Gần 60% học sinh Việt chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản
Năng lực của học sinh toàn cầu sụt giảm mạnh
"Vì sao năng lực đọc hiểu của học sinh toàn cầu sụt giảm?"
Ho Quoc Tuan
09/9/2026
“…Sau khi toàn cầu nhận data mới PISA, các tờ báo bắt đầu đại hội vạch mặt.
Con đầu tiên bị đổ thừa là con AI, vì chúng nó không biết cãi lại. Đây là quan điểm chính thống của OECD, cơ quan tổ chức kiểm định năng lực PISA.
Một số báo Mỹ còn cộng thêm factor: mạng xã hội.
Báo Úc thì đổ tại "mọi loại hình digital" và call "digital detox".
Một số blogger: sai hết, tại vì các em trẻ hiện tại có "motivation problem", trường học, gia đình và xã hội đều contribute”.
Gần 60% học sinh Việt chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản - Tiếp theo post trước của mình về chuyện học sinh toàn cầu sụt giảm năng lực theo đánh giá PISA. Good news là trung bình học sinh toàn thế giới học dở đều.
Với Đọc hiểu, chỉ 41% học sinh Việt Nam đạt từ Mức 2 trở lên, trong khi trung bình OECD là 69%.
Trong PISA, Mức 2 được xem là mức năng lực cơ bản. Ở mức này, học sinh bắt đầu có thể dùng kiến thức và thông tin để xử lý những tình huống quen thuộc trong thực tế.
Nói cách khác, khoảng 59% học sinh Việt Nam chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản theo cách đánh giá của PISA.
Thật ra nên làm rõ, đây không phải là tổng số học sinh Việt Nam. Mà là lấy mẫu 7000+ học sinh.
"7.353 học sinh thuộc 194 trường hoàn thành khảo sát (98,15% các học sinh này học theo Chương trình GDPT năm 2006 cấp trung học cơ sở), đại diện cho khoảng 1,109 triệu học sinh 15 tuổi".
Cơ hội học tập vẫn chưa đồng đều. Nhóm học sinh có điều kiện thuận lợi nhất cao hơn nhóm khó khăn nhất 87 điểm Khoa học, gần bằng khoảng cách trung bình OECD là 86 điểm. Điều này cho thấy hoàn cảnh gia đình vẫn ảnh hưởng đáng kể đến kết quả học tập. Hỗ trợ học sinh khó khăn vì thế cần tiếp tục là một ưu tiên.
Năng lực của học sinh toàn cầu sụt giảm mạnh
Ho Quoc Tuan
Năng lực của học sinh toàn cầu sụt giảm mạnh - Case riêng của VN trên báo hôm nay là "Gần 60% học sinh Việt chưa đạt đọc hiểu cơ bản"
PISA data mới cho thấy năng lực học tập của học sinh toàn cầu giảm mạnh, đặc biệt là trong thời kỳ mà bạn cần reading skill (đọc để biết bot nó chém) và maths (để hiểu về AI và vận hành) thì các em lại gãy toàn diện 2 kỹ năng đó.
Một bạn trường mình giải thích thêm là có 1 fact từ data mà chưa được khai thác: nhóm điểm cao chênh cực kỳ lớn với nhóm còn lại.
Nghĩa là set up của toàn cầu đã định sẵn một tốp học sinh năng lực cao ở mức quá xa với phần còn lại. Vậy nếu bạn dùng nhóm đó + AI thì phần còn lại thành ...
Và bạn đừng nghĩ đây là điểm chỉ để đi học đại học. Ngay cả học nghề cũng không qualified vì không có khả năng cơ bản về toán để hiểu và kỹ năng đọc để đọc guidance cơ bản một cách đúng đắn. Các cơ sở dạy nghề của UK cũng đang kêu.
Anh em thì cứ chỉ trích uni dạy bèo, nhưng xem thử đầu vào nó đang như thế nào. Các uni đã phải bỏ rất nhiều nguồn lực ra để bổ túc lại kiến thức bị hổng cho nhiều em nhưng thật sự có nhiều em sau N lần thi lại cũng ra được trường thì ...
Tui đã cảnh báo cho các anh em employer đang than phiền là thế hệ này sao sao. Các bạn vẫn chưa thấy cơn bão sụt giảm năng lực thật sự đâu. Các uni đã cảm nhận 2 năm nay rồi.
Good news cho các bạn giỏi: các bạn sẽ command premium cao chưa từng có. Ví dụ sếp tui hôm nay phải lên tận tầng cao nhất của uni để đòi phá lệ cho 1 vị trí mà chúng tôi quyết giành cho bằng được.
