10 years after Vietnam’s Formosa steel plant spill, justice for victims remains elusive
10 năm sau vụ tràn dầu nhà máy thép Đài Loan ở Việt Nam, công lý cho các nạn nhân vẫn còn xa vời
Hướng Thiện
6 Apr 2026
Song ngữ
“…Tháng này đánh dấu kỷ niệm 10 năm xảy ra thảm họa biển ở Việt Nam, do việc phát tán hóa chất độc hại từ nhà máy thép Formosa ngoài khơi tỉnh Hà tĩnh.
Ít nhất 100 tấn cá chết đã trôi dạt vào bờ bắt đầu từ ngày 6 tháng 4 năm 2016, khiến hàng nghìn người bị bệnh và đóng cửa ngành đánh bắt cá và du lịch.
Sau khi được huy động rộng rãi, công ty đã thừa nhận trách nhiệm và đồng ý trả 500 triệu đô la tiền bồi thường.
Hàng ngàn nạn nhân ở Formosa cho biết họ không được bồi thường xứng đáng; các vụ kiện chống lại công ty bị đình trệ; và các nạn nhân cùng những người ủng hộ họ phải đối mặt với sự đàn áp, bao gồm cả việc bị bỏ tù, ngay tại Việt Nam”.
This month marks the 10th anniversary of a marine disaster in Vietnam, caused by the release of toxic chemicals by the Formosa steel plant off the coast of Hà Tĩnh province.
At least 100 metric tons of dead fish washed ashore beginning April 6, 2016, sickening thousands of people and shutting down the fishing and tourism industries.
After widespread public mobilization, the company admitted responsibility and agreed to pay $500 million in compensation.
Thousands of Formosa victims say they have not been properly compensated; lawsuits against the company are stalled; and victims and their supporters face repression, including imprisonment, inside Vietnam.
Hướng Thiện
6 Apr 2026
In early 2016, a power failure shut down the waste treatment facility at Hưng Nghiệp Formosa Steel Hà Tĩnh (FSH), located off the coast of Vietnam’s Hà Tĩnh province. The power failure caused the facility to illegally release untreated water — contaminated with phenol, cyanide and iron hydroxide — into the sea.
On April 6, 2016, dead fish starting washing up on beaches across four provinces in the North Central region of Vietnam: Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị and Thừa Thiên Huế. Over the following weeks, at least 100 metric tons of dead fish washed ashore.
Untold numbers of people were sickened by eating contaminated fish, and divers from the region were reported to have died in the affected waters.
In the aftermath of the disaster, thousands more lost their income as waters were closed, fishing operations were suspended and tourism ground to a halt. The government-approved list of victims consists of 510,000 people in 130,000 households across 730 villages and hamlets.
Initially, both FSH and the Vietnamese authorities failed to acknowledge the company’s culpability. Statements from Vietnamese authorities attributed the mass fish deaths to the natural growth of toxic algae blooms.
“No (formally registered) NGO inside the country dared to conduct an investigation on site,” said a Hanoi-based independent human rights activist, speaking on condition of anonymity for fear of government retaliation.
Only after widespread protests across the country, one of Vietnam’s largest civic mobilizations in recent years, did the government name the company as the culprit behind the disaster.
In June 2016, Formosa admitted responsibility, made a public apology, and pledged to pay $500 million in compensation. However, the compensation became a private settlement with the Vietnamese government, leaving decisions about how to allocate funds at the discretion of the one-party state.
A decade later, many of the victims of the disaster say they are still awaiting justice.
Adding to their distress, many of the victims and their supporters have faced repression from the state, winding up in exile or in prison.
Formosa steel plant off the coast of Hà Tĩnh province. The primary investor and developer of the facility is the Formosa Plastics Group of Taiwan. Image by Linhcandng (thảo luận) via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).
State-determined and symbolic compensation
Under the terms of the compensation plan put forth by the Vietnamese government, only those deemed eligible by the local authorities would be compensated. In addition, victims have alleged favoritism in the distribution of compensation toward those who are active members of the Vietnamese Communist Party.
