Những vấn đề thuộc thế hệ tương lai (Gen Z?)

Bài 5 và 6

Trương Nhân Tuấn

23/8/2026

Vấn đề “lời ông ăn, lỗ dân chịu” (bài 1 bis)

Trước khi giải thích vì sao VinFast là cái “lỗ đen” hút sinh khí của một bộ phận lớn nhân dân lao động Việt Nam, sau đó là “giải ảo” tờ báo cáo tài chánh quý II/2026 của Vingroup, tôi xin phép được bàn chung quanh ý kiến của một bạn đọc: “Phân tích hay nhưng thiếu phần ve sầu thoát xác và ảo thuật bán đồ tay trái cho tay phải”. 

Ngànhô tô

Ý kiến như vậy có hai phần: 1/ “kim thiền thoát xác” và 2/ “ảo thuật tay trái bán đồ cho tay phải”.

Kế “kim thiền thoát xác” chắc phải là con ve, tức cục nợ 7 tỉ đô la từ VFS hải ngoại, thoát cái vỏ VFS rồi “bay” về Việt Nam, nhập vô một tập đoàn quốc nội mới thành lập, trong đó có ông Phạm Nhật Vượng.

Còn màn “ảo thuật từ tay trái bán cho tay phải” là thủ thuật mở công ty mới GSM, gọi là tay phải; sau đó tay trái là VinFast bán hàng trăm ngàn chiếc “xe xanh” cho công ty này để cạnh tranh với xe ôm và taxi truyền thống.

Về kế “kim thiền thoát xác”: Cục nợ 7 tỉ đô la sẽ được “thấm vào đất” và “dàn trải cho dân gánh” qua các hiện tượng lạm phát và thất nghiệp. “Kế” này thuần túy là kế toán và quản trị tài chánh.

Khi nhà nước phê duyệt chủ trương đầu tư hoặc giao cho doanh nghiệp một đại dự án bất động sản (như Hải Vân Bay), giá trị của doanh nghiệp trên giấy tờ và trên thị trường chứng khoán lập tức tăng vọt. Quỹ đất hoặc quyền phát triển dự án này sẽ được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán dưới dạng tài sản.

Khi tài sản (quỹ đất/dự án) tăng lên, tỉ lệ nợ/tài sản (Debt-to-Assets) hoặc nợ/vốn chủ sở hữu (D/E) của doanh nghiệp lập tức trông có vẻ “an toàn hơn”. Doanh nghiệp dùng chính dự án/quỹ đất mới này làm tài sản thế chấp để:

1/ vay thêm các khoản nợ mới từ ngân hàng; 

Tíndụng & Cho vay

2/ phát hành các đợt trái phiếu doanh nghiệp mới;

3/ đảo nợ (dùng nợ mới trả nợ cũ đến hạn).

Hệ quả là nợ cũ (cục nợ 7 tỉ) không biến mất, mà được “phủ” lên một lớp tài sản mới (đất đai/dự án). Doanh nghiệp có thêm thời gian để “thở” và có thêm không gian tài chánh để duy trì vòng quay đòn bẩy.

Câu hỏi là: Ai là người gánh chịu chi phí cho vòng quay đòn bẩy này?

Trong  kinh tế học, rủi ro và chi phí tài chánh của các tập đoàn quá lớn (Too Big to Fail) thường được dịch chuyển sang xã hội thông qua các kênh gián tiếp.

Thứ nhứt là kênh lạm phát và giá nhà (Asset Inflation).

Để trả khoản nợ khổng lồ và chi phí lãi vay tích tụ qua nhiều năm, doanh nghiệp bắt buộc phải bán bất động sản với giá rất cao (phân khúc cao cấp, hạng sang) để duy trì biên lợi nhuận.

Việc đẩy giá đất/giá nhà ở các đại dự án lên mức hàng chục, hàng trăm triệu đồng/m² tạo ra hiệu ứng “vết dầu loang”, kéo mặt bằng giá bất động sản xung quanh và toàn thị trường tăng theo.

Khi giá nhà đất tăng quá nhanh so với thu nhập, người dân mất khả năng tiếp cận nhà ở thực, chi phí thuê mặt bằng kinh doanh tăng vọt. Sự tăng giá tài sản này chính là một hình thức lạm phát ngầm, làm giảm sức mua thực tế của dòng tiền trong xã hội.

Thứ hai là kênh tín dụng và chi phí vốn của nền  kinh tế. 

Kinhtế học

Khi một tập đoàn bất động sản lớn tiêu tốn hàng trăm ngàn tỉ đồng tín dụng và trái phiếu, nguồn vốn xã hội bị hút về một chỗ.

