Bernie Sanders và Dân Chủ Xã hội

Tác giả: Hoàng Đình Tạo

August 26, 2026

Photo: Bernie Danders năm 2026. Author: Anderseidesvik

BA KHÁI NIỆM CẦN PHÂN BIỆT

Trước khi nói về Bernie Sanders và Dân Chủ Xã Hội, cần phân biệt ba khái niệm thường bị lẫn lộn: Socialism, Democratic Socialism và Social Democracy.

Socialism – Chủ Nghĩa Xã Hội là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều trường phái khác nhau. Điểm chung của nhiều trường phái là muốn xã hội hoặc người lao động có quyền kiểm soát lớn hơn đối với phương tiện sản xuất và nền kinh tế.

Democratic Socialism – Dân Chủ Xã Hội Chủ Nghĩa nhấn mạnh việc thực hiện những mục tiêu xã hội chủ nghĩa thông qua dân chủ và các định chế dân chủ. Một số khuynh hướng muốn cải cách sâu rộng chủ nghĩa tư bản; một số khác hướng tới một xã hội vượt qua chủ nghĩa tư bản và mở rộng quyền sở hữu, quyền kiểm soát của người lao động đối với nền kinh tế.

Social Democracy – Dân Chủ Xã Hội trong cách hiểu hiện đại chủ yếu chấp nhận kinh tế thị trường và quyền sở hữu tư nhân, nhưng muốn dùng nhà nước dân chủ, thuế khóa, nghiệp đoàn và các chương trình phúc lợi để điều chỉnh chủ nghĩa tư bản, giảm bất bình đẳng và bảo vệ người lao động.

Hai khái niệm Democratic Socialism và Social Democracy có lịch sử gần nhau nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa. Bernie Sanders tự gọi mình là Democratic Socialist, nhưng nhiều chính sách cụ thể của ông lại rất gần với Social Democracy kiểu Bắc Âu.

DÂN CHỦ XÃ HỘI

Dân Chủ Xã Hội thuộc về cánh tả; trong cách hiểu hiện đại, thường nằm từ trung tả đến cánh tả, tùy theo khuynh hướng. Nó khác với cộng sản. Cộng sản thuộc về cực tả, cuồng tín và cực đoan.

Dân Chủ Xã Hội đại diện cho phát triển hiện đại chủ nghĩa xã hội. Nó mạnh mẽ ủng hộ hệ thống dân chủ hiện tại. Và muốn thay đổi tiệm tiến, điều chỉnh chủ nghĩa tư bản.

Vẫn duy trì các quyền tự do cùng chế độ tự do. Khác với cộng sản là phải bạo lực cách mạng, xóa bỏ tư hữu, thành lập chế độ chuyên chính vô sản.

Nguyên thủy, chúng ta trở về thế kỷ 19, những nhà tư tưởng xã hội không tưởng và phong trào Chartist ở Anh, tuy hơi khác nhau mục đích nhưng cùng chia sẻ nhu cầu quyết định dân chủ, và công chúng làm chủ phương tiện sản xuất. Sau đó, được Fabian Society và Eduard Bernstein xiển dương tư tưởng dân chủ xã hội.

Chủ nghĩa tư bản không thể bỗng nhiên sụp đổ, mà phải được cải tổ từng bước một. Phải có tự do chính trị, các quyền tự do dân sự, quyền đầu phiếu.

Đầu thế kỷ 20, người Dân Chủ Xã Hội chống lại Cộng Sản rất quyết liệt vì khác nhau phương tiện đấu tranh và mục đích tiến tới. Ở Nga, người Bolsheviks đã bắt bớ, giam cầm, tử hình và thủ tiêu những thành viên của các khuynh hướng xã hội chủ nghĩa đối lập, trong đó có Mensheviks.

Đến thế kỷ 20, Dân Chủ Xã Hội đã tham gia vào trào lưu chính của bầu cử, và phát triển trên toàn thế giới, như là trung tả, nhất là ở Châu Âu. Ở Hoa Kỳ thì nó được xem như cánh tả tự do. Và muốn điều chỉnh Chủ Nghĩa Tư Bản hơn là thay thế.

