BBC News
23/10/2026
“…Ông Đạt ở công ty có trụ sở ở Lâm Đồng cho biết "tuân thủ EU cũng chẳng có gì khó" vì nếu các khách hàng ở EU của ông, sau khi tự rà soát danh sách cung cấp cà phê do công ty ông cung cấp, phát hiện nông hộ có đất trồng không đáp ứng của EUDR, thì công ty ông sẽ loại nông hộ đó ra khỏi danh sách.
"Họ sẽ chuyển đi bán cho người khác... Nó không giải quyết được vấn đề phá rừng... mà có lẽ chỉ làm thay đổi cấu trúc thị trường. Những khu vực có nguy cơ phá rừng cao sẽ chuyển hướng sang các khách hàng khác ngoài EU, hoặc những bên ít khắt khe hơn và ít quan tâm hơn đến vấn đề phá rừng hơn."
Có đến 207.428ha rừng nhiệt đới ở Việt Nam đã bị chặt phá trong giai đoạn 1990-2024 tại những khu vực hiện được sử dụng để trồng cà phê, theo một báo cáo do tổ chức phi chính phủ quốc tế Coffee Watch công bố vào tháng 6/2026”.
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Ông Đạt giơ máy ảnh lên chụp cánh đồng cà phê một buổi chiều. Đợt mưa vào cuối tháng Chín vừa rồi khiến nhiều vườn cà phê ở Lâm Đồng nơi ông làm việc bị ảnh hưởng – một số chỗ gần ao còn bị ngập đến mức xuất hiện vịt và cá.
Nhưng ngập lụt không phải là vấn đề khiến ông Đạt, tên nhân vật đã được thay đổi vì ông không được công ty cho phép nói chuyện với báo chí về những chính sách xoay quanh EUDR, bận bịu thời gian gần đây.
"Chúng tôi đang thu thập dữ liệu của nông dân. Nếu họ không đáp ứng các yêu cầu về EUDR hoặc tính bền vững ngay trong giai đoạn tiếp nhận, chúng tôi sẽ không đưa họ vào hệ thống [cung cấp cà phê]," ông Đạt, chuyên gia tại một công ty sản xuất và xuất khẩu cà phê ở Lâm Đồng, cho biết.
Từ cuối năm nay, các nhà lập pháp châu Âu được cho là sẽ nắm được rõ tách cà phê trên tay người dân đến từ thửa đất nào và có được sản xuất hợp pháp hay không ở Việt Nam hay bất kỳ thị trường nào muốn nhập hàng vào EU.
EUDR, được ban hành vào năm 2023, sẽ có hiệu lực vào ngày 30/12/2026 – tức chỉ còn hơn hai tháng nữa – với các doanh nghiệp lớn và vừa – và từ ngày 30/6/2027 đối với các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Trước đó, chính sách này đã bị hoãn hai lần vào tháng 12/2024 và tháng 12/2025.
Mục tiêu của EUDR là nhằm bảo đảm rằng một số mặt hàng được xuất khẩu sang EU – chẳng hạn như gỗ, cao su và cà phê – không có nguồn gốc từ đất rừng bị phá hoặc suy thoái sau ngày 31/12/2020.
Theo Ủy ban châu Âu, mở rộng đất nông nghiệp để sản xuất các hàng hóa như gia súc, gỗ, ca cao, đậu nành, dầu cọ, cà phê và cao su là nguyên nhân chính gây mất rừng. Là nền kinh tế lớn tiêu thụ các mặt hàng này, EU thừa nhận một phần trách nhiệm và tiên phong giải quyết thông qua quy định nói trên.
Cà phê, một sản phẩm trứ danh của Việt Nam, là một tâm điểm của chính quyền trong nỗ lực thúc đẩy đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của EUDR, đặc biệt khi EU là thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất của Việt Nam, với 41% tổng lượng cà phê xuất khẩu của cả nước.
Tuy nhiên, tỷ lệ đáp ứng EUDR đến đâu vẫn còn bỏ ngỏ, đặc biệt ở một thị trường ít kinh nghiệm trong việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông nghiệp như cà phê và quản lý cơ sở dữ liệu vùng trồng cà phê.
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Hồi tháng 7/2025, 18 bộ trưởng nông nghiệp từ khối EU đã thúc giục Ủy ban châu Âu đơn giản hóa EUDR, với lập luận rằng các nghĩa vụ của chính sách sẽ đè nặng lên vai nông dân, chủ rừng và doanh nghiệp, cùng lo ngại về chi phí sản xuất gia tăng và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng
Chưa hiểu bản chất EUDR mà vẫn báo là tuân thủ?