Hậu quả là các doanh nghiệp sản xuất, chế tạo, công nghệ nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn hơn, hoặc phải chịu lãi suất vay cao hơn. Khi khu vực sản xuất, kinh doanh thực sự bị thiếu vốn, khả năng mở rộng sản xuất suy giảm, dẫn đến nguy cơ suy giảm việc làm (thất nghiệp) ở khu vực kinh tế tư nhân nhỏ.

Thứ ba là rủi ro đối với hệ thống ngân hàng.

Ngân hàng thương mại là bên nhận thế chấp các dự án bất động sản này. Nếu dòng tiền bất động sản bị tắc nghẽn dài hạn, các khoản nợ bất động sản có nguy cơ chuyển thành nợ xấu.

Để giải quyết nợ xấu và bảo vệ thanh khoản ngân hàng, nhà nước có thể phải áp dụng các chánh sách nới lỏng tiền tệ, bơm thanh khoản hoặc hạ lãi suất để “cứu” hệ thống. Việc gia tăng lượng tiền trong lưu thông để giải quyết các vết nứt tài chánh cuối cùng cũng sẽ đổ dồn thành áp lực lạm phát tiền tệ mà toàn dân phải gánh chịu.

Chúng ta thấy nhà nước lọt vô bẫy “nuốt vô thì mắc nghẹn mà nhả ra thì sụp đổ”. Nếu ngưng cấp cơ chế/dự án (Hải Vân Bay), cứ để VinFast tự xoay sở với cục nợ 7 tỉ đô la, Vingroup có thể lâm vào cảnh vỡ nợ ngay lập tức. Cú sụp đổ đó sẽ kéo theo hệ thống ngân hàng, thị trường trái phiếu và hàng trăm ngàn lao động mất việc.

Do đó, cho dầu đau đớn, nhà nước phải chấp nhận lựa chọn “dàn trải rủi ro theo thời gian” (gia hạn, cấp thêm dự án để tự làm sạch bảng cân đối) nhằm giữ an toàn cho nền kinh tế. 

Kinhtế học

Từ thí dụ này, ta thấy một thực tế: “lời ông ăn, lỗ dân chịu” là chuyện “có thật”, như bài 1 của loạt bài này đã chỉ ra.

Về thủ thuật “tay trái bán cho tay phải”. Bài tôi viết về Vingroup năm ngoái có dẫn:

Theo BBC (12-4-2024): “VinFast cho biết khoảng 70% lượng xe bàn giao trong năm ngoái là cho khách hàng Green SM (GSM), nhà điều hành taxi và cho thuê xe điện mà ông Vượng sở hữu 95%. Ngoài doanh thu bán ô tô và xe máy điện trị giá 839 triệu USD cho GSM, VinFast còn có hợp đồng bán xe điện trị giá 57 triệu USD với Vinhomes, hợp đồng bán xe điện trị giá 1 triệu USD với Vingroup và xe buýt điện trị giá 7 triệu USD cho VinBus”…

Bài viết trên CafeF ngày 7-1-2025: “VinFast đã ghi nhận doanh số khoảng 67.000 xe tại Việt Nam trong 11 tháng đầu năm… Chỉ sau hơn 1 năm ra mắt, thương hiệu taxi Việt đã gần như ‘phủ xanh’ mọi tỉnh thành, có 70.000 xe đang lưu hành và phục vụ hàng triệu lượt mỗi ngày.”

Con số tăng trưởng 192% nói trên hầu hết đến từ thị trường nội địa.

VinFast đã có những ưu điểm như sau: Thứ nhứt, tay trái (VinFast) bán cho tay phải (Taxi Xanh của Vingroup). Thứ hai, các chính sách của nhà nước như hạn chế, tiến tới việc cấm xe máy chạy xăng/dầu tại các khu vực thuộc Hà Nội và Sài Gòn. Điều này giúp VinFast mở rộng thị trường nội địa về xe điện. Thứ ba, VinFast được ưu đãi về thuế má, như miễn thuế đối với đồ phụ tùng nhập khẩu. Thứ tư, ngân hàng nhà nước (VietinBank, Vietcombank…) cho khách hàng mua xe VinFast vay với lãi suất thấp…

Hết dẫn.

Theo bản báo cáo tài chánh quý II/2026 của Vingroup, ta có số liệu: 

Đầutư

Sản xuất công nghiệp (VinFast, VinES): Doanh thu sản xuất quý II/2026 đạt 33.427 tỉ đồng, tăng trưởng 93% so với năm trước (YoY).

Sản lượng bàn giao:

Xe hơi điện: Lũy kế 6 tháng đạt 128.662 xe toàn cầu (+78% YoY). Riêng thị trường nội địa đạt 115.916 xe (+72%), củng cố vị trí số 1 về thị phần ô tô điện tại Việt Nam (chiếm 6/10 mẫu xe bán chạy nhất toàn thị trường).

