Cha Đặng Hữu Nam, vâng phục tới đâu?

 Các giám mục Việt Nam họp giữa hy vọng về chuyến viếng thăm lịch sử của Đức Giáo hoàng.

Cha Đặng Hữu Nam, vâng phục tới đâu?

Tin Mừng Cho Người Nghèo

Alex Hoang – UCA News

“…Kỳ họp thường niên tại Thái Bình không thể giải quyết tất cả những vấn đề ấy trong vài ngày. Tuy nhiên, kỳ họp có thể cho thấy các giám mục xem điều gì là cấp thiết nhất, và dự định biến lời mời gọi lắng nghe, loan báo Tin Mừng thành hành động như thế nào.

Khi những bất đồng trở nên công khai

Vụ việc liên quan đến linh mục Antôn Đặng Hữu Nam tại Giáo phận Vinh là một trong những bất đồng thu hút sự chú ý trong những tháng gần đây. Các ý kiến khác nhau giữa hàng giáo sĩ và giáo dân, cùng với những bình luận trên mạng, cho thấy một quyết định trong phạm vi một giáo phận có thể nhanh chóng trở thành cuộc tranh luận rộng hơn”.

Chú thích ảnh: Ảnh: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (bên phải) gặp Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, tại New York ngày 22/9. Nguồn: VNA.

Các giám mục Công giáo Việt Nam họp tại Thái Bình trong tuần qua, cùng thời điểm ông Tô Lâm gặp Đức Hồng y Pietro Parolin tại New York ngày 22/9. Đức Tổng Giám mục Marek Zalewski, Đại diện thường trú của Tòa Thánh tại Việt Nam, cũng đến thăm các giám mục trong kỳ họp.

Những cuộc gặp gỡ ấy cho thấy quan hệ giữa Việt Nam và Tòa Thánh tiếp tục phát triển. Đầu năm nay, các nhà lãnh đạo Việt Nam và Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam đã mời Đức Giáo hoàng Lêô XIV đến thăm đất nước. Nếu ngài nhận lời, đây sẽ là chuyến viếng thăm Việt Nam đầu tiên của một vị giáo hoàng.

Trong khi chờ đợi khả năng mang tính lịch sử đó, các giám mục phải đối diện với những câu hỏi gần hơn: Những bất đồng trong Giáo hội đang diễn ra công khai và gây tranh luận trên mạng; người trẻ và các gia đình đang sống giữa những thay đổi xã hội nhanh chóng; công cuộc loan báo Tin Mừng vẫn là một ưu tiên được đề ra, nhưng người Công giáo chỉ chiếm khoảng 7,4% dân số.

Kỳ họp thường niên tại Thái Bình không thể giải quyết tất cả những vấn đề ấy trong vài ngày. Tuy nhiên, kỳ họp có thể cho thấy các giám mục xem điều gì là cấp thiết nhất, và dự định biến lời mời gọi lắng nghe, loan báo Tin Mừng thành hành động như thế nào.

Khi những bất đồng trở nên công khai

Vụ việc liên quan đến linh mục Antôn Đặng Hữu Nam tại Giáo phận Vinh là một trong những bất đồng thu hút sự chú ý trong những tháng gần đây. Các ý kiến khác nhau giữa hàng giáo sĩ và giáo dân, cùng với những bình luận trên mạng, cho thấy một quyết định trong phạm vi một giáo phận có thể nhanh chóng trở thành cuộc tranh luận rộng hơn.

Hội đồng Giám mục không thể thay giám mục Giáo phận Vinh để xét xử vụ việc. Cũng chưa có thông tin nào cho thấy vụ việc nằm trong chương trình nghị sự của kỳ họp. Tuy vậy, các giám mục có thể suy xét những vấn đề mà vụ việc đặt ra.

Khi một linh mục hoặc giáo dân bất đồng với người có thẩm quyền, liệu có một tiến trình đáng tin cậy để họ được lắng nghe? Giữa những lời cáo buộc và tin đồn, người khác có thể tìm thông tin đáng tin cậy ở đâu?