Dân Chủ Xã Hội vẫn có nhãn quan ủng hộ Chủ Nghĩa Tư Bản nhưng với rào chắn kiểm soát. Cá nhân có thể làm chủ xí nghiệp, kiếm lợi nhuận, nhưng chính quyền nên nhúng tay vào để mang lại sự công bằng tương đối trong xã hội, như bảo vệ công nhân, nâng đỡ các chương trình gia đình, giảm đói nghèo. Chính quyền cung cấp những dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, nhà ở và bảo vệ quyền lao động, đồng thời điều chỉnh sự thái quá của các đại xí nghiệp.

Chủ Nghĩa Cộng Sản có niềm tin đi xa hơn Dân Chủ Xã Hội, họ muốn vượt lên trên Chủ Nghĩa Tư Bản, muốn kiểm soát cả quyền chính trị lẫn kinh tế, phải thay đổi cả hệ thống cũ.

Chủ Nghĩa Cộng Sản cho rằng Chủ Nghĩa Tư Bản là căn nguyên bất công, cần phải được thay thế. Người Dân Chủ Xã Hội tin tưởng vào Chủ Nghĩa Tư Bản có thể điều chỉnh tốt hơn. Cải cách để kết quả tốt hơn.

Chủ Nghĩa Cộng Sản muốn công nhân và nhà nước kiểm soát phương tiện sản xuất. Người Dân Chủ Xã Hội vẫn ủng hộ kinh tế thị trường, nhưng cần chính quyền cung cấp những dịch vụ công cộng và điều chỉnh thị trường.

I. TIỂU SỬ BERNIE SANDERS

Bernie Sanders sanh ngày 8 tháng 9 năm 1941 tại Brooklyn, New York; từ một gia đình Do Thái di dân từ Ba Lan. Gia đình ông có thu nhập khiêm tốn. Chính hoàn cảnh đó góp phần hình thành quan điểm xã hội của ông.

Ông theo học tại Brooklyn College rồi chuyển lên University of Chicago và tốt nghiệp năm 1964, khoa Chính Trị Học. Thời gian ở đây đã tôi luyện và hun đúc ông trở thành một nhà vận động chính trị.

Khi còn là sinh viên, ông tham gia phong trào nhân quyền, hoạt động với Congress of Racial Equality (CORE) và Student Nonviolent Coordinating Committee (SNCC).

Mùa hè 1963, vì biểu tình chống kỳ thị tại các trường công lập ở Chicago, ông bị bắt và sau đó bị phạt $25 vì chống lại việc bắt giữ.

Sau khi tốt nghiệp đại học, ông từng sống một thời gian trong một kibbutz ở Israel trước khi chuyển đến Vermont năm 1968. Ông làm nhiều nghề, thợ mộc, viết văn và đạo diễn.

Trong những năm 1970, ông vận động chính trị thành lập đảng thứ ba nhưng không thành công.

Năm 1981 ông được bầu thị trưởng của Burlington với tư cách là ứng viên độc lập. Sau đó, ông tái đắc cử ba lần.

Năm 1990, ông được bầu vào Hạ viện liên bang. Năm 2006, ông được bầu vào Thượng viện với tư cách ứng viên độc lập. Ông được tái cử các năm 2012, 2018 và 2024.

Ông cũng ra tranh cử tổng thống năm 2016 và 2020. Trong lần tranh cử 2016, ông dựa rất nhiều vào sự tài trợ của quần chúng và đã thắng 22 bang trong các cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân Chủ.

Sau cuộc bầu cử sơ bộ 2020, ông và Biden duy trì quan hệ hợp tác chính trị khá gần gũi.

Photo: Ông Sanders trò chuyện với Tổng thống Biden vào năm 2023. Author: The White House

II. CÁC ĐỊNH NGHĨA DÂN CHỦ XÃ HỘI

A. DÂN CHỦ XÃ HỘI VÀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

Dân Chủ Xã Hội là ý thức hệ ủng hộ nền tảng dân chủ và muốn điều chỉnh nền kinh tế tư bản chủ nghĩa bằng những chính sách xã hội rộng lớn.

Tư tưởng triết học chính trị này, xin đừng lầm lẫn với Cộng Sản Chủ Nghĩa. Nó nhấn mạnh tự do chính trị, quyền công dân, quyền của người lao động và những chính sách nhằm giảm bất bình đẳng.