By Oct. 17, 2017, 97.4% of the compensation for damages had reportedly been disbursed. The remaining amount was held back for procedural reasons, such as victims not being available to receive compensation in person while working abroad. Their family members were unable to receive compensation on their behalf.
“There is no monitoring system in place to ensure that the money reaches those affected,” said Nancy Bùi, vice president of external affairs of Justice for Formosa Victims Association (JFFV), a U.S.-based NGO supporting Formosa victims. “Neither the government nor the company have published any publicly accessible report.”
Unhappy with the distribution of damages, various affected communities initially sought justice through local courts, only to be rejected as their lawsuits were deemed to have “insufficient evidence.”
In addition, although several members of the National Assembly put forth proposals to monitor environmental pollution caused by FSH and other foreign investors, these objectives were not included in the assembly’s oversight agenda for 2016-2021 or for the current term.
Vietnamese activists shout slogans and hold placards reading “Destroying the environment is killing,” left, and “Return clean seawater to us” during a protest to urge Formosa Plastics Group to take responsibilities for the cleanup in Vietnam, August 2016, in Taipei, Taiwan. Image by AP Photo/Chiang Ying-ying.
The quest for justice: A race against the clock
Those who tried to press for justice and accountability within Vietnam often paid a heavy price.
Among the earliest to be arrested was Nguyễn Văn Hóa, a journalist from Hà Tĩnh. In October 2016, he livestreamed drone video of peaceful protests outside the Formosa steel plant, and helped fishing families demand compensation and justice. In 2017, he was secretly arrested and later sentenced to seven years in prison on charges of “propaganda against the socialist state.”
More recently, in 2023, journalist Nguyễn Lân Thắng, who made a documentary about the disaster, was sentenced to six years in prison and two years of probation on charges of “making, storing, spreading or propagating anti-state information, documents, items and publications opposing the Socialist Republic of Vietnam.”
Today, about 20 justice seekers remain behind bars, while others have fled into exile, with many of the latter living in legal limbo in neighboring Thailand.
With avenues for justice appearing closed in Vietnam, the Justice for Formosa Victims Association, with the support of international lawyers, filed two lawsuits against Formosa in 2019. The first was filed in Taiwan, where FHS’s parent company is headquartered. The second was in the United States, targeting Formosa USA, a prominent investor that played a critical role in decision-making for FSH.
Bùi said that only 7,875 victims pursued a lawsuit. “The simple reality is that the Vietnamese Government prohibited the victims from seeking justice,” she said. “Anyone discovered to be involved in legal action risked arrest and imprisonment.” Eventually, Bùi said, more victims reached out wanting to be included, but the filing deadline closed on June 30, 2019.
Peter Nguyễn Văn Hùng, a Catholic priest and human rights activist based in Taiwan, who has supported the victims, said a large number of the people who have filed lawsuits in Taiwanese courts are those who have never been compensated or were given inadequate compensation for their damages. Hùng estimated the number of environmental refugees currently in Taiwan because of the Formosa disaster to be in the thousands, noting that many are undocumented or live in a legal gray zone.
The Taiwan case was initially denied by two lower courts, which reasoned that only Vietnam should have jurisdiction over the suits, and that the victims would have a fair trial there.
Fishers, Vietnam. Image by Quang Nguyen Vinh/Water Alternatives Photos via Flickr (Public domain).
In 2020, the Supreme Court of Taiwan reversed the dismissal, opening the path for the case to be heard in Taiwan. Yet the legal obstacles remain daunting. While Vietnamese plaintiffs can sue Taiwanese actors in Taiwan, they are obliged to file paperwork at one of Taipei’s diplomatic missions in Vietnam, which poses a security risk.
Bùi said that in late 2024, about 50 plaintiffs who attempted to travel to Hanoi to authenticate their powers of attorney were stopped by local police and warned they would be arrested if they continued their trip. And in February 2024, a legal assistant based in the region received a police summons requiring her presence at the local station for a “security matter.” According to Bùi, the woman was “subjected to aggressive questioning and threats” and forced to sign a pledge.
