Dương Ngọc Hoài Linh
29-6-2026
Ảnh minh họa: Những người nhập cư gốc Việt tại Tòa thị chính Houston, Texas, năm 1981. Nguồn: Larry Reese/ báo Houston Chronicle
Nếu cộng đồng người Việt bị từ chối tham gia lễ diễn hành America250, chúng ta nên nhìn nhận điều đó như thế nào?
Những ngày gần đây, dư luận người Việt tại Hoa Kỳ xôn xao trước thông tin đơn xin tham gia cuộc diễn hành kỷ niệm 250 năm ngày thành lập Hợp chúng quốc Hoa Kỳ của một tổ chức đại diện cộng đồng người Việt không được chấp thuận.
Một số người lập tức xem đây là sự phân biệt đối xử, trong khi số khác lại cho rằng ban tổ chức có quyền lựa chọn thành phần tham gia. Để đánh giá công bằng, trước hết cần hiểu mục đích của sự kiện này là gì và cơ chế tổ chức của nó ra sao.
Lễ kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập là một trong những sự kiện quốc gia lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Lịchsử
Theo giới thiệu chính thức, America250 được Quốc hội giao nhiệm vụ tổ chức các hoạt động nhằm “gắn kết, giáo dục và tôn vinh những đóng góp của mọi người dân Mỹ”, với mục tiêu huy động sự tham gia của toàn xã hội chứ không phải của riêng một đảng phái hay một chính quyền.
Nếu đúng như vậy thì về nguyên tắc, đây không phải là một cuộc mít tinh chính trị mà là một ngày kỷ niệm lịch sử của quốc gia. Ban tổ chức có thể phải giới hạn số lượng đoàn tham gia vì các yêu cầu về thời gian, an ninh, lộ trình và tính đại diện.
Trong mọi cuộc diễn hành quy mô quốc gia, việc có những hồ sơ không được chấp thuận là điều có thể xảy ra. Bản thân việc một đơn xin tham gia bị từ chối, nếu chỉ xét riêng nó, chưa đủ để kết luận đã có sự kỳ thị hay động cơ chính trị.
Tuy nhiên, cũng có một câu hỏi hoàn toàn chính đáng: Nếu cộng đồng người Việt thực sự không được hiện diện trong một lễ kỷ niệm tôn vinh lịch sử nước Mỹ, liệu điều đó có phản ánh đầy đủ bức tranh về nước Mỹ hiện đại hay không?
Sau hơn nửa thế kỷ kể từ làn sóng tị nạn đầu tiên năm 1975, người Mỹ gốc Việt đã trở thành một bộ phận quan trọng của xã hội Hoa Kỳ.
Họ phục vụ trong quân đội, làm việc trong các cơ quan công quyền, giảng dạy tại các trường đại học, điều hành doanh nghiệp, đóng thuế, tham gia nghiên cứu khoa học, y tế và công nghệ, đồng thời có đại diện trong nhiều cơ quan dân cử ở cấp địa phương, tiểu bang và liên bang.
Câu chuyện của nhiều gia đình người Việt – từ những người đến Mỹ gần như tay trắng đến khi xây dựng được cuộc sống ổn định – thường được nhắc đến như một ví dụ tiêu biểu về hành trình hội nhập và vươn lên trong xã hội Hoa Kỳ. Việc cộng đồng mong muốn có mặt trong lễ kỷ niệm 250 năm vì thế là điều dễ hiểu.
Chính vì vậy, nếu việc không được chấp thuận chỉ xuất phát từ những giới hạn về tổ chức hoặc tiêu chí lựa chọn áp dụng thống nhất cho mọi tổ chức, thì đó là một quyết định hành chính có thể gây tiếc nuối nhưng chưa thể coi là bất công.
Ngược lại, nếu một cộng đồng bị loại trừ chỉ vì nguồn gốc dân tộc hoặc vì quan điểm chính trị của họ, thì điều đó sẽ đi ngược lại tinh thần đa dạng và bao trùm mà America250 nhiều lần khẳng định là mục tiêu của mình. Đến thời điểm hiện nay, chưa có bằng chứng công khai cho thấy quyết định này được đưa ra vì lý do như vậy.
Chínhtrị
Một câu hỏi khác cũng được đặt ra là, liệu việc này có liên quan đến chính quyền đương nhiệm hay không. Câu trả lời cần hết sức thận trọng.
America250 được thành lập theo luật của Quốc hội và được giới thiệu là một tổ chức phi đảng phái với nhiệm vụ tổ chức các hoạt động kỷ niệm trên phạm vi quốc gia.
Điều đó không có nghĩa mọi quyết định của ban tổ chức đều đúng hoặc không thể bị chất vấn; nhưng cũng không có nghĩa là mọi quyết định đều mặc nhiên phản ánh ý chí của Nhà Trắng hay của một đảng chính trị. Muốn đưa ra kết luận đó cần có bằng chứng cụ thể chứ không thể chỉ dựa trên suy đoán.
Theo các thông tin đã được công bố, đại diện cộng đồng người Việt đã gửi đơn đề nghị xem xét lại quyết định và lập luận rằng sự hiện diện của cộng đồng sẽ phản ánh đầy đủ hơn câu chuyện về nước Mỹ như một quốc gia của những người nhập cư và những người tị nạn đã đóng góp cho đất nước.
Việc kháng nghị bằng các kênh chính thức cũng chính là cách ứng xử phù hợp với tinh thần của một xã hội pháp quyền: Khi không đồng ý với một quyết định, người dân có quyền yêu cầu giải thích và đề nghị xem xét lại, thay vì mặc nhiên quy kết động cơ.
Có lẽ điều quan trọng nhất nằm ở một câu hỏi lớn hơn. Một lễ kỷ niệm 250 năm không chỉ là dịp nhìn lại quá khứ của nước Mỹ mà còn là dịp trả lời câu hỏi: Ai là một phần của câu chuyện nước Mỹ?
Nếu mục tiêu thật sự là tôn vinh hành trình của quốc gia trong suốt hai thế kỷ rưỡi, thì việc các cộng đồng nhập cư – trong đó có người Mỹ gốc Việt – được ghi nhận và hiện diện sẽ làm cho bức tranh ấy đầy đủ hơn.
Nhưng đồng thời, mọi đánh giá về một quyết định cụ thể cũng cần dựa trên sự thật đã được xác minh, thay vì suy diễn về động cơ khi chưa có đủ bằng chứng.
Trong một nền dân chủ trưởng thành, quyền chất vấn các quyết định của ban tổ chức và trách nhiệm giải trình của ban tổ chức không loại trừ lẫn nhau. Hai điều ấy cùng tồn tại và chính chúng mới làm nên giá trị của một xã hội tôn trọng pháp quyền.
Không có nhận xét nào