Dân Chủ Xã Hội khác hẳn Cộng Sản Chủ Nghĩa ở phương tiện và mục đích. Họ chống lại độc tài Marxism-Leninism, và hệ thống chính trị kinh tế tập trung như ta thấy trong thế kỷ 20.

Người Dân Chủ Xã Hội đề cao tự do tư tưởng, tự do phát biểu và hội họp; cá nhân bình đẳng có quyền định nghĩa và theo đuổi những gì mình muốn mà không bị hướng dẫn bởi nhà cầm quyền hay độc tài chính thống.

Dân Chủ Xã Hội vẫn giữ thị trường tư bản, trong khi dùng thuế để tài trợ các chương trình xã hội. Trong khi đó, cộng sản muốn thay đổi tận gốc nền kinh tế và đưa phương tiện sản xuất vào sự kiểm soát tập thể hoặc nhà nước.

B. TIME

Dân Chủ Xã Hội là gì? Rất khó định nghĩa.

Theo TIME, những người Dân Chủ Xã Hội ở Hoa Kỳ ủng hộ những chương trình như cải cách lao động, đại học công lập miễn học phí, bảo hiểm y tế toàn dân và hệ thống thuế công bằng hơn. Họ khác với những người xã hội chủ nghĩa và cộng sản ở chỗ nhấn mạnh dân chủ và hoạt động chính trị trong một xã hội vẫn có nền kinh tế tư bản.

Marc Farinella, cố vấn cao cấp tại University of Chicago Harris School of Public Policy và cựu cố vấn chính trị của Đảng Dân Chủ, cho rằng thuật ngữ Democratic Socialism rất khó định nghĩa một cách duy nhất, bởi những người sử dụng nó có thể có những quan niệm khác nhau. Theo Farinella, trong một nền kinh tế bất bình đẳng, khi nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, cảm thấy bị bỏ lại phía sau và cho rằng nền kinh tế không công bằng, họ sẽ có xu hướng tìm kiếm một hệ thống khác, công bằng hơn và đem lại cho họ cơ hội thành công tốt hơn.

Dân Chủ Xã Hội không phải là Xã Hội Chủ Nghĩa của Liên Xô hay các quốc gia Cộng sản Đông Âu cũ. Đó là những chế độ độc tài, đặt nền kinh tế dưới sự kiểm soát tập trung của chính quyền.

Dân Chủ Xã Hội không muốn độc tài, muốn đặt quyền lực trong tay nhân dân qua thủ tục dân chủ.

Dân Chủ Xã Hội ở Hoa Kỳ muốn chuyển quyền lực chính trị và kinh tế ra khỏi các đại công ty, và một số khuynh hướng còn muốn cuối cùng vượt qua chủ nghĩa tư bản mà họ cho là tạo ra bất bình đẳng và lợi dụng.

Dân Chủ Xã Hội nhắm vào những nhu cầu cần thiết phải được bảo đảm. Chẳng hạn bảo hiểm y tế toàn diện, giáo dục, săn sóc trẻ, nghỉ thai sản và quyền của người lao động.

C. BRITANNICA

Dân Chủ Xã Hội là ý thức hệ ủng hộ nền tảng dân chủ và hình thức phi tập trung kinh tế của chủ nghĩa xã hội.

Những người Dân Chủ Xã Hội khác nhau rất nhiều trong quan điểm vận hành kinh tế ra sao. Người xã hội chủ nghĩa có thể muốn xóa bỏ tư bản chủ nghĩa; nhưng người Dân Chủ Xã Hội muốn cải cách qua điều chỉnh. Họ cũng muốn ưu tiên dân chủ như là phương tiện.

D. ĐẶC TÍNH TƯ TƯỞNG DÂN CHỦ XÃ HỘI

Dân Chủ Xã Hội bác bỏ chủ nghĩa cộng sản Mác-Lê.

Họ cho rằng điều tiên quyết, muốn có công bằng phải có phương tiện dân chủ.

Dân Chủ Xã Hội vẫn giữ thị trường tư bản, trong khi dùng thuế để tài trợ các chương trình xã hội.

