Roosevelt (CVN-71) chỉ có 6 sĩ quan đạt chuẩn OOD, trong đó có một người gốc Việt là tôi. Một ngày sau khi tôi rời tàu đi học ngoại giao thì tàu lại có 1 sĩ quan gốc Việt khác thay thế sau khi anh ta thi đậu cái oral board.

Một thực tế rất hiếm hoi khi hàng không mẫu hạm Roosevelt có tới 2 sĩ quan gốc Việt, và cả hai đều đạt chuẩn OOD.

Nhưng cả 4 lần hàng không mẫu hạm Mỹ ghé Việt Nam, không có sĩ quan chỉ huy lái tàu nào là gốc Việt.

Hi vọng bài viết này sẽ truyền cảm hứng lại cho thế hệ sau người Mỹ gốc Việt trong hải quân Mỹ. Một ngày nào đó sẽ có 1 sĩ quan gốc Việt chỉ huy lái hàng không mẫu hạm Mỹ vào cảng Tiên Sa của Đà Nẵng.

Hòa OC