Những câu hỏi này không chỉ mới xuất hiện trong năm nay. Trong bản tổng hợp tham vấn toàn quốc cho tiến trình hiệp hành năm 2022, Hội đồng Giám mục nhìn nhận rằng một số giáo dân, tu sĩ và linh mục ngại lên tiếng vì sợ bị trả đũa.

Văn bản cũng nêu những rào cản khiến phụ nữ và người nghèo khó được lắng nghe hơn, cùng nguy cơ truyền thông làm gia tăng sự thiếu tin tưởng giữa các tín hữu.

Tại Thái Bình, các giám mục đã dành phần lớn một ngày để xem xét tình hình Giáo hội và tiến trình hiệp hành tại các giáo phận. Câu hỏi đặt ra sau kỳ họp là liệu tiến trình ấy có dẫn đến những cách thức rõ ràng hơn để giải quyết bất đồng hay không.

Đối thoại trong kỳ họp có thể bắt đầu thay đổi cách Giáo hội đưa ra quyết định, nếu việc đối thoại ấy tiếp tục sau khi các giám mục trở về giáo phận.

Giáo hội sẽ hiện diện thế nào trong xã hội Việt Nam?

Giáo hội tại Việt Nam có khoảng 7,57 triệu người Công giáo, hơn 8.300 linh mục và gần 28.500 tu sĩ. Các giáo xứ, ca đoàn, lớp giáo lý và những cuộc hành hương vẫn quy tụ đông đảo người tham dự. Tháng trước, gần 160.000 người hành hương đã đến La Vang.

Đó là những điểm mạnh của một cộng đoàn đã gìn giữ đức tin qua nhiều giai đoạn khó khăn. Nhưng những thay đổi xã hội đang tạo ra các nhu cầu mà sinh hoạt giáo xứ quen thuộc có thể chưa đáp ứng được.

Nhiều người trẻ rời quê để học tập hoặc làm việc. Các đôi vợ chồng trẻ đối diện với áp lực tài chính, việc nuôi dạy con cái và những căng thẳng trong hôn nhân. Theo UNICEF, cứ năm thanh thiếu niên ở Việt Nam thì có một em gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Giáo hội có thể đem lại điều gì cho họ, kể cả những người không phải là Công giáo?

Giáo xứ có thể là nơi một người trẻ được lắng nghe trước khi khó khăn trở thành khủng hoảng. Cộng đoàn có thể giúp các bậc cha mẹ tìm được sự nâng đỡ khi đời sống gia đình gặp thử thách. Để làm tốt điều đó, các linh mục và nhân viên mục vụ cần được đào tạo, hiểu giới hạn chuyên môn của mình và biết cách kết nối người cần giúp đỡ với những chuyên gia có năng lực.

Đây cũng là vấn đề của công cuộc loan báo Tin Mừng. Trong bản tổng hợp năm 2022, Hội đồng Giám mục nhận định rằng ở nhiều nơi, việc chia sẻ đức tin vẫn chủ yếu diễn ra trong các gia đình Công giáo. Văn bản cũng ghi nhận một số người mới được rửa tội ngừng thực hành đức tin, trong khi người Công giáo di cư đôi khi cảm thấy mình không thuộc về giáo xứ nơi họ đến sinh sống.

Trong kỳ họp trước, các giám mục đã bàn về những ưu tiên mục vụ giai đoạn 2026–2027 và việc đào tạo nhằm bảo vệ trẻ vị thành niên cùng những người dễ bị tổn thương. Tại Thái Bình, các ngài có cơ hội cho thấy những ưu tiên ấy sẽ đến với cấp giáo xứ như thế nào.

Ai sẽ đồng hành với người mới được rửa tội? Ai sẽ chăm sóc người di cư? Người trẻ có thể tìm đến ai khi cần giúp đỡ? Những quyết định cụ thể chỉ được biết rõ khi các giám mục công bố văn bản kết thúc kỳ họp.