Dân Chủ Xã Hội chấp nhận quyền tư hữu, kinh tế thị trường và nhắm sửa đổi một phần tệ trạng của chủ nghĩa tư bản. Như thuế cao, nghiệp đoàn mạnh và mạng lưới an sinh công cộng bao trùm toàn dân.

Dân Chủ Xã Hội đã thành công nổi bật tại các quốc gia Bắc Âu, Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan, Đan Mạch, với nền kinh tế thị trường hỗ trợ cho các chương trình phúc lợi xã hội rộng rãi.

Trong nhiều thập niên, ý nghĩa của chữ Dân Chủ Xã Hội đã bị người cộng sản và những người chống cộng sản diễn giải theo những cách rất khác nhau. Do vậy, chúng ta ở thế kỷ 21 nhưng vẫn dễ hiểu dân chủ xã hội theo những hình ảnh của thế kỷ 19-20.

III. DÂN CHỦ XÃ HỘI Ở HOA KỲ

Cái tên Dân Chủ Xã Hội vẫn còn cấm kỵ ở Hoa Kỳ, nơi mà chủ nghĩa tư bản trị vì. Và là hậu quả của cuộc chiến tranh lạnh vừa qua.

Trong thập niên qua, công luận đã lau chùi khuôn mặt bị bôi nhọ, là do công của Bernie Sanders qua hai cuộc tranh cử 2016 và 2020. Về sau có Alexandria Ocasio-Cortez, Rashida Tlaib, Zohran Mamdani, Abdul El-Sayed.

Dán nhãn xã hội chủ nghĩa làm xói mòn sự ủng hộ của quần chúng trong nhiều thập niên. Kỹ thuật hù dọa áp dụng cho tất cả, từ chương trình CHIP cho trẻ em, cho đến chương trình bảo hiểm y tế của Obama.

IV. QUAN ĐIỂM CỦA BERNIE SANDERS

Sanders tự cho mình là người Dân Chủ Xã Hội Chủ Nghĩa, người tiến bộ hay cánh tả dân túy. Ông ngưỡng mộ dân chủ xã hội các quốc gia Bắc Âu. Ông ủng hộ môi trường làm việc hợp tác và dân chủ trong việc quản trị xí nghiệp.

“Tôi không tin chính quyền nên tiếp quản cửa hàng tạp hóa ở dưới phố hay sở hữu các phương tiện sản xuất. Nhưng tôi tin rằng tầng lớp trung lưu và các gia đình lao động, những người tạo ra sự giàu có của đất nước này, xứng đáng có một mức sống tử tế và thu nhập của họ phải tăng lên chứ không phải giảm xuống.” (Bernie Sanders, Georgetown University, 19/11/2015. The American Presidency Project)

Trong bối cảnh ngày nay, là một phần của chế độ tư bản nhưng có chương trình an sinh toàn diện rộng lớn, công lý điều chỉnh thị trường, lương bổng được phân phối hợp lý.

Dân Chủ Xã Hội vẫn duy trì vai trò dấn thân tham gia vào nền dân chủ và đại diện. Mục đích là làm giảm bớt các sự bất bình đẳng, áp bức và những người bất hạnh. Tái lập lại chế độ nhà trẻ, giáo dục, người già, y tế… Nói cách khác là nó hỗ trợ phân phối lại lợi tức, điều chỉnh nền kinh tế cho phù hợp với xã hội.

Thay các công ty tư nhân lo về bảo hiểm y tế bằng một chủ nhân, và trả một lần. Phổ quát bảo hiểm y tế, bao gồm tất cả nhu cầu của bệnh nhân.

Giáo dục miễn phí tiểu, trung và đại học. Hủy bỏ nợ của sinh viên.

Lương công bình: tăng lương tối thiểu lên $15/hr. Tăng thuế các đại công ty, đại nhà băng. Phạt những công ty chuyển việc làm ra nước ngoài.

Lành mạnh hóa nghiệp đoàn bằng cách dễ dàng lập nghiệp đoàn và được thỏa thuận lương.

Công dân đóng góp tài trợ bầu cử qua các quỹ công cộng, chấm dứt tỷ và triệu phú vận động vì quyền lợi hay Super PACs. Ông cho rằng tiền bạc của các tập đoàn và người giàu có ảnh hưởng quá lớn đến chính trị Hoa Kỳ.