Xe máy điện: Bàn giao 429.175 xe trong 6 tháng, gấp 3,7 lần cùng kỳ năm 2025.

Vấn đề là sự phát triển của mô hình “hệ sinh thái khép kín – all-in-one” của Vingroup đã trở thành một sự chèn ép sinh kế đối với tầng lớp lao động tự do. Các ngành dịch vụ cơ bản của Vingroup đã trực tiếp giết chết không gian sinh tồn của lực lượng lao động này.

Ta thấy cuộc chiến bất đối xứng giữa taxi, xe ôm truyền thống với taxi và xe ôm công nghệ (Xanh SM).

Tầng lớp tài xế taxi truyền thống, xe ôm công nghệ (Grab, Be, Gojek…) phần lớn là những người lao động nghèo, người mất việc ở các nhà máy chuyển sang chạy xe để kiếm sống qua ngày. Khi Xanh SM ra đời với tiềm lực tài chánh khổng lồ, được trợ giá, họ sẵn sàng bù lỗ để chiếm lĩnh thị phần, đẩy giá cước xuống nhằm đánh bạt đối thủ.

Hậu quả là hàng vạn tài xế cá thể bị sụt giảm thu nhập nghiêm trọng, rơi vào cảnh bấp bênh khi không thể cạnh tranh nổi với một tập đoàn có tiềm lực xe điện tự sản xuất.

Điều tệ hại là nhà nước đứng về phe Vingroup, ra những điều luật khắt khe về môi trường để cản trở các xe gắn máy chạy xăng vào thành phố. 

Đầutư

Ta cũng thấy cuộc chiến bất đối xứng giữa mạng lưới bán lẻ và dịch vụ vừa/nhỏ. Các đại siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại đặt tại các khu dân cư đã dần thế chỗ các chợ truyền thống, các tiệm tạp hóa gia đình và các doanh nghiệp bán lẻ nội địa.

Thay vì tạo ra một tầng lớp doanh nhân tư nhân vừa và nhỏ đa dạng (xương sống của một nền  kinh tế bền vững như tại Đài Loan hay Đức), mô hình này biến hàng triệu người thành lao động làm thuê, phụ thuộc hoàn toàn vào một vài ông chủ lớn.

Từ hai thí dụ này, chúng ta thấy rõ Việt Nam là một nền kinh tế tăng trưởng dựa trên việc hy sinh lợi ích của số đông tầng lớp lao động và các doanh nghiệp nhỏ để tạo ra sự thịnh vượng tập trung cho một vài tập đoàn tư nhân thống lĩnh.

Những vấn đề thuộc thế hệ tương lai (Gen Z?)

Bài 6

Trương Nhân Tuấn

25/8/2026

Bàn lại vài con số từ Vingroup và VinFast

Một là, con số 150.000 tỉ đồng Vingroup nộp thuế cho Nhà nước.

Trang VnExpress loan tin:

“Vingroup tiếp tục là doanh nghiệp tư nhân nộp thuế lớn nhất Việt Nam.

Với 150.000 tỷ đồng nộp ngân sách Nhà nước, trung bình mỗi ngày trong năm 2025 Vingroup đóng 407 tỷ đồng, duy trì vị thế doanh nghiệp tư nhân đóng góp nhiều nhất.

Theo bảng xếp hạng các doanh nghiệp tư nhân nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam do CafeF công bố, Vingroup tiếp tục giữ vị trí đầu bảng với tổng số tiền nộp ngân sách 148.773 tỷ đồng trong năm 2025, tăng 165% so với mức hơn 56.200 tỷ đồng của năm 2024. Bình quân, tập đoàn này đóng góp hơn 407 tỷ đồng mỗi ngày”.

Theo tôi, con số này cần phải xem lại. Theo ngôn ngữ kế toán, trong một bản phân tích tài chính thông thường, khi nói đến “đóng góp ngân sách từ kết quả kinh doanh”, người ta chỉ liên tưởng tới: Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế xuất nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt.

Đóng góp ngân sách từ kết quả kinh doanh (còn gọi chung là tiền thuế) của Vingroup các năm 2023–2025 dao động từ 30.000 đến 45.000 tỉ đồng/năm.

Nếu các nhà báo xem kỹ các tài liệu công bố của Vingroup, con số 148.773 tỉ đồng là “tổng số tiền nộp vào Kho bạc Nhà nước”, trong đó phần tăng đột biến từ nguồn “địa tô” chiếm hơn 60–70%. Đó là các khoản “tiền sử dụng đất”, “tiền thuê đất” và “tiền chuyển mục đích sử dụng đất” để hợp thức hóa các đại dự án mới.