In October 2022, members of the U.S. Congress urged the Taiwanese courts to waive the conditions for Vietnamese victims. There has been no progress so far, and the U.S. case is on hold pending the outcome of the trial in Taiwan.
The fear is growing still
Mongabay did not directly contact lawyers and victims involved in the case, for security reasons. However, according to the JFFV’s Bùi, only a few among the nearly 8,000 plaintiffs have withdrawn from the lawsuit over the past decade, primarily due to concerns for their personal safety
Hùng said the delay of justice has demoralized the victims, with many having given up hope.
“The fear is growing,” Hùng said. “Now, at my Taiwanese church, many churchgoers seem uninterested when I mention the Formosa disaster. Many equate raising voice about this to being against the [Vietnamese] state.”
Even taking to the streets in Taiwan is no longer safe for Vietnamese justice seekers. According to Hùng, victims who migrated to Taiwan and joined him in protests to seek justice have faced harassment from Vietnamese authorities in various ways. Either their family members back home experienced harassment, or they themselves were detained upon returning to Vietnam.
For the time being, the Taiwanese courts remain their last resort for justice.
“I hope the NGO communities continue their efforts to put pressure on the government of Taiwan to waive the requirements for the Vietnamese plaintiffs, ” Hùng said. “I hope that the Vietnamese government will release prisoners of conscience.”
Banner image: Vietnamese activists hold a photo of dead fish, allegedly killed with toxic chemicals, during a protest to urge Formosa Plastics Group to take responsibilities for the cleanup in Vietnam, August 2016, in Taipei, Taiwan. Image by AP Photo/Chiang Ying-ying.
10 năm sau vụ tràn dầu nhà máy thép ở Đài Loan ở Việt Nam, công lý cho các nạn nhân vẫn còn xa vời
Tháng này đánh dấu kỷ niệm 10 năm xảy ra thảm họa biển ở Việt Nam, do việc phát tán hóa chất độc hại từ nhà máy thép Formosa ngoài khơi tỉnh Hà tĩnh.
Ít nhất 100 tấn cá chết đã trôi dạt vào bờ bắt đầu từ ngày 6 tháng 4 năm 2016, khiến hàng nghìn người bị bệnh và đóng cửa ngành đánh bắt cá và du lịch.
Sau khi được huy động rộng rãi, công ty đã thừa nhận trách nhiệm và đồng ý trả 500 triệu đô la tiền bồi thường.
Hàng ngàn nạn nhân ở Formosa cho biết họ không được bồi thường xứng đáng; các vụ kiện chống lại công ty bị đình trệ; và các nạn nhân cùng những người ủng hộ họ phải đối mặt với sự đàn áp, bao gồm cả việc bị bỏ tù, ngay tại Việt Nam.
Hướng Thiện
6 Tháng 4 2026
Đầu năm 2016, một sự cố mất điện đã khiến cơ sở xử lý chất thải tại Hưng Nghiệp Formosa Steel Hà Tĩnh (FSH), nằm ngoài khơi tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam, phải đóng cửa. Sự cố mất điện đã khiến cơ sở này thải nước chưa qua xử lý — bị nhiễm phenol, xyanua và sắt hydroxit — ra biển một cách bất hợp pháp.
Vào ngày 6 tháng 4 năm 2016, cá chết bắt đầu trôi dạt lên các bãi biển ở bốn tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Việt Nam: Hà tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Trong những tuần tiếp theo, ít nhất 100 tấn cá chết đã trôi dạt vào bờ.
Rất nhiều người bị bệnh do ăn cá bị nhiễm bẩn, và các thợ lặn trong khu vực được báo cáo đã tử vong trong vùng nước bị ảnh hưởng.
