Một dòng lũ, 11 nhà máy điện và dầu vốn Trung Quốc ở Nepal

Cu Làng Cát

28/8/226

Khối băng và đá rời khỏi sườn Langtang Lirung ở độ cao hơn 5.100 m sáng 26-8, rơi gần 1.200 m xuống đáy thung lũng. USGS ghi nhận chấn động tương đương độ lớn 5,2 rồi xác định nguồn phát là vụ sạt lở, thay cho nhận định ban đầu về động đất. Dòng vật liệu đổ vào sông Lhende, chặn nước trong thời gian ngắn trước khi tràn xuống Bhote Koshi và Trishuli.

Trên tuyến nước ấy là một chuỗi nhà máy điện đã được Nepal xây suốt nhiều năm. Khi lũ đi qua Rasuwa và Nuwakot, Cơ quan Điện lực Nepal cho biết 11 nhà máy thủy điện cùng một nhà máy điện mặt trời bị tàn phá. Sáu nhà máy chịu thiệt hại trực tiếp. Phần còn lại rời lưới do trạm biến áp, đường truyền tải hoặc tuyến đấu nối bị hỏng. Tổng công suất bị ngắt là 431,1 MW. Thủy điện chiếm 406,1 MW; điện mặt trời chiếm 25 MW.

Nhà máy thủy điện Rasuwagadhi có 111 MW nằm gần biên giới chịu tổn thất nặng nhất. Nhà máy, trạm điện và các công trình phụ trợ được báo cáo bị lũ tàn phá nghiêm trọng. Dự án vừa trở lại vận hành đầy đủ sau trận lũ năm 2025 thì tiếp tục bị đánh trúng. Rasuwagadhi thuộc một doanh nghiệp Nepal, được hình thành bằng tỷ lệ 60% vốn vay và 40% vốn chủ sở hữu. China International Water & Electric Corporation đảm nhiệm gói xây dựng dân dụng và thủy cơ theo hợp đồng EPC.

Ở phía dưới là Upper Trishuli 3A, công suất 60 MW. Chủ đầu tư và đơn vị vận hành là Cơ quan Điện lực Nepal, song dấu vốn Trung Quốc xuất hiện từ khi dự án được khởi động. China Exim Bank cấp khoản vay ưu đãi khoảng 114,7 triệu USD, lãi suất 1,75%, thời hạn trả nợ 20 năm. Hồ sơ AidData ghi giá trị cam kết sau khi điều chỉnh lên gần 149,4 triệu USD. China Gezhouba Group nhận hợp đồng EPC trị giá ban đầu hơn 89 triệu USD.

Upper Trishuli 3A phát điện từ năm 2019 sau nhiều lần chậm tiến độ. Trận lũ ngày 26-8 còn làm hư hại trạm Trishuli 3B Hub 220 kV, khiến nhiều dự án mất đường đấu nối với lưới quốc gia.

Chilime 22,1 MW thuộc Công ty Thủy điện Chilime; Cơ quan Điện lực Nepal giữ 51% cổ phần. China Gezhouba từng tham gia đường hầm và phần dân dụng. Upper Sanjen 14,8 MW và Sanjen 42,5 MW sử dụng nhà thầu, thiết bị cơ điện Trung Quốc. Sanjen Khola 78 MW do China Harbour Engineering đầu tư và thi công, nối lưới năm 2025.

Danh sách chịu ảnh hưởng còn có Mailung 5 MW, Upper Mailung 14,8 MW, Langtang Khola 20 MW, Trishuli 24 MW và Devighat 14 MW. Trishuli và Devighat. 

Bộ Năng lượng Nepal còn thống kê 15 dự án đang xây dựng, tổng công suất 470 MW, chịu thiệt hại. Rasuwa Bhotekoshi khoảng 120 MW do tập đoàn quốc doanh Shuifa của Trung Quốc đầu tư và xây dựng. Upper Trishuli 1 công suất 216 MW do doanh nghiệp đăng ký tại Nepal phát triển.

Nếu tính các nhà máy đang vận hành bị lũ tác động, có ít nhất bốn công trình mà doanh nghiệp Trung Quốc đảm nhiệm phần xây dựng chính, Rasuwagadhi, Upper Trishuli 3A, Chilime và Sanjen Khola. Nếu cộng hai dự án Sanjen có nhà thầu cơ điện Trung Quốc, con số có thể lên sáu. 

Các hồ sơ xác nhận vốn vay, vốn đầu tư và nhà thầu Trung Quốc hiện diện dày trong hành lang Rasuwa-Trishuli. USGS xác định chấn động do băng và đá sụp xuống. Nguyên nhân khiến sườn núi mất ổn định tiếp tục được phân tích từ ảnh vệ tinh và dữ liệu địa chấn.

Cu Làng Cát