Thu Hằng/RFI
12/8/2026
Một con phố ở La Habana, Cuba lúc mất điện, ngày 06/07/2026. AP Photo/Ramon Espinosa - Ramon Espinosa
Phải chăng Hoa Kỳ đang từng bước chuẩn bị địa bàn cho khả năng thay đổi ở Cuba ? Tổng thống Donald Trump vẫn tuyên bố ưu tiên “giải pháp ngoại giao” nhằm thúc đẩy giới lãnh đạo Cuba tiến hành những thay đổi về chính trị và kinh tế theo yêu cầu của Washington. Tuy nhiên, sự kiên nhẫn của chính quyền Mỹ, đặc biệt là ngoại trưởng Marco Rubio, dường như đang cạn dần khi Washington cho rằng La Habana cải cách quá chậm và chỉ mang tính đối phó.
Chính sách của Washington đối với Cuba có dấu hiệu chuyển sang một giai đoạn cứng rắn hơn trong những tháng gần đây. Từ báo cáo mới của bộ Ngoại Giao Mỹ coi “Cuba là thủ đô của chủ nghĩa cộng sản thế kỷ 21”, đến các biện pháp gây sức ép đối với giới lãnh đạo Cuba và việc gia tăng hiện diện tình báo, có thể thấy Washington đang gây áp lực trên nhiều mặt đối với La Habana. Vậy đằng sau chiến lược này là gì ?
Thứ nhất, vì sao bộ Ngoại Giao Mỹ coi Cuba là “thủ đô của chủ nghĩa cộng sản thế kỷ 21” ? Washington dựa vào những cáo buộc nào để đánh giá Cuba là mối đe dọa đối với Mỹ ?
Ngày 20/07/2026, bộ Ngoại Giao Mỹ công bố báo cáo 100 trang mang tên Cuba : Thủ đô của Chủ nghĩa Cộng sản thế kỷ 21 (Cuba : The capital of 21st century communism), trong đó mô tả Cuba là một mối đe dọa đặc biệt đối với Hoa Kỳ. Báo cáo cáo buộc chính quyền La Habana tiến hành hoạt động gây ảnh hưởng trên lãnh thổ Mỹ nhằm hỗ trợ cánh tả, đồng thời liên hệ Cuba với nhiều phong trào chính trị, biểu tình và hoạt động xã hội tại Mỹ.
Tài liệu đề cập đến một loạt tổ chức như Xã hội Dân chủ Hoa Kỳ (DSA), Mạng lưới Quốc gia về Cuba, Đảng Cộng sản Mỹ, CODEPINK, Liên minh Người da đen vì Hòa bình, Đảng Xã hội và Giải phóng, cùng một số nhân vật như Hasan Piker, Chris Smalls, Zohran Mamdani, Amy Goodman và Isra Hirsi. Theo trang Military, báo cáo xem nhiều tổ chức và cá nhân này là “các nhóm bình phong và những người ủng hộ” Cuba. Báo cáo cũng đưa ra các ví dụ về kế hoạch biểu tình của Mạng lưới Quốc gia về Cuba nếu Mỹ đe dọa hoặc tấn công Cuba và về việc phân phát tài liệu liệt kê 1.335 cơ sở quân sự, cảnh sát của Mỹ.
Một trọng tâm khác của báo cáo là hoạt động tình báo Cuba khi cáo buộc La Habana đã xây dựng mạng lưới tình báo ở những cấp cao trong bộ máy Mỹ, đồng thời viện dẫn các vụ gián điệp đã được xác nhận, tiêu biểu là Ana Belén Montes, cựu chuyên gia phân tích của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ, bị kết án 25 năm tù vào năm 2002 vì làm gián điệp cho Cuba trong 17 năm. Trong một cuộc phỏng vấn trên đài truyền hình Fox News, ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh Cuba là “siêu cường” trong hoạt động gián điệp và gây ảnh hưởng, đồng thời cho rằng đây là “quốc gia duy nhất từng cài cắm có hệ thống các điệp viên vào bộ máy” Mỹ.
Nhìn chung, báo cáo nhằm xây dựng hình ảnh Cuba không chỉ là một quốc gia cộng sản nằm sát Mỹ (chỉ cách bờ biển Mỹ khoảng 145 km), mà còn là một mối đe dọa về xâm nhập, gây ảnh hưởng và gián điệp. Đối với chính quyền Cuba, Washington đang sử dụng các cáo buộc làm cái cớ để tiếp tục gây sức ép kinh tế và chính trị. Chủ tịch Miguel Díaz-Canel gọi chiến dịch của Mỹ là một dạng “chủ nghĩa McCarthy mới”.
Thứ hai, phải chăng Mỹ đang từng bước chuẩn bị địa bàn cho khả năng thay đổi chính trị tại Cuba, tương tự cách Washington đã gây sức ép và can thiệp vào Venezuela ?
