Bài 1 và 2
Trương Nhân Tuấn
17-8-2026
Bài 1: Bàn về vấn đề “lời ông ăn, lỗ dân chịu”
Thực tế cho thấy chính sách kinh tế vĩ mô của Việt Nam dựa trên sự hy sinh lợi ích của số đông tầng lớp lao động và các doanh nghiệp nhỏ để tạo ra sự thịnh vượng cho một vài tập đoàn tư nhân cộm cán, kiểu “Chaebol” của Hàn Quốc.
HọcKiến Thức Kinh Tế Học
Vấn đề là mô hình phát triển kiểu này đã chạm đến giới hạn. Những đóng góp của các tập đoàn lớn cho quốc gia (đóng góp vào GDP), cho xã hội… không đủ để bù đắp cho những mất mát mà đất nước, nhân dân (hay những thế hệ tương lai) Việt Nam (sẽ) phải gánh chịu.
Trước hết, chúng ta cần hiểu về hiện tượng “lời ông ăn, lỗ dân chịu”.
“Lời ông ăn, lỗ dân chịu” là cách diễn giải nôm na của hiện tượng “privatization of profits, socialization of losses” (tư nhân hóa lợi nhuận, xã hội hóa tổn thất). Hiện tượng này mô tả một tình trạng lệch lạc có hệ thống: Khi làm ăn phát đạt, lợi nhuận thuộc về doanh nghiệp và cổ đông tư nhân; nhưng khi thất bại hoặc gặp rủi ro vỡ nợ, chi phí và tổn thất lại do toàn bộ xã hội (người dân, người nộp thuế) gánh chịu.
Đây là một hiện tượng gắn liền với vấn đề “rủi ro đạo đức” và mô hình “quá lớn để sụp đổ”, điển hình trong nền kinh tế Việt Nam.
Tư nhân hóa lợi nhuận là gì?
Khái niệm này nói về giai đoạn thuận lợi của chu kỳ kinh doanh. Khi một doanh nghiệp hay tập đoàn tư nhân hoạt động nhờ tận dụng tài nguyên quốc gia, nhờ chính sách ưu đãi, được trợ giúp hạ tầng công hoặc dùng đòn bẩy tài chính cao, khi có lời thì toàn bộ phần lợi nhuận sẽ được chia cho một nhóm nhỏ gồm chủ sở hữu, cổ đông và ban lãnh đạo (qua cổ tức, tăng giá cổ phiếu, tiền thưởng…).
Trong giai đoạn này, doanh nghiệp nhân danh nguyên tắc “thị trường tự do” để phản đối sự can thiệp của nhà nước, phản đối việc đánh thuế cao hoặc siết chặt quản lý, khẳng định rằng lợi nhuận đó là phần thưởng chính đáng cho sự mạo hiểm và tài năng kinh doanh của họ.
HọcKiến Thức Kinh Tế Học
Xã hội hóa tổn thất là gì?
Khái niệm này xảy ra khi rủi ro bùng phát, lúc doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng. Khi đòn bẩy nợ quá cao, doanh nghiệp đứng trước nguy cơ vỡ nợ hoặc phá sản, hệ quả không chỉ dừng lại ở nội bộ doanh nghiệp. Sự sụp đổ đó đe dọa kéo theo hệ thống ngân hàng, làm gia tăng thất nghiệp hàng loạt hoặc gây đóng băng nền kinh tế. Để tránh thảm họa, nhà nước buộc phải can thiệp bằng các công cụ công như:
Hoặc là sử dụng tiền thuế của dân hoặc ngân sách quốc gia để bơm tiền trực tiếp, mua lại nợ xấu, tái thiết doanh nghiệp. Hoặc là in thêm tiền hoặc hạ lãi suất để cấp thanh khoản, dẫn đến áp lực lạm phát, làm giảm sức mua thực tế của toàn bộ người dân. Hoặc phải hy sinh các nguồn lực công (như cấp thêm quỹ đất, nới lỏng chính sách, hoãn thuế) để giúp doanh nghiệp “có dòng tiền, hạ nợ”. (Hệ quả khủng hoảng thanh khoản Việt Nam 2023).
Khi Ngân hàng Trung ương bơm tiền để giải cứu thanh khoản cho hệ thống ngân hàng – doanh nghiệp lớn, lượng tiền trong lưu thông tăng lên. Hậu quả là lạm phát tăng, đồng tiền mất giá. Người dân gánh “chi phí giải cứu” này dưới dạng giá hàng hóa, thực phẩm, xăng dầu đắt đỏ hơn. (Khủng hoảng thanh khoản ngân hàng Việt Nam 2023).
Khi nguồn lực quốc gia (tín dụng, đất đai, ưu đãi thuế) bị dồn quá nhiều để duy trì thanh khoản cho một vài tập đoàn lớn, các lĩnh vực công ích như y tế, giáo dục, hạ tầng dân sinh hay các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) sẽ bị thiếu hụt nguồn vốn phát triển.