Đây là thời kỳ mà một số ít sẽ lên đỉnh cao mà trước đây cần tới 38-40 tuổi mới tới. Đổi lại, một số đông sẽ không bao giờ tìm được một cái gì phù hợp, dù là nghề tay chân.
Mấy hôm nay các báo ở Tây đang đổ thừa tùm lum "tại AI", "tại DEI", "tại social media", "tại ông Trump", "tại phụ huynh lười" .v.v Túm lại sau khi có 1 hiện tượng là mấy em hổng chịu học, bà con bắt đầu quay qua đổ lỗi nhau.
Các phụ huynh có con học giỏi, hoạt động năng nổ thời này rất có quyền tự hào về con. Vì các bạn ấy break the trend. Và phần lớn nguồn lực, tài nguyên của chính phủ, công ty lớn, đại học tinh hoa sẽ dồn về các bạn ấy một cách tự nhiên (người giỏi ai cũng muốn work cùng và thu hút).
Đổi lại, một bạn thợ điện (cái nghề mà ai cũng đang muốn con đi làm thay vì học đại học vì lương cao) mới than với mình: mấy đứa nhỏ giờ nó đọc không hiểu cả guidance của nhà sản xuất mày ạ. Cái tờ đó chỉ có 1 đoạn văn ngắn và vài cái hình, nhưng các bạn struggle.
Và đây là tít báo sáng nay của Việt Nam về chủ đề này "Gần 60% học sinh Việt chưa đạt đọc hiểu cơ bản". Vẫn nhẹ lắm so với báo một số nước. 
P.S. Có bạn comment về con số của chart là kiểu chỉ giảm 6% thôi mà, chart misleading. Không phải, mà phải nhìn vào context. Trước 2020, bà con tin rằng 490 mà gãy là crisis. Đến nay thì là dưới 470. Đây là một điều không ai dám nghĩ đến chỉ 5 năm trước. Kiểu học thi 3 môn dưới 15 điểm là ai cũng nghĩ không thể xảy ra. Đến giờ thì mọi người đang đợi "new low".
Một yếu tố khác là zoom vào để thấy chỉ trong 3-4 năm mà tốc độ gãy là rất nhanh. Ngoài ra đặt con số 6% trong bối cảnh, thì đây là tốc độ giảm kỷ lục đối với nhiều năm.
Điều quan trọng hơn là 2 kỹ năng cơ bản cho đời sống là maths và reading thì nó ở mức mà 5 năm trước rất ít ai tưởng tượng ra được.
Hồ Quốc Tuấn
"Vì sao năng lực đọc hiểu của học sinh toàn cầu sụt giảm?"
Đại hội vạch mặt bắt đầu.
Sau khi toàn cầu nhận data mới PISA, các tờ báo bắt đầu đại hội vạch mặt.
Con đầu tiên bị đổ thừa là con AI, vì chúng nó không biết cãi lại. Đây là quan điểm chính thống của OECD, cơ quan tổ chức kiểm định năng lực PISA.
Một số báo Mỹ còn cộng thêm factor: mạng xã hội.
Báo Úc thì đổ tại "mọi loại hình digital" và call "digital detox".
Một số blogger: sai hết, tại vì các em trẻ hiện tại có "motivation problem", trường học, gia đình và xã hội đều contribute.
Một số academic research cho rằng liên quan đến sự sụt giảm trong đầu tư cho giáo dục tính theo yếu tố trượt lạm phát (real investment giảm, dù nominal đứng yên hay tăng, nghĩa là chi phí giữ cùng một chất lượng giáo dục tăng, nhưng phần đầu tư cho giáo dục giảm).
Ông anh mình làm academic hồi nãy suggest một hypothesis là Covid long-effect
Tóm lại, khi bà con phát hiện ra 1 con voi, bà con bắt đầu sờ xem nó ra sao. 9 người 22 ý.
Nó giống ngày xưa cha mẹ hay đổ thừa tại chơi game, tại cặp bồ, tại ... nên học dở á.
Tui nghĩ sao? Vấn đề là đây là một causal analysis quá khó để nhận định A cause B khi có 5 tấn confounding effects và unobserved factors. Và nếu ai làm được 1 causal analysis thì nó sẽ là một case rất đặc thù, vậy thì có khái quát hóa cho tổng thể được không?
Vì vậy thôi tui chọn đại 1 lý do: điểm rớt nhanh từ ngày phát hành Total War- Warhammer 3 và Arsenal bắt đầu tranh tốp 2.
Hồ Quốc Tuấn
Không có nhận xét nào