Việc thu thập và đảm bảo dữ liệu đó đáp ứng tiêu chuẩn EUDR "không phải là điều mà bất kỳ chủ doanh nghiệp bình thường hay nhà sản xuất nguyên liệu thô nào có thể nghĩ tới," ông James Chang Wen-Jie nói với BBC News Tiếng Việt. Ông Chang Wen-Jie là giám đốc điều hành SystemEarth, một công ty có trụ sở ở Singapore chuyên cung cấp giải pháp dữ liệu về truy xuất nguồn và tuân thủ chính sách, trong đó có EUDR.
EUDR sử dụng hệ thống thông tin chính là EUDR Information System, thuộc nền tảng TRACES (Trade Control and Expert System – tạm dịch: Hệ thống kiểm soát thương mại và hệ thống chuyên gia) của Ủy ban châu Âu.
Theo ông Wen-Jie, nền tảng sẽ kiểm tra hai thứ: tính hợp lệ của dữ liệu – chất lượng dữ liệu, lỗi/hỏng dữ liệu và tính tuân thủ quy định – kiểm tra đất có thuộc khu bảo tồn/vườn quốc gia hay không, cùng vi phạm phá rừng tính từ mốc thời gian 2020.
Thách thức lớn nhất hiện nay là "khoảng trống năng lực", do hệ thống đòi hỏi phân tích không gian địa lý (GeoJSON) của từng vùng nguyên liệu – điều mà – trừ các doanh nghiệp lớn – hầu hết các doanh nghiệp "chưa đủ khả năng tự vận hành", tự động hóa hay có chuyên gia chọn đúng lớp dữ liệu.
Ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty Vĩnh Hiệp, Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê-Ca cao Việt Nam, hồi tháng Bảy nói với tờ VnEconomy rằng mặc dù nhiều doanh nghiệp tuyên bố đã sẵn sàng đáp ứng EUDR, thực tế họ vẫn phụ thuộc vào dữ liệu của các tổ chức chứng nhận mà không tự rà soát lại. Rủi ro hơn, nhiều đơn vị thậm chí không hiểu rõ bản chất EUDR nhưng vẫn khai báo là đã hoàn thành tuân thủ.
Lãnh đạo tại một trong những công ty xuất khẩu cà phê lớn nhất Việt Nam, có EU là khách hàng lớn nhất, nói với BBC rằng quá trình xây dựng hệ thống dữ liệu đáp ứng EUDR đòi hỏi nhiều ứng dụng phức tạp nhưng không thiếu vắng con người.
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Cà phê Việt Nam đến từ 600.000 hộ sản xuất nhỏ, chủ yếu trong các vườn/trang trại có diện tích từ 0,5-3,5ha, nằm rải rác trên diện rộng, khiến việc thu thập dữ liệu vùng trồng là một thách thức, theo số liệu của Việt Nam và Liên Hợp Quốc
"Các doanh nghiệp FDI không thể mua trực tiếp từ nông dân. Chúng tôi cần mã số thuế và hóa đơn tài chính mà nông dân thì không có những thứ này," vị lãnh đạo cho biết. Ông không muốn nêu tên vì không được công ty cho phép nói chuyện với báo chí.
Doanh nghiệp của ông mua hàng trực tiếp từ các đối tác thu mua – những người được tập huấn để nhập dữ liệu của nông hộ cà phê vào hệ thống kỹ thuật số.
"Quy trình truy xuất nguồn gốc cà phê bắt đầu từ cấp độ nông hộ" bằng việc thu thập tọa độ vườn/trang trại. Chuỗi dữ liệu này phải được duy trì liên tục qua từng nấc: từ nông dân đến đại lý gom hàng, khi vận chuyển bằng xe tải về nhà máy chế biến, qua quá trình chế biến, cho đến khi xuất khẩu theo container.
Việc đảm bảo khả năng truy ngược từ sản phẩm cuối về tận hộ nông dân "đòi hỏi quản lý khối lượng dữ liệu rất lớn và vô cùng phức tạp," vẫn theo vị lãnh đạo nói trên.
Doanh nghiệp này sử dụng những nguồn như hệ thống bản đồ và giám sát rừng Global Forest Watch để kiểm tra nguồn gốc cà phê không đến từ đất phá rừng, nhưng chúng không luôn chính xác.