Sau thảm họa, hàng nghìn người khác mất thu nhập khi vùng biển bị đóng cửa, hoạt động đánh bắt cá bị đình chỉ và du lịch bị đình trệ. Danh sách nạn nhân được chính phủ phê duyệt gồm 510.000 người trong 130.000 hộ gia đình trên 730 làng và thôn nhỏ.
Ban đầu, cả FSH và chính quyền Việt Nam đều không thừa nhận trách nhiệm của công ty. Các tuyên bố từ chính quyền Việt Nam cho rằng các vụ cá chết hàng loạt là do sự phát triển tự nhiên của các đợt tảo độc.
"Không tổ chức phi chính phủ nào (đã đăng ký chính thức) trong nước dám tiến hành điều tra tại chỗ," một nhà hoạt động nhân quyền độc lập tại Hà Nội cho biết, giấu tên vì lo ngại bị chính phủ trả đũa.
Chỉ sau các cuộc biểu tình rộng khắp cả nước, một trong những cuộc huy động dân sự lớn nhất của Việt Nam trong những năm gần đây, chính phủ mới công bố công ty này là thủ phạm của thảm họa.
Vào tháng 6 năm 2016, Formosa đã thừa nhận trách nhiệm, công khai xin lỗi và cam kết trả 500 triệu đô la tiền bồi thường. Tuy nhiên, khoản bồi thường này đã trở thành một thỏa thuận riêng tư với chính phủ Việt Nam, để lại quyết định về cách phân bổ kinh phí do nhà nước độc đảng quyết định.
Một thập kỷ sau, nhiều nạn nhân của thảm họa nói rằng họ vẫn đang chờ đợi công lý.
Thêm vào nỗi đau của họ, nhiều nạn nhân và những người ủng hộ họ đã phải đối mặt với sự đàn áp từ nhà nước, cuối cùng phải sống lưu vong hoặc vào tù.
Nhà máy thép Formosa nằm ngoài khơi tỉnh Hà Tĩnh. Nhà đầu tư và nhà phát triển chính của cơ sở này là Tập đoàn Nhựa Formosa của Đài Loan. Hình ảnh bởi Linhcandng (thảo luận) qua Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).
Bù đắp do nhà nước quyết định và mang tính biểu tượng
Theo điều khoản của kế hoạch bồi thường do chính phủ Việt Nam đề ra, chỉ những người được chính quyền địa phương coi là đủ điều kiện mới được bồi thường. Ngoài ra, các nạn nhân còn cáo buộc có sự thiên vị trong việc phân bổ bồi thường cho những người là đảng viên tích cực của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Đến ngày 17 tháng 10 năm 2017, 97,4% số tiền bồi thường thiệt hại được cho là đã được giải quyết. Số tiền còn lại bị giữ lại vì lý do thủ tục, chẳng hạn như nạn nhân không thể nhận tiền bồi thường trực tiếp khi làm việc ở nước ngoài. Các thành viên gia đình của họ không thể nhận được khoản bồi thường thay cho họ.
"Không có hệ thống giám sát nào được thiết lập để đảm bảo tiền đến tay những người bị ảnh hưởng," Nancy Bùi, phó chủ tịch phụ trách đối ngoại của Hiệp hội Nạn nhân Formosa (JFFV), một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Mỹ hỗ trợ các nạn nhân ở Formosa, cho biết. "Cả chính phủ lẫn công ty đều chưa công bố bất kỳ báo cáo công khai nào."
Không hài lòng với việc phân chia thiệt hại, nhiều cộng đồng bị ảnh hưởng ban đầu đã tìm kiếm công lý thông qua tòa án địa phương, nhưng bị từ chối vì các vụ kiện của họ được cho là "không đủ bằng chứng."
Ngoài ra, mặc dù một số thành viên Quốc hội đã đề xuất giám sát ô nhiễm môi trường do FSH và các nhà đầu tư nước ngoài khác gây ra, các mục tiêu này không được đưa vào chương trình giám sát của Quốc hội cho năm 2016-2021 hoặc nhiệm kỳ hiện tại.