Khi các tập đoàn bất động sảnđẩy giá nhà lên cao để thu lợi nhuận tối đa, đến khi thị trường đóng băng, nhà nước phải nới lỏng chính sách để cứu thanh khoản. Kết quả là mặt bằng giá bất động sản không thể giảm về mức hợp lý, người lao động mất cơ hội sở hữu nhà ở thực.
TưVấn Tài Chính Doanh Nghiệp
Trên đây là một lời cảnh báo đối với dàn lãnh đạo cấp cao. Một nền kinh tế thị trường lành mạnh phải tôn trọng nguyên tắc: Ai hưởng lợi nhuận thì người đó phải gánh chịu rủi ro.
Bài 2: Thử nói trường hợp “lời ông ăn, lỗ dân chịu” của hệ sinh thái Vingroup
Mới nhất là chuyện Nhà nước giao dự án Hải Vân Bay nằm ở chân đèo Hải Vân cho Vinhomes khai thác, cùng với việc “hoán vị” cục nợ 7 tỷ đô la (thực ra là 9 tỷ đô la) từ hoạt động bên ngoài của VinFast vào trong nước.
TìmKiếm Phần Mềm Quản Lý Dự Án
Theo tôi, đây là “giọt nước làm tràn ly”, buộc tôi phải viết loạt bài này, bất chấp những đe dọa kiện tụng từ hệ sinh thái Vingroup.
Thử đặt câu hỏi: Ai sẽ trả cục nợ 7 tỷ đô la?
Chuyện này sẽ nói rõ ở phần dưới. Đại khái, việc chuyển giao cục nợ 7 tỷ đô la (18.000 tỷ đồng) do thua lỗ bên ngoài của VinFast cho “nhóm nhà đầu tư” trong nước có nghĩa là gánh nặng tài chính được đưa ra khỏi sổ sách của VinFast (pháp nhân niêm yết trên sàn Nasdaq) để chuyển sang một cấu trúc đầu tư tư nhân độc lập. Bề ngoài là nhằm “làm sạch” báo cáo tài chính cho VinFast toàn cầu, mà bên trong là giao cục nợ này lại cho đất nước.
Hải Vân Bay, một khu đất cực kỳ “đắc địa”, “lưng tựa núi, mặt nhìn biển”, vừa có giá trị kinh tế, vừa có giá trị quốc phòng. Một người “tay ngang”, khi nhìn thấy tấm hình loan truyền trên mạng hồi tuần trước, lúc hàng không mẫu hạm của Mỹ cập bến Đà Nẵng (với hậu cảnh là Hải Vân Bay loang lổ ở mức nham nhở, phong cùi), họ cũng nhìn ra rằng đây là một vịnh biển có vị trí địa – chính trị và an ninh quốc phòng cực kỳ nhạy cảm (vùng giáp ranh Đà Nẵng – Thừa Thiên Huế, nhìn ra vịnh Đà Nẵng và chiến lược kiểm soát biển).
Hàng không mẫu hạm Mỹ và dự án Hải Vân Bay của Vin Group. Ảnh trên mạng
Tôi không biết ông nào ký giấy cho phép khai thác kinh tế Hải Vân Bay. Tôi biết là theo quy định pháp luật Việt Nam, người nước ngoài bị cấm sở hữu bất động sản tại các khu vực bảo vệ quốc phòng, an ninh.
KhámPhá Tài Liệu Học Ngoại Ngữ
Phân khúc ở Hải Vân Bay thuộc “cấp cao”. Ai có thể sở hữu được những căn hộ, những villa giá từ 200 triệu đến 250 triệu đồng mỗi mét vuông, nếu không phải là người nước ngoài?
Ngoài Hải Vân Bay, còn có Vinhomes Vũ Yên (Royal Island – khoảng 870 ha), Vinhomes Marina, Dự án Hạ Long Xanh (Quảng Ninh), Phú Quốc… đều là những vùng có an ninh quốc phòng nhạy cảm.
Trước hết, hãy liệt kê những ưu đãi đặc biệt của Nhà nước cho Vingroup. Sau đó nói về đóng góp của Vingroup cho đất nước. Cuối cùng là so sánh: Vingroup có xứng đáng để tiếp tục nhận những ưu đãi của Nhà nước hay không?
Về ưu đãi
Ưu đãi ở đây, ngoài quỹ đất, còn có ưu đãi về chính sách, về vay nợ ngân hàng, về bảo đảm của Nhà nước đối với những món nợ nước ngoài…
Về quỹ đất, không có một con số thống kê chính thức hay danh mục công khai hoàn chỉnh nào đó (từ Vingroup hay các cơ quan thống kê Nhà nước) liệt kê toàn bộ số lượng các dự án bất động sản cũng như các dự án công nghệ & công nghiệp gắn liền với quỹ đất mà Nhà nước đã giao cho hệ sinh thái Vingroup từ trước đến nay.
Dẫu vậy, ta có thể liệt kê được đại khái về quy mô quỹ đất thông qua các dự án trọng điểm của Vingroup.