Chuẩn bị cho khả năng Đức Giáo hoàng đến thăm

Khả năng Đức Giáo hoàng Lêô XIV đến thăm Việt Nam đem lại cho kỳ họp một ý nghĩa khác. Các cuộc tiếp xúc giữa Việt Nam và Tòa Thánh đã bị gián đoạn sau năm 1975. Sự hiện diện của vị Đại diện thường trú của Tòa Thánh tại Hà Nội và những cuộc gặp cấp cao gần đây đánh dấu thành quả của nhiều năm đối thoại. Hiện chưa có xác nhận về chuyến viếng thăm hay thời điểm diễn ra.

Các giám mục Việt Nam đã phần nào biết được những mối quan tâm của Đức Giáo hoàng. Sau cuộc gặp ngài hồi tháng Tư, Đức Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên cho biết Đức Lêô đã đề cập đến việc đào tạo linh mục, vai trò của giáo dân trong công tác mục vụ và điều hành, việc chăm sóc người trẻ, sự tham gia của phụ nữ và việc bảo vệ những người dễ bị tổn thương.

Nếu chuyến viếng thăm diễn ra, Hội đồng Giám mục sẽ phải chuẩn bị cho một sự kiện chưa từng có. Những lời của Đức Giáo hoàng cũng gợi ra công việc có thể bắt đầu ngay tại Thái Bình: xác định những điều cần thay đổi trong đào tạo, lắng nghe và chăm sóc mục vụ, rồi cùng các giáo phận đưa những thay đổi ấy vào thực tế trước khi ngài đến.

Một chuyến viếng thăm lịch sử sẽ đem lại niềm vui cho hàng triệu người Công giáo Việt Nam. Ý nghĩa lâu dài của chuyến đi còn tùy thuộc vào Giáo hội mà Đức Giáo hoàng gặp gỡ: một Giáo hội có khả năng đối diện với bất đồng, dành chỗ cho người trẻ và người mới đến, đồng thời đáp lại những khó khăn của con người trong xã hội Việt Nam. Đó là những câu hỏi mà các giám mục mang theo đến Thái Bình.

Alex Hoang – UCA News

CHA ĐẶNG HỮU NAM, VÂNG PHỤC ĐẾN ĐÂU?

“…Giáo phận Vinh cũng bộc lộ những khó khăn trong cách truyền thông. 

Khi thông tin chính thức không đủ sức giải đáp các thắc mắc, mạng xã hội trở thành nơi dẫn dắt cuộc tranh luận.

Tác động của vụ cha Nam đã không chỉ ảnh hưởng trong Giáo phận Vinh. Nó đặt ra thách thức đối với sự hiệp thông trong Giáo hội Việt Nam, nhất là khi bất đồng tôn giáo bị cuốn vào đối đầu chính trị.

Giáo luật Điều 273 quy định giáo sĩ có nghĩa vụ đặc biệt phải tôn kính và vâng phục Đức Giáo hoàng cùng Đấng Bản quyền của mình. 

Lm Nam nhiều lần khẳng định sự vâng phục đối với Đức cha Long. Tuy nhiên, các phát ngôn công khai của ông trong những năm qua khiến không ít người đặt câu hỏi về cách sự vâng phục ấy được thể hiện trong thực tế.

Những bất đồng với giám mục và công khai công kích cá nhân giám mục là hai chuyện khác nhau”.

Linh mục Frank Pavone tại Mỹ bị Tòa Thánh trục xuất khỏi hàng giáo sĩ. Linh mục Đặng Hữu Nam tại Việt Nam bị huyền chức toàn phần. Hai trường hợp khác nhau, nhưng cùng đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa hoạt động chính trị, sứ vụ mục tử và lời hứa vâng phục trong Giáo hội Công giáo.

Hơn một tháng khi được tự do lựa chọn nơi cư trú, linh mục Antôn Đặng Hữu Nam vẫn tiếp tục ở nhà hưu dưỡng của Giáo phận Vinh, nơi ông từng gọi là “trại giam mới”. 