Nới rộng an sinh xã hội, bảo vệ nhân quyền cho các nhóm yếu thế. Ngay những tù nhân ông cũng ủng hộ quyền bầu cử cho họ.

Chuyển bỏ dần dầu hóa thạch qua chương trình rộng lớn do chính phủ liên bang đầu tư, như là “Green New Deal”.

Sanders cho rằng dân chủ xã hội chủ nghĩa là chìa khóa để đánh bại chủ nghĩa độc tài và tiếp tục “công việc còn dang dở” của New Deal. (GW Today)

Bernie Sanders, George Washington University, 12/6/2019.

“Dân chủ xã hội chủ nghĩa, đối với tôi, có nghĩa là đòi hỏi và đạt được tự do chính trị và tự do kinh tế trong mọi cộng đồng trên đất nước này.” (GW Today)

Sanders cho rằng cánh hữu thường sử dụng chữ “socialism” như một thứ “ông ngáo ộp” để làm mất uy tín những chính sách tiến bộ.

Sanders thường chỉ trích việc các tập đoàn lớn nhận được những khoản hỗ trợ và ưu đãi lớn từ chính phủ, trong khi các chương trình dành cho người dân bình thường lại bị cắt giảm. Ông cũng phê phán cái mà ông gọi là “corporate socialism”, tức những chính sách có lợi cho các tập đoàn và người giàu.

Sự cách biệt giàu nghèo ở Hoa Kỳ ngày càng trầm trọng. Sanders nhiều lần cảnh báo rằng bất bình đẳng tài sản và thu nhập ở Hoa Kỳ đã trở lại những mức rất cao, tương tự thời kỳ đầu thế kỷ XX.

Để đối phó với sự bất bình đẳng, Bernie Sanders đề nghị một Economic Bill of Rights” – một Tuyên Ngôn/Đạo Luật về các quyền kinh tế… trong đó mọi người có thể sống bằng lương của mình. Giáo dục, y tế, nhà ở, môi trường sạch, bảo đảm khi về hưu. Sanders muốn hiện đại hóa “Second Bill of Rights” mà Franklin Roosevelt đưa ra năm 1944 nhưng không được thực hiện đầy đủ như một bộ quyền kinh tế được bảo đảm.

“Chúng ta phải nhìn nhận rằng trong thế kỷ XXI, tại quốc gia giàu nhất trong lịch sử thế giới, các quyền kinh tế là quyền con người.” (GW Today)
“Chủ nghĩa xã hội là một từ đáng sợ mà họ đã ném ra trước mọi tiến bộ mà người dân đạt được trong 20 năm qua.” (Harry S. Truman, 1952; được Bernie Sanders dẫn lại trong bài phát biểu tại George Washington University năm 2019) (GW Today)

“Tôi hiểu rằng tôi và những người tiến bộ khác sẽ phải đối mặt với những cuộc tấn công lớn từ những người cố sử dụng chữ ‘socialism’ như một lời miệt thị.” (GW Today)
Sanders cho rằng các chế độ độc tài có xu hướng chuyển hướng sự giận dữ của quần chúng trước bất bình đẳng và điều kiện kinh tế suy giảm thành sự giận dữ nhằm vào các nhóm thiểu số. Ông cho rằng những bất bình đẳng căn bản ở gốc rễ của sự giận dữ đó phải được đối diện và giải quyết.

“Ngày nay chúng ta có một kẻ mị dân trong Nhà Trắng, người vì những lợi ích chính trị rẻ tiền đang cố chuyển sự chú ý khỏi những cuộc khủng hoảng thực sự mà chúng ta đang đối mặt, chia rẽ người dân và lập pháp dựa trên sự thù hận.” (GW Today)
“Chúng ta phải từ bỏ con đường thù hận và chia rẽ, tìm đến một con đường khác, một con đường cao hơn, của lòng trắc ẩn, công lý và tình yêu. Đó là con đường mà tôi gọi là dân chủ xã hội chủ nghĩa.” (GW Today)
Bernie Sanders thường gắn bó với Franklin Roosevelt, và cho mình tiến tới những chương trình xa hơn. Ông biết khi dùng chữ Dân Chủ Xã Hội Chủ Nghĩa, làm nhiều người khó chịu. Ông tin rằng đó là chính sách tích cực và xác định, vì chúng ta muốn tạo ra chính quyền cho tất cả mọi người chứ không phải cho một thiểu số.