Người dân Cuba bất mãn vì kinh tế và đời sống đang chịu sức ép nghiêm trọng do lệnh cấm vận của Mỹ, đặc biệt là tình trạng thiếu nhiên liệu, mất điện diện rộng, do Venezuela và Mêhicô - hai nguồn cung truyền thống - ngừng cung cấp sau khi Mỹ bắt giữ tổng thống Venezuela Nicolás Maduro tháng 01/2026. Mỹ thắt chặt phong tỏa bằng cách tăng cường tuần tra ngoài khơi Cuba, trong khi các lệnh trừng phạt khiến nhiều tàu chở dầu e ngại cập cảng. Các công ty Mỹ đã cung cấp khoảng 900.000 thùng nhiên liệu cho tư nhân ở Cuba từ tháng 2 đến tháng 5, nhưng Reuters chưa xác định được danh tính các công ty này. Nhiều khả năng đây không phải các tập đoàn lớn vì lo ngại rủi ro pháp lý từ lệnh cấm vận.
Washington tiếp tục siết chặt trừng phạt nhiều cơ quan nhà nước, quan chức cấp cao và tổ chức liên quan đến quân đội Cuba. Loạt trừng phạt mới nhất được bộ Ngoại Giao Mỹ công bố ngày 06/08 nhắm đến 5 tổ chức và 8 cá nhân Cuba, với cáo buộc hỗ trợ La Habana mua sắm vũ khí và duy trì quan hệ với các lực lượng quân sự nước ngoài. Trong số này có bộ trưởng Bộ Các lực lượng Vũ trang Cách mạng (MINFAR) Alvaro Lopez Miera, tổng tham mưu trưởng Roberto Legra Sotolongo và các tùy viên quân sự Cuba tại Nga và Trung Quốc. Ngoại trưởng Mỹ giải thích :
Các cơ quan quân sự và tình báo của Cuba là những lực lượng chủ chốt thực thi đàn áp trong nước và là các mắt xích của chế độ tham nhũng, đặc biệt là thông qua tập đoàn do quân đội điều hành có tên Grupo de Administración Empresarial S.A. (GAESA)”
Điểm quan trọng nhất là cựu chủ tịch Cuba Raul Castro bị bộ Tư Pháp Mỹ truy tố ngày 20/05 với cáo buộc “âm mưu sát hại công dân Mỹ”, liên quan vụ bắn hạ hai máy bay từ bang Florida tháng 02/1996, khiến 4 người thiệt mạng. Hành động này diễn ra vài ngày sau chuyến thăm Cuba của giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ - CIA John Ratcliffe nhằm thúc đẩy cải cách. Chính quyền Trump từng sử dụng cáo trạng năm 2020 đối với Nicolás Maduro để biện minh cho việc bắt giữ tổng thống Venezuela vào tháng 01/2026. Sau đó, Venezuela được đặt dưới sự kiểm soát của Mỹ.
Và thứ ba, việc Mỹ tăng cường sự hiện diện của CIA và các nguồn lực tình báo tại Cuba nhằm mục đích gì ? Liệu đây có phải là bước chuẩn bị cho những kịch bản mạnh tay hơn đối với La Habana ?
Theo Politico, một số nguồn tin trong chính phủ Mỹ cho rằng Washington ngày càng cân nhắc khả năng hành động quân sự chống Cuba khi ngoại giao bế tắc, dù chưa có kế hoạch cụ thể. Ngày 07/08, Courrier International nhận định việc rò rỉ thông tin cũng có thể nhằm gây sức ép đối với La Habana.
Chính quyền Donald Trump đã đưa Cuba vào nhóm “Ưu tiên số 1” trong Khung Ưu tiên Tình báo Quốc gia, cùng Trung Quốc, Iran và Nga. CIA đã duy trì một nhóm tác chiến bí mật tại Cuba suốt gần hai năm qua. Các điệp viên CIA thường thuộc một trong hai nhóm : “đặc vụ” nước ngoài và “sĩ quan tình báo” Mỹ, với nhiệm vụ thu thập thông tin và tuyển mộ nguồn tin.
Nhật báo The New York Times và Politico, trích dẫn hai nguồn tin ẩn danh nắm rõ hồ sơ, cho biết gần đây CIA đã tăng cường nhân sự tại Cuba, tập trung thu thập thông tin. Diễn biến này có thể nhằm chuẩn bị cho nhiều kịch bản, từ tiếp cận các nhóm có ảnh hưởng và người dân nhằm thúc đẩy thay đổi lãnh đạo đến can thiệp quân sự, trong trường hợp Nhà Trắng cân nhắc một chiến dịch tương tự Venezuela.
Mỹ đã hoạt động tình báo tại Cuba trong nhiều thập niên nhưng gặp khó khăn sau các sự cố liên quan đến “Hội chứng La Habana” và cắt giảm nhân sự. Một nguồn tin của Politico nhận định việc tăng cường hiện diện hiện nay được xem là bước đi chiến thuật quan trọng, song chưa có dấu hiệu rõ ràng về một chiến dịch quân sự cụ thể.
RFI
Không có nhận xét nào