Trong nhiều năm, cuộc xung đột giữa ông và Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long đã gây tranh cãi trong cộng đồng Công giáo, từ trong nước đến hải ngoại.

Trong khi Giáo hội Việt Nam thúc đẩy đối thoại với chính quyền, cha Nam chọn cách đối đầu công khai. Vì thế, không ít người Việt chống cộng xem ông là biểu tượng đấu tranh.

Nhưng khi một linh mục trở thành biểu tượng chính trị, đâu là ranh giới giữa sứ vụ mục tử và hoạt động của một nhà tranh đấu?

Tôi nhớ đến trường hợp Frank Pavone tại Mỹ.

Bục Gảng Không Thể Thành Diễn Đàn Chính Trị 

Frank Pavone thuộc Giáo phận Amarillo, Texas. Ông sáng lập tổ chức chống phá thai Priests for Life rất nổi tiếng.

Khi mới đến Mỹ, tôi thường bắt gặp Pavone trên internet. Ông làm lễ, livestream, đội mũ MAGA và xuất hiện trong các hoạt động ủng hộ Donald Trump.

Năm 2016, Pavone đặt thi thể một thai nhi bị phá lên bàn thờ, quay video và sử dụng hình ảnh ấy trong thông điệp liên quan đến cuộc bầu cử tổng thống. Giáo phận Amarillo sau đó mở cuộc điều tra. 

Trong cuộc bầu cử năm 2020, ông tiếp tục công khai ủng hộ Trump. Giáo phận Amarillo lên tiếng tách mình khỏi những hoạt động chính trị của ông.

Ngày 9/11/2022, Tòa Thánh quyết định trục xuất Pavone khỏi hàng giáo sĩ.

Thông báo chính thức nêu hai căn cứ: những phát ngôn phạm thượng trên mạng xã hội và sự bất tuân dai dẳng đối với các chỉ thị hợp pháp của giám mục giáo phận.

Quyết định không có khả năng kháng cáo. 

Pavone không bị kỷ luật vì chống phá thai. Vấn đề nằm ở những hành vi cụ thể và sự bất tuân kéo dài cả chục năm.

Giáo luật Điều 287 §2 quy định giáo sĩ không được tham gia tích cực vào các đảng chính trị, trừ những trường hợp thẩm quyền Giáo hội xét thấy cần thiết. 

Đây là quy định của Giáo hội hoàn vũ, không riêng Công giáo Mỹ.

Trường hợp Pavone khiến tôi nghĩ đến cha Đặng Hữu Nam.

Sau thảm họa Formosa năm 2016, lm Nam tham gia các hoạt động đòi quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng. Ông nhận được sự ủng hộ của một bộ phận người Việt trong nước và hải ngoại.

Năm 2021, Đảng Việt Tân trao cho ông Giải thưởng Nhân quyền Lê Đình Lượng cho lm Nam. 

Việc nhận một giải thưởng do tổ chức chính trị trao tặng không tự động cấu thành vi phạm giáo luật. Nhưng sự gắn bó giữa linh mục và một tổ chức chính trị đối lập đặt ra câu hỏi. 

Một linh mục có thể phản đối chính quyền. Nhưng trên bục giảng không phải để trình bày quan điểm chính trị cá nhân.  

Công Lý, Tiền Quyên Góp và Trách Nhiệm Với Sự Thật

Những người ủng hộ lm Nam thường nhắc đến các hoạt động giúp người nghèo và đấu tranh cho công lý của ông.

Nhưng hoạt động từ thiện cũng đòi hỏi trách nhiệm giải trình.

Tôi quen anh ở Canada, đại diện một cho tổ chức của anh đã gửi hàng ngàn đô Canada về cho lm Nam để giúp gia đình 39 người Việt thiệt mạng trong xe tải đông lạnh tại Anh.

Theo lời kể của anh, sau nhiều lần gửi email yêu cầu thông tin, phải gần một năm sau ông mới nhận được phản hồi từ lm Nam để báo cáo lại. 