Ông còn nhấn mạnh rằng ông không chủ trương chính phủ sở hữu phương tiện sản xuất và không muốn xóa bỏ nền kinh tế thị trường. Ông tin rằng tầng lớp trung lưu và các gia đình lao động là những người làm giàu cho nước Mỹ, họ cần một sự công bằng.

Ông nhiều lần phê phán cái mà ông gọi là “casino capitalism”, nhưng đồng thời không chủ trương lật đổ kinh tế thị trường, chỉ muốn cải cách sâu rộng.

Về đối ngoại ông chủ trương thương thuyết trước. Đề nghị cắt giảm ngân sách quân sự để chuyển sang phúc lợi toàn dân.

V. PHÊ BÌNH

A. Samuel Goldman

Là phụ tá giáo sư chính trị học ở Đại Học George Washington, trong The American Conservative, cho rằng Bernie Sanders không phải là Dân Chủ Xã Hội, mà gần với “An Sinh Chủ Nghĩa” (Welfarism). Ông không tán thành xung công phương tiện sản xuất và hủy bỏ lợi nhuận. Goldman cho rằng đây là hai điểm đặc biệt của Sanders.

B. Lane Kenworthy

Là giáo sư xã hội học tại UC San Diego cũng cho rằng Sanders gần với Dân Chủ Xã Hội hơn là xã hội chủ nghĩa theo nghĩa truyền thống. Dân Chủ Xã Hội của Sanders không nhằm tiến tới tiêu hủy nhà nước tư bản, nhưng ông dùng từ ngữ này dễ hiểu lầm và gây ra tiêu cực cho ý tưởng của mình.

C. Konczal

Là một nhà tạo ra chính sách kinh tế cho Roosevelt Institute, cho rằng đặc điểm của Sanders là Dân Chủ Xã Hội hơn là xã hội chủ nghĩa. Dân Chủ Xã Hội ủng hộ một nền kinh tế pha trộn giữa các đại công xưởng tư nhân với chính quyền chi tiêu qua những chính sách xã hội cho toàn dân.

D. Keynesian

Chính sách kinh tế vĩ mô, chính quyền và nghiệp đoàn dân chủ: tất cả nằm trong chương trình nghị sự của Sanders.

Keynesian không phải tên một học giả hay một người phê bình Sanders, mà là một trường phái kinh tế.

E. Andrei Markovits

Giáo sư chính trị học tại Đại Học Michigan cho rằng Sanders giải thích về Dân Chủ Xã Hội không hoàn toàn giống mô hình Bắc Âu, bởi Markovits lập luận các nước như Đan Mạch không chủ trương xóa bỏ quyền tư hữu hay nền kinh tế thị trường.

Tôi đồng ý với Samuel Goldman, Dân Chủ Xã Hội của Sanders có thể thi hành qua những chính sách nội trị. Là An Sinh Chủ Nghĩa (Welfarism). Còn đi xa hơn qua quốc phòng, lao động di dân thì không tưởng, can thiệp vào chuyện nội bộ nước khác.

Những người Cộng Hòa cho ông là tên phá thối, vì các chương trình phúc lợi rất tốn kém.

VI. CÔNG LUẬN

Trong những năm gần đây, thái độ của người Mỹ đối với Socialism và Capitalism đã thay đổi đáng kể, đặc biệt trong nội bộ Đảng Dân Chủ.

Theo Gallup năm 2025, 66% người Dân Chủ có cái nhìn tích cực về Socialism, trong khi 42% có cái nhìn tích cực về Capitalism. Chú ý, đây là Socialism và Capitalism, không phải Democratic Socialism và Social Democracy. Gallup

Trong khi đó, 74% người Cộng Hòa có quan điểm tích cực về Capitalism, so với 42% người Dân Chủ.

Sự thay đổi này tiệm tiến nhưng khá rõ rệt, cho thấy quan điểm về Socialism và Capitalism trong đảng Dân Chủ đã thay đổi đáng kể trong vòng 15 năm qua.