Các nhà hoạt động Việt Nam hô vang khẩu hiệu và cầm biểu ngữ với nội dung "Phá hủy môi trường là giết người," bên trái, và "Trả lại nước biển sạch cho chúng tôi" trong một cuộc biểu tình kêu gọi Tập đoàn Nhựa Đài Loan chịu trách nhiệm làm sạch tại Việt Nam tháng 8 năm 2016 tại Đài Bắc, Đài Loan. Ảnh bởi AP Photo/Chiang Ying-ying.
Cuộc tìm kiếm công lý: Cuộc đua với thời gian
Những người cố gắng đòi công lý và trách nhiệm giải trình trong nước Việt Nam thường phải trả giá đắt.
Một trong những người đầu tiên bị bắt là Nguyễn Văn Hóa, một nhà báo đến từ Hà Tĩnh. Vào tháng 10 năm 2016, ông phát trực tiếp video bằng máy bay không người lái về các cuộc biểu tình ôn hòa bên ngoài nhà máy thép Đài Loan, và giúp các gia đình ngư dân đòi bồi thường và công lý. Năm 2017, ông bị bắt giữ bí mật và sau đó bị kết án bảy năm tù với cáo buộc "tuyên truyền chống nhà nước xã hội chủ nghĩa."
Gần đây hơn, vào năm 2023, nhà báo Nguyễn Lân Thắng, người đã làm một bộ phim tài liệu về thảm họa, đã bị kết án sáu năm tù và hai năm quản chế với các cáo buộc "sản xuất, lưu trữ, lan truyền hoặc truyền bá thông tin, tài liệu, vật phẩm và ấn phẩm chống nhà nước chống lại Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam."
Ngày nay, khoảng 20 người tìm kiếm công lý vẫn đang bị giam giữ, trong khi những người khác đã chạy trốn lưu vong, nhiều người trong số họ đang sống trong tình trạng pháp lý lơ lửng ở Thái Lan láng giềng.
Khi các con đường công lý dường như bị đóng lại ở Việt Nam, Hiệp hội Nạn nhân Công lý Formosa, với sự hỗ trợ của các luật sư quốc tế, đã đệ đơn kiện hai vụ kiện Formosa vào năm 2019. Vụ kiện đầu tiên được nộp tại Đài Loan, nơi công ty mẹ của FHS đặt trụ sở. Vụ thứ hai là tại Hoa Kỳ, nhắm vào Formosa USA, một nhà đầu tư nổi bật đóng vai trò quan trọng trong việc ra quyết định của FSH.
Bùi cho biết chỉ có 7.875 nạn nhân theo đuổi vụ kiện. "Thực tế đơn giản là Chính phủ Việt Nam đã cấm các nạn nhân tìm kiếm công lý," bà nói. "Bất kỳ ai bị phát hiện liên quan đến hành động pháp lý đều có nguy cơ bị bắt và bỏ tù." Cuối cùng, Bùi nói, nhiều nạn nhân hơn đã liên hệ muốn được đưa vào danh sách, nhưng hạn nộp hồ sơ đã kết thúc vào ngày 30 tháng 6 năm 2019.
Peter Nguyễn Văn Hùng, một linh mục Công giáo và nhà hoạt động nhân quyền sống tại Đài Loan, người đã hỗ trợ các nạn nhân, cho biết phần lớn những người đã khởi kiện tại tòa án Đài Loan là những người chưa từng được bồi thường hoặc không được bồi thường đầy đủ. Hùng ước tính số lượng người tị nạn môi trường hiện đang ở Đài Loan do thảm họa Đài Loan lên đến hàng nghìn người, lưu ý rằng nhiều người không có giấy tờ hoặc sống trong vùng xám pháp lý.
Vụ án Đài Loan ban đầu bị hai tòa án cấp dưới bác bỏ, với lý do chỉ có Việt Nam mới có thẩm quyền đối với các vụ kiện, và các nạn nhân sẽ được xét xử công bằng tại đó.