Tôi không có đủ tài liệu để kết luận khoản tiền được sử dụng thế nào. Nhưng tiền ân nhân gửi về không phải tài sản riêng của người tiếp nhận. Người phân phối có trách nhiệm minh bạch với cả người đóng góp lẫn người thụ hưởng.

Một vấn đề khác là những hồ sơ xin tị nạn chính trị sau các cuộc biểu tình liên quan đến Formosa mà lm Nam là một trong những người nổi bật nhất.

Với một số người, việc từng tham gia biểu tình trở thành 'vốn liếng' trên con đường xin bảo hộ ở nước ngoài.

Trong những hồ sơ ấy có thể có giấy xác nhận của không ít linh mục tại về việc đương sự tham gia biểu tình, các nước tạo điều kiện để họ được ở lại. Bởi nếu họ có nguy cơ bị chính quyền bỏ tù, hoặc giết chết nếu trở về Việt Nam.

Một lời chứng trung thực có thể giúp bảo vệ người thực sự gặp nguy hiểm. Nhưng nếu giấy xác nhận bị sử dụng cho những mục đích khác, hoặc nội dung không phản ánh đúng sự thật, uy tín của người làm chứng và cả Giáo hội đều có thể bị ảnh hưởng.

Vâng Phục Không Phải Lời Nói Trên Môi Miệng

Điểm tương đồng đáng chú ý giữa Pavone và cha Nam là cuộc xung đột kéo dài với giám mục bản quyền.

Trong nhiều năm, các phát ngôn của cha Nam và những người ủng hộ liên tục khuấy động mạng xã hội. Các phát ngôn công khai của cha Nam cùng phản ứng từ những người ủng hộ cha Nam chỉ cần ồn ào hơn sự thật. 

Giáo phận Vinh cũng bộc lộ những khó khăn trong cách truyền thông. 

Khi thông tin chính thức không đủ sức giải đáp các thắc mắc, mạng xã hội trở thành nơi dẫn dắt cuộc tranh luận.

Tác động của vụ cha Nam đã không chỉ ảnh hưởng trong Giáo phận Vinh. Nó đặt ra thách thức đối với sự hiệp thông trong Giáo hội Việt Nam, nhất là khi bất đồng tôn giáo bị cuốn vào đối đầu chính trị.

Giáo luật Điều 273 quy định giáo sĩ có nghĩa vụ đặc biệt phải tôn kính và vâng phục Đức Giáo hoàng cùng Đấng Bản quyền của mình. 

Lm Nam nhiều lần khẳng định sự vâng phục đối với Đức cha Long. Tuy nhiên, các phát ngôn công khai của ông trong những năm qua khiến không ít người đặt câu hỏi về cách sự vâng phục ấy được thể hiện trong thực tế.

Những bất đồng với giám mục và công khai công kích cá nhân giám mục là hai chuyện khác nhau.

Tôi cũng không cho rằng đối thoại với chính quyền đồng nghĩa với im lặng trước bất công. Nhưng đối đầu chính trị cũng không tự động đồng nghĩa với việc thực thi công lý của Chúa.

Một linh mục có thể được đám đông tôn vinh là anh hùng. Sự tôn vinh ấy không thay thế được trách nhiệm của ông trước Giáo hội.

Vụ Pavone tại Mỹ và vụ lm Nam tại Việt Nam khác nhau về hoàn cảnh, hành vi và mức độ kỷ luật. Nhưng cả hai cùng đặt ra một câu hỏi.

Khi một linh mục trở thành biểu tượng chính trị, giáo dân có nguy cơ chỉ còn nhìn thấy lập trường của vị linh mục, thay vì Lời Chúa mà ông được trao nhiệm vụ công bố.

Linh mục có thể lên tiếng trước bất công. Nhưng nhà thờ không phải là sân khấu chính trị. Và linh mục được trao sứ vụ chăm sóc đời sống thiêng liêng của giáo dân chứ không phải xây dựng một lực lượng chính trị.

Công lý mà ông rao giảng phải đi cùng sự thật, lòng thương xót và trách nhiệm đối với sự hiệp thông của Giáo hội.