Sự tách biệt ngày càng lớn, làm thiệt hại cho đảng Dân Chủ về khả năng thuyết phục khuynh hướng trung dung và những người bị kích động bởi giá sinh hoạt. Sự căng thẳng này tăng lên sau chiến thắng của Zohran Mamdani vào chức thị trưởng New York. Ông ta tự nhận mình là một người Dân Chủ Xã Hội Chủ Nghĩa, làm cho những người trung dung trong đảng Dân Chủ lo lắng cho chiến lược toàn quốc.

Sau nhiều năm Bernie Sanders nổi lên, hiệu quả của sự ‘chiến đấu chống chế độ quả đầu’ (Oligarchy) đã buộc Đảng Dân Chủ phải tính đến ảnh hưởng của ông và cánh cấp tiến, vì lý do sinh tồn.

Vài thăm dò khác cho rằng chủ nghĩa tư bản đang lụi tàn, đa số cho rằng kinh tế không công bằng, chứ chưa nghĩ đến loại trừ tư bản chủ nghĩa. Những quan điểm tự do kinh doanh vẫn giữ nguyên số đông ủng hộ, nhưng nhận thức về các tập đoàn kỹ nghệ thì hơi chua cay kể từ 2010.

Sanders đã nổi lên như nhà chính trị có khuôn mặt quốc gia trong thập niên vừa qua. Ông đã chỉ trích sự tiến về cực đoan của chủ nghĩa tư bản, và tư tưởng của ông đã đi vào trào lưu chính thức của chính trị Hoa Kỳ.

Theo Gallup năm 2025, 42% người Dân Chủ có quan điểm tích cực về chủ nghĩa tư bản, so với 74% người Cộng Hòa. Gallup

Theo Pew Research Center năm 2022, 20% người Dân Chủ cho rằng chủ nghĩa tư bản đem lại cho mọi người cơ hội thành công bình đẳng, trong khi tỷ lệ này ở người Cộng Hòa là 56%. Pew Research Center

Ít người cho rằng nhà nước bảo đảm mọi người những nhu cầu cần thiết như lương thực, y tế, nhà ở.

Những cuộc thăm dò khác cũng đã cho thấy sự khác biệt căn bản giữa Dân Chủ và Cộng Hòa và sự công bằng của chủ nghĩa tư bản.

Các đại công ty càng lớn càng bị mang tiêu cực nhiều hơn. Theo Gallup, 37% người trưởng thành có quan điểm tích cực về các đại công ty, giảm từ 49% vào năm 2010. Gallup – Big Business

Ngược lại, theo Gallup chỉ có 14% người Cộng Hòa có cái nhìn tích cực về Socialism, trong khi 66% người Dân Chủ có cái nhìn tích cực về Socialism. Đây là Socialism, không phải Democratic Socialism. Gallup

Sự thay đổi quan điểm như quả lắc đồng hồ, nếu một bên lắc mạnh thì phản ứng khi rơi xuống bên kia cũng mạnh. Các chính trị gia Dân Chủ thường bị Cộng Hòa kết án đồng hoá với xã hội chủ nghĩa.

Những người Dân Chủ xưa kia đã cố gắng tránh xa, nay họ muốn cử tri làm quen với Dân Chủ Xã Hội, một đường lối trung dung và điều chỉnh chủ nghĩa tư bản.

Hoàng Đình Tạo

…………………………..

Nguồn tham khảo chính

• Bernie Sanders, Remarks at Georgetown University, 19/11/2015 — The American Presidency Project. The American Presidency Project

• Bernie Sanders: Democratic Socialism Should Be a Byword, Not a Boogeyman, George Washington University, 2019. GW Today

• Gallup, Image of Capitalism Slips to 54% in U.S., 2025. Gallup

• Gallup, Big Business. Gallup

• Pew Research Center, Modest Declines in Positive Views of “Socialism” and “Capitalism” in U.S., 2022. Pew Research Center

• Bernie Sanders, Britannica.

• What Is Democratic Socialism? How It Differs From Communism, TIME.

• What is Democratic Socialism?, Democratic Socialists of America.

• Here’s What It Means to Be a Democratic Socialist, The New York Times.