Heather Somerville và Andrew Mollica
06/10/2026
Sáng kiến của chính quyền Trump nhằm xây dựng chuỗi cung ứng không phụ thuộc vào Trung Quốc cho các nguồn vật tư quân sự và công nghiệp đang bắt đầu phát huy hiệu quả.
Chính quyền Trump đang triển khai một nỗ lực quy mô lớn trên toàn chính phủ, với ngân sách hàng tỷ đô la, nhằm phá vỡ thế kiểm soát chặt chẽ của Bắc Kinh đối với các loại khoáng sản thiết yếu. Nỗ lực này đang dần mang lại kết quả.
Công cuộc xây dựng chuỗi cung ứng không phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các nguyên liệu đầu vào quan trọng cho sản xuất đã được đẩy mạnh sau tháng 4 năm 2025, thời điểm Trung Quốc áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với những nguyên tố đất hiếm then chốt. Nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm đạt được sự độc lập về khoáng sản có sự tham gia của nhiều cơ quan như Bộ Quốc phòng, Bộ Năng lượng, Bộ Ngoại giao, Bộ Thương mại và Bộ Nội vụ, cùng các văn phòng mới thành lập và hai ngân hàng nhà nước; phần lớn các hoạt động này được điều phối bởi Hội đồng An ninh Quốc gia trực thuộc Nhà Trắng.
Theo nhận định của các quan chức chính phủ (cả đương nhiệm và cựu quan chức) cũng như các chuyên gia trong ngành khoáng sản, đây là một trong những nỗ lực toàn diện, bền bỉ và tập trung nhất của chính quyền Trump nhiệm kỳ hai nhằm đưa chuỗi cung ứng thiết yếu về nội địa Hoa Kỳ. Khi các biện pháp hạn chế của Trung Quốc gây bức xúc trong giới sản xuất tại Mỹ, chính quyền Trump đã gần như ngay lập tức rót hàng trăm triệu đô la vào các dự án khai thác khoáng sản trong nước.
Các thỏa thuận về khoáng sản thiết yếu do chính quyền Trump thực hiện
Các loại khoáng sản thiết yếu đóng vai trò then chốt trong việc sản xuất các hệ thống quốc phòng, giao thông, năng lượng và máy tính; chúng là nền tảng cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và vũ khí. Vào thời điểm Trung Quốc áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, Tổng thống Trump đã tuyên bố tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong nước là một vấn đề khẩn cấp quốc gia.
Trước giữa thập niên 1990, Hoa Kỳ từng là quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất đất hiếm. “Chúng ta đã mất tới 30-35 năm để đánh mất năng lực công nghiệp này,” Tomasz Nadrowski, tác giả cuốn sách “Mineral War: China’s Quest for Weapons of Mineral Destruction” (tạm dịch: Cuộc chiến Khoáng sản: Tham vọng của Trung Quốc về Vũ khí Hủy diệt bằng Khoáng sản), nhận định.
Các chuyên gia cho rằng sẽ cần nỗ lực kéo dài ít nhất một thập niên để thoát khỏi thế kìm kẹp của Trung Quốc. Các quan chức cấp cao trong chính quyền Trump đã thảo luận về vấn đề xuất khẩu đất hiếm với phía Trung Quốc trước chuyến thăm Washington gần đây của Chủ tịch Tập Cận Bình, và Trung Quốc đã đồng ý gia hạn thỏa thuận tạm thời về việc cung cấp khoáng sản cho Hoa Kỳ đến tháng Một.
Tỷ trọng sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu
Một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền đã hoàn tất hơn 180 dự án liên quan đến khoáng sản thiết yếu kể từ khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai. Vị quan chức này cũng lưu ý rằng các dự án vẫn cần trải qua quy trình thẩm định kỹ lưỡng và đáp ứng các điều kiện cụ thể để được giải ngân.
Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), đầu tư dưới các hình thức không góp vốn cổ phần của chính phủ Mỹ vào các dự án đất hiếm và nam châm đã tăng lên mức 7,6 tỷ USD trong giai đoạn 18 tháng kết thúc vào tháng 6 năm 2026; con số này cao gấp hơn bốn lần so với tổng vốn đầu tư trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2024.
Chính quyền đã khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào làn sóng bùng nổ trong lĩnh vực khoáng sản. Đáng chú ý, các con trai của Tổng thống là Eric Trump và Donald Trump Jr. đều có các thỏa thuận hợp tác với những công ty từng nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền.
Các quốc gia khác cũng chịu ảnh hưởng bởi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc, chẳng hạn như Nhật Bản, đang thực hiện những bước đi nhằm làm suy yếu vị thế thống trị của Bắc Kinh. Tuy nhiên, các chuyên gia trong ngành nhận định rằng Mỹ có lẽ là quốc gia nỗ lực nhiều nhất trong việc thay đổi trật tự toàn cầu, thông qua việc ký kết hơn hai mươi thỏa thuận phát triển khoáng sản với nhiều nước. Ngoài ra, một sáng kiến mới do Bộ Ngoại giao Mỹ dẫn dắt mang tên Pax Silica đang đóng vai trò điều phối hoạt động sản xuất khoáng sản với các đồng minh của Mỹ như Hy Lạp và Israel.
Các hiệp định song phương của Hoa Kỳ về khoáng sản thiết yếu
Đến năm sau, các nhà thầu quốc phòng Hoa Kỳ sẽ bắt buộc phải loại bỏ khỏi chuỗi cung ứng của mình một số loại kim loại có nguồn gốc từ các quốc gia đối địch, bao gồm cả Trung Quốc; đây là yêu cầu mà nhiều nhà thầu cho là không khả thi bất chấp những tiến bộ đã đạt được. Một số quan chức Lầu Năm Góc cho biết họ đang hướng tới việc thiết lập một chuỗi cung ứng “khép kín” giữa Hoa Kỳ và các đồng minh đối với một số loại khoáng sản vào năm 2030.
Người phát ngôn của Lầu Năm Góc từ chối bình luận về các giao dịch cụ thể, nhưng cho biết “ưu tiên của Bộ là đảm bảo chuỗi cung ứng toàn diện cho các loại khoáng sản thiết yếu đối với an ninh quốc gia.”
Vào tháng 4, Phó Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Rick Switzer cho biết với sự hỗ trợ từ Nhật Bản và Châu Âu, Hoa Kỳ có khả năng xây dựng một chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu toàn diện không phụ thuộc vào Trung Quốc trong vòng 6 đến 12 tháng, nếu nước này buộc phải thực hiện điều đó.
Các dự báo gần đây từ CRU, một công ty cung cấp dữ liệu hàng hóa có trụ sở tại London, cho thấy Trung Quốc sẽ mất thị phần vào cuối thập niên này đối với nhiều loại nguyên tố và khoáng sản mà nước này từng kiểm soát chặt chẽ nhất.
Thị phần sản xuất toàn cầu của Hoa Kỳ
______________
Nguồn:
https://www.wsj.com/politics/national-security/china-critical-minerals-supply-chain-charts-fbe4eb85
Không có nhận xét nào