"Nếu nhận được một cảnh báo đỏ từ Global Forest Watch, đội ngũ của chúng tôi sẽ đến tận điểm dữ liệu hoặc nông trại đó để xác thực. Vì thỉnh thoảng vẫn có trường hợp báo sai do cái gọi là 'tiêu chuẩn 5m'," ông nói, đồng thời cho biết vệ tinh có lúc nhận diện tán cây cao trên 5m là rừng tự nhiên, dù đó là "đất nông nghiệp sản xuất thương mại."
Rừng, theo định nghĩa của EUDR, có nghĩa là diện tích đất rộng hơn 0,5ha, có cây cao hơn 5m và độ che phủ của tán cây trên 10%, hoặc có các loài cây có khả năng đạt được các ngưỡng đó tại chỗ, không bao gồm diện tích đất chủ yếu được sử dụng cho mục đích nông nghiệp hoặc đô thị.
Nguồn hình ảnh,Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Theo bảng phân loại rủi ro chính thức đầu tiên theo EUDR được công bố vào tháng 5/2025, Việt Nam nằm trong nhóm 140/194 quốc gia thuộc nhóm "rủi ro thấp", đồng nghĩa với việc sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam chỉ chịu quy trình hậu kiểm đơn giản của EU với 1% số lô hàng bị kiểm tra
Mục tiêu chống phá rừng liệu có thành?
Một giải pháp chính quyền Việt Nam đưa ra cho khoảng trống dữ liệu có tên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về vùng trồng cà phê và truy xuất nguồn gốc – được thí điểm trong khoảng một năm giai đoạn 2023-2024 và từ tháng 1/2025 được mở rộng truy xuất nguồn gốc từ nông hộ lên cấp huyện, tỉnh, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Tới tháng 7/2026, tức khoảng năm tháng trước khi EUDR có hiệu lực, bộ này cho biết hệ thống đã cơ bản hoàn thiện, nhưng vẫn đang chờ hoàn tất vận hành thử và đánh giá an ninh mạng trước khi chính thức đưa vào sử dụng miễn phí, nhưng không bắt buộc doanh nghiệp phải sử dụng.
Cơ quan này cho biết đây là một nền tảng thống nhất để quản lý và xác minh nguồn gốc các sản phẩm xuất khẩu sang EU, nhưng không nói rõ liệu việc sử dụng hệ thống có đồng nghĩa với việc doanh nghiệp tự động đáp ứng tiêu chuẩn của EUDR hay không.
Ở giai đoạn thí điểm, hệ thống thực hiện tại Lâm Đồng, Đắk Lắk và Gia Lai với diện tích khoảng 151.000ha cà phê và đến hết năm 2026, dự kiến tăng lên khoảng 350.000ha, trước khi mở rộng trên toàn quốc, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Vẫn theo bộ, diện tích cà phê năm 2025 cả nước ước đạt 746.600 ha (sản lượng 2,118 triệu tấn). Phần lớn đất trồng cà phê nằm ở Vùng Tây Nguyên và Nam Trung Bộ.
Các chuyên gia cho rằng việc chuẩn bị cho EUDR giúp ngành cà phê Việt Nam trưởng thành và bền vững hơn về lâu dài. Tuy nhiên, không phải ai cũng tin rằng chính sách này sẽ giúp đạt được mục đích quan trọng nhất mà các nhà lập pháp muốn đạt được ở các thị trường trồng cà phê: ngăn chặn phá rừng.
Ông Đạt ở công ty có trụ sở ở Lâm Đồng cho biết "tuân thủ EU cũng chẳng có gì khó" vì nếu các khách hàng ở EU của ông, sau khi tự rà soát danh sách cung cấp cà phê do công ty ông cung cấp, phát hiện nông hộ có đất trồng không đáp ứng của EUDR, thì công ty ông sẽ loại nông hộ đó ra khỏi danh sách.
"Họ sẽ chuyển đi bán cho người khác... Nó không giải quyết được vấn đề phá rừng... mà có lẽ chỉ làm thay đổi cấu trúc thị trường. Những khu vực có nguy cơ phá rừng cao sẽ chuyển hướng sang các khách hàng khác ngoài EU, hoặc những bên ít khắt khe hơn và ít quan tâm hơn đến vấn đề phá rừng hơn."
Có đến 207.428ha rừng nhiệt đới ở Việt Nam đã bị chặt phá trong giai đoạn 1990-2024 tại những khu vực hiện được sử dụng để trồng cà phê, theo một báo cáo do tổ chức phi chính phủ quốc tế Coffee Watch công bố vào tháng 6/2026.
BBC
Không có nhận xét nào