Fishers, Việt Nam. Ảnh của Quang Nguyễn Vinh/Ảnh Water Alternatives qua Flickr (thuộc phạm vi công cộng).
Năm 2020, Tòa án Tối cao Đài Loan đã đảo ngược quyết định bác bỏ, mở đường cho vụ án được xét xử tại Đài Loan. Tuy nhiên, các rào cản pháp lý vẫn còn rất lớn. Mặc dù nguyên đơn Việt Nam có thể kiện các tác nhân Đài Loan tại Đài Loan, họ buộc phải nộp giấy tờ tại một trong các phái đoàn ngoại giao của Đài Bắc ở Việt Nam, điều này gây rủi ro an ninh.
Bùi cho biết vào cuối năm 2024, khoảng 50 nguyên đơn cố gắng đến Hà Nội để xác thực giấy ủy quyền đã bị cảnh sát địa phương chặn lại và cảnh báo sẽ bị bắt nếu tiếp tục chuyến đi. Và vào tháng 2 năm 2024, một trợ lý pháp lý làm việc tại khu vực đã nhận được trát đòi cảnh sát yêu cầu có mặt tại đồn địa phương vì một "vấn đề an ninh." Theo Bùi, người phụ nữ này đã bị "thẩm vấn và đe dọa dữ dội" và buộc phải ký cam kết.
Vào tháng 10 năm 2022, các thành viên Quốc hội Hoa Kỳ đã kêu gọi tòa án Đài Loan miễn điều kiện cho các nạn nhân Việt Nam. Cho đến nay chưa có tiến triển nào, và vụ án của Hoa Kỳ đang tạm dừng chờ kết quả phiên tòa tại Đài Loan.
Nỗi sợ vẫn ngày càng lớn
Mongabay không trực tiếp liên hệ với luật sư và các nạn nhân liên quan đến vụ án vì lý do an ninh. Tuy nhiên, theo Bùi của JFFV, chỉ có một số ít trong số gần 8.000 nguyên đơn rút khỏi vụ kiện trong thập kỷ qua, chủ yếu do lo ngại về an toàn cá nhân của họ
Hùng cho biết việc trì hoãn công lý đã làm các nạn nhân mất tinh thần, nhiều người đã từ bỏ hy vọng.
"Nỗi sợ hãi ngày càng tăng," Hùng nói. "Bây giờ, tại nhà thờ Đài Loan của tôi, nhiều người đi lễ dường như không mấy quan tâm khi tôi nhắc đến thảm họa Formosa. Nhiều người cho rằng việc lên tiếng về vấn đề này là chống lại nhà nước [Việt Nam]."
Ngay cả việc xuống đường ở Đài Loan cũng không còn an toàn cho những người Việt Nam tìm kiếm công lý. Theo Hùng, các nạn nhân di cư sang Đài Loan và cùng ông tham gia biểu tình đòi công lý đã phải đối mặt với sự quấy rối từ chính quyền Việt Nam theo nhiều cách khác nhau. Hoặc gia đình họ ở quê nhà bị quấy rối, hoặc chính họ bị bắt giữ khi trở về Việt Nam.
Hiện tại, các tòa án Đài Loan vẫn là phương án cuối cùng để tìm công lý.
"Tôi hy vọng các cộng đồng NGO sẽ tiếp tục nỗ lực gây áp lực lên chính phủ Đài Loan để miễn các yêu cầu đối với các nguyên đơn Việt Nam," Hùng nói. " Tôi hy vọng chính phủ Việt Nam sẽ thả các tù nhân lương tâm."
Hình ảnh biểu ngữ: Các nhà hoạt động Việt Nam cầm một bức ảnh cá chết, được cho là bị giết bằng hóa chất độc hại, trong một cuộc biểu tình kêu gọi Tập đoàn Nhựa Formosa chịu trách nhiệm dọn dẹp tại Việt Nam, tháng 8 năm 2016, tại Đài Bắc, Đài Loan. Ảnh bởi AP Photo/Chiang Ying-ying.
Không có nhận xét nào