Theo định nghĩa, tiền thuế là phần trích từ lợi nhuận và doanh thu kinh doanh thực tế.

Tiền sử dụng đất, còn gọi là “địa tô”, là khoản tiền doanh nghiệp bỏ ra một lần để “mua quyền khai thác tài nguyên đất” từ Nhà nước nhằm phát triển dự án cho nhiều năm tới. Khi doanh nghiệp hoàn tất nghĩa vụ tài chánh đất đai cho một loạt siêu dự án trong cùng một năm, số liệu nộp Kho bạc sẽ phình to đột biến.

Con số tôi công bố trong bài viết của tôi (Những vấn đề thuộc thế hệ tương lai (Gen Z?) – Bài 3: Trị giá tài sản bất động sản của hệ sinh thái Vingroup) lấy từ số liệu 2022–2023. Vingroup và các công ty thành viên (Vinhomes, Vincom Retail…) nộp ngân sách Nhà nước khoảng 30.000–45.000 tỉ đồng/năm (chiếm khoảng 1,8–2,5% tổng thu ngân sách Nhà nước).

Năm 2025, tổng mức nộp ngân sách (thấp hơn năm trước) dao động trong khoảng 35.000–40.000 tỉ đồng.

Tôi sẽ viết tỉ mỉ hơn việc “gia tăng đột biến” tiền nộp ngân sách Nhà nước trong bài viết sắp tới.

Thứ hai là con số 200.000 mà VinFast đã bán xe trên “toàn cầu” trong năm 2025. Cách nói này dễ gây “ngộ nhận”, bởi vì chữ “toàn cầu” bao gồm luôn Việt Nam.

Tại thị trường Việt Nam, VinFast đã bàn giao 175.099 xe điện trong năm 2025. Con số này chiếm phần lớn lượng xe bán ra toàn cầu của hãng (khoảng 89% trong tổng số 196.919 xe điện đã bán) và giúp VinFast giữ vững vị thế hãng xe có thị phần số 1 tại Việt Nam. Tức là VinFast chỉ bán ra nước ngoài (đa số là Ấn Độ và Indonesia) khoảng 21.000 chiếc EV.

Nhiều yếu tố đã giúp VinFast đạt con số này, trong đó gồm có sự yểm trợ của Nhà nước (giảm 0% lệ phí trước bạ, cho trả góp với lãi suất nhẹ…) hay là được giảm giá sạc điện. Phần lớn xe được bán là “bán trong nội bộ” (VinFast của Vingroup bán cho công ty xe taxi Xanh cũng của Vingroup). Ngoài ra, cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz đã khiến giá xăng dầu lên cao, xe máy điện nhờ đó cũng tiêu thụ mạnh trong thị trường Việt Nam.

Tôi sẽ trở lại những vấn đề này sau khi thu thập đủ tài liệu.

Những vấn đề đặt ra là (mà tôi sẽ nói trong kỳ tới):

1/ Thị trường xe ô tô Việt Nam khoảng từ 400.000 đến 500.000 chiếc. VinFast có thể giữ nguyên nhịp điệu bán 175.000 xe mỗi năm tại Việt Nam hay không?

2/ Khi một chiếc xe ô tô điện của VinFast xuất xưởng, có đến 70% trị giá linh kiện chiếc xe thuộc về Trung Quốc. Ta có thể nói là VinFast bán xe cho Trung Quốc hay không?

3/ Sau khi VinFast tách mảng VFTP (hệ sinh thái nhà máy tại Hải Phòng, Hà Tĩnh), bán cho Công ty Tương lai (một công ty độc lập), thì VinFast sẽ bán được bao nhiêu xe mỗi năm để lấy lại vốn?

4/ Sau khi tách ra, với những vấn đề pháp lý còn tồn đọng (nợ ngân hàng quốc tế), như Vingroup và Phạm Nhật Vượng phải cam kết hoàn tất nghĩa vụ trả nợ, Vingroup (và VinFast) sẽ trả lời sao trước những nghi vấn (tôi gọi là “nghi vấn tráo bài ba lá”) ở các cổ đông?

5/ Rốt cục, Công ty Thành Công ráp xe gia công cho VinFast. Như vậy, ta có thể đặt vấn đề: “Công ty Thành Công ráp linh kiện Trung Quốc trị giá 70% chiếc xe, sau đó VinFast là bên bán xe, với 70% trị giá xe thuộc về Trung Quốc?”

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, là tài nguyên quý giá nhất của đất nước. Đến nay, Nhà nước đã giao tới 50.000 héc-ta đất (68% diện tích Singapore) cho Vingroup khai thác. Kết quả là như vậy hay sao?

Trương Nhân Tuấn