Thứ nhất là bất động sản đô thị (Vinhomes). Vinhomes hiện là đơn vị phát triển bất động sản lớn nhất Việt Nam. Theo các báo cáo phân tích từ các công ty chứng khoán (như SSI, SSI Research, Vietcap) và báo cáo thường niên của doanh nghiệp, ta có các con số:
TìmKiếm Bất Động Sản Giá Tốt
Tổng số quỹ đất sở hữu và đang phát triển ước tính là 16.000 đến 18.000 ha (tính đến giai đoạn 2024–2025).
(Một héc-ta = 100 m x 100 m = 10.000 m². 18.000 ha = 180.000.000 m². Ước tính Vinhomes đã đưa vào thị trường 110.000 căn hộ cao cấp. Không có thống kê về số lượng nhà cao cấp, villa v.v… Với giá căn hộ cao cấp dao động từ 150 triệu/m² đến 250 triệu/m²).
Vinhomes đã và đang triển khai hàng trăm dự án có quy mô khác nhau trên khắp cả nước, nổi bật là các “đại đô thị” có diện tích từ vài trăm đến hàng ngàn ha như:
Hà Nội & lân cận: Vinhomes Ocean Park 1, 2, 3 (tổng cộng hàng ngàn ha), Vinhomes Smart City, Vinhomes Riverside, Vinhomes Cổ Loa…
TP.HCM & lân cận: Vinhomes Grand Park (271 ha), Vinhomes Central Park, Vinhomes Golden River…
Hải Phòng: Vinhomes Vũ Yên (Royal Island – khoảng 870 ha), Vinhomes Marina…
Các siêu dự án ven biển/đô thị du lịch đang/sắp khai thác: Vinhomes Green Paradise Cần Giờ (TP.HCM – khoảng 2.870 ha), Dự án Hạ Long Xanh (Quảng Ninh – hơn 4.100 ha)…
Ngoài ra còn có các khu du lịch, nghỉ dưỡng & giải trí (Vinpearl / Sun World hợp lực), gồm các quỹ đất ven biển và hải đảo tại các vị trí chiến lược như Phú Quốc (Quần thể Phú Quốc United Center), Nha Trang (Đảo Hòn Tre), Đà Nẵng, Quảng Nam, Hạ Long… quy mô tổng cộng lên đến hàng ngàn ha đất ven biển và mặt nước.
Thứ hai, về công nghiệp & công nghệ dựa trên quỹ đất: Gồm có VinFast, VinES và Vinhomes IZ. Các dự án công nghiệp nặng và công nghệ cao đòi hỏi quỹ đất “sạch” rất lớn được Nhà nước thu hồi và giao cho tập đoàn:
KhámPhá Xe Điện Và Xe Hybrid
Tổ hợp Sản xuất Ô tô VinFast (Cát Hải, Hải Phòng): Quy mô khoảng 335 ha.
Tổ hợp Nhà máy Pin VinES / Gotion (Vũng Áng, Hà Tĩnh): Quy mô giai đoạn đầu khoảng 14 ha trong tổng thể quy hoạch Khu kinh tế Vũng Áng.
Bất động sản Công nghiệp (Vinhomes IZ): Định hướng phát triển các khu công nghiệp tại Hải Phòng, Hà Tĩnh, Quảng Ninh… với tổng quỹ đất dự kiến hàng ngàn ha.
Thứ ba, hạ tầng xã hội & thương mại:
Thương mại (Vincom Retail): Sở hữu và vận hành hơn 80 trung tâm thương mại (Vincom Center, Vincom Mega Mall, Vincom Plaza) tại hầu hết các tỉnh/thành phố, nằm trên những vị trí “đất vàng” trung tâm đô thị.
Y tế & Giáo dục (Vinmec, Vinschool, VinUni): Sở hữu hàng chục bệnh viện, trường học phổ thông và khuôn viên Đại học VinUni (Gia Lâm, Hà Nội – quy mô 23 ha).
Tóm lại, nếu tính về số lượng đầu dự án, hệ sinh thái Vingroup đã và đang nắm giữ (hay triển khai) hàng trăm dự án lớn nhỏ trải dài từ Bắc vào Nam.
Còn nếu tính về diện tích quỹ đất, tổng quy mô quỹ đất mà Nhà nước giao, cho thuê hoặc tập đoàn tích lũy được qua M&A đã vượt mốc 20.000 ha (chưa tính các dự án đang trong giai đoạn quy hoạch, chấp thuận chủ trương). Đây là quy mô quỹ đất tư nhân lớn nhất tại Việt Nam, đóng vai trò là “bệ đỡ tài sản” để tập đoàn thực hiện đòn bẩy tài chính, tài trợ cho các lĩnh vực mới như xe điện và công nghệ.
TìmKiếm Phần Mềm Quản Lý Dự Án
Câu hỏi là Nhà nước đã ưu đãi cho Vingroup đến con số trăm tỷ đô la hay chưa? Bà con nào giỏi tính toán có thể biết đại khái con số này.
(Còn tiếp)
Trương Nhân Tuấn
Không có nhận xét nào