Benoit Faucon , Georgi Kantchev và Rebecca Feng
Việt Nam Thời Báo
Nguồn:
29/10/2026
Hoạt động xuất khẩu dầu từ Vịnh Ba Tư đã vượt mức trước chiến tranh, nhờ một hệ thống vận tải linh hoạt được Mỹ bảo vệ, giúp các tàu chở dầu vượt qua eo biển Hormuz ngay cả khi Iran đẩy mạnh các đợt tấn công dữ dội tại khu vực này.
Nhờ tích lũy kinh nghiệm và lợi nhuận cao, đội tàu chở dầu đã trở nên vững vàng hơn. Tuy nhiên, các nhà giao dịch dầu mỏ lo ngại rằng tình trạng này khó có thể duy trì lâu dài.
Hoạt động xuất khẩu dầu từ Vịnh Ba Tư đã vượt mức trước chiến tranh, nhờ một hệ thống vận tải linh hoạt được Mỹ bảo vệ, giúp các tàu chở dầu vượt qua eo biển Hormuz ngay cả khi Iran đẩy mạnh các đợt tấn công dữ dội tại khu vực này.
Theo dữ liệu từ công ty theo dõi tàu biển Kpler, lưu lượng dầu từ Trung Đông — bao gồm cả lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz và các tuyến đường thay thế trong khu vực đạt trung bình hơn 24 triệu thùng/ngày trong tuần kết thúc vào ngày 18 tháng 10, vượt mức 23,3 triệu thùng/ngày ghi nhận trước chiến tranh.
Các số liệu sơ bộ cho thấy lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz (bao gồm cả hoạt động chuyển tải trên biển tại Vịnh Oman) đạt trung bình khoảng 14 triệu thùng/ngày trong cùng kỳ, tương đương 82% so với mức trước chiến tranh.
Giá dầu vẫn ở mức cao; giá dầu thô Brent chuẩn đã tăng trong những ngày gần đây, đạt khoảng 108 USD/thùng vào thứ Ba. Các nhà giao dịch lo ngại rằng sự cải thiện tại eo biển Hormuz có thể không bền vững, đặc biệt nếu xung đột bùng phát trở lại. Trong bối cảnh dự trữ toàn cầu đang ở mức thấp, bất kỳ sai sót nào cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Ngoài ra, chi phí vận hành cao cuối cùng cũng sẽ đổ lên đầu người tiêu dùng thông qua giá xăng dầu tại các trạm bơm.
Dù vậy, khả năng duy trì dòng chảy dầu cho thấy một bước ngoặt trong cuộc đối đầu tại điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới này. Iran vẫn có thể khiến các chuyến hàng trở nên nguy hiểm và tốn kém, nhưng khả năng ngăn chặn hoạt động vận tải của nước này đã suy giảm, từ đó làm yếu đi lợi thế của Tehran trong các cuộc đàm phán với Mỹ.
Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế cấp cao về hàng hóa tại Capital Economics, nhận định: “Xét trên bức tranh toàn cảnh, hệ thống vận tải qua eo biển Hormuz đầy nguy hiểm hiện đã được thiết lập vững chắc, và các bên tham gia xuất khẩu dầu cũng đã sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn”.
Các đường ống dẫn dầu chạy qua Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng đang được sử dụng để vận chuyển dầu theo các lộ trình khác. Theo ước tính của Kpler, trong tháng 9, khoảng 40% lượng dầu thô (không bao gồm dầu từ Iran) xuất khẩu từ vùng Vịnh đã đi qua các tuyến đường khác thay vì qua eo biển Hormuz, so với tỷ lệ 17% trước khi chiến tranh nổ ra.
Sự thành công này trái ngược hoàn toàn với tình thế bị phong tỏa của Iran, quốc gia đang chịu lệnh cấm vận hàng hải từ Mỹ, khiến hoạt động xuất khẩu dầu của chính họ bị chặn đứng. Rủi ro nằm ở chỗ Iran có thể tìm cách khôi phục ảnh hưởng của mình bằng các đòn tấn công mạnh mẽ hơn, qua đó có khả năng kéo Mỹ vào một cuộc đối đầu khác ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ diễn ra trong hai tuần tới.
Dầu mỏ từ vùng Vịnh vẫn tiếp tục được vận chuyển bất chấp tình trạng bạo lực leo thang quanh eo biển này. Theo thống kê của tờ The Wall Street Journal – dựa trên các báo cáo từ Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) và các công ty an ninh hàng hải, đã có khoảng 30 vụ tấn công tàu thuyền được ghi nhận trong tháng này.
Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia phân tích cấp cao tại công ty tình báo hàng hải Windward, cho biết số lần tàu bị tấn công xảy ra trong tháng 10 chiếm 20% tổng số kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu.
Christopher Long, một cựu sĩ quan hải quân Anh hiện đang làm việc tại công ty Neptune P2P Group, nhận định: “Iran đang cố gắng tái thiết lập sự phong tỏa đối với eo biển này”.
Đối với nhiều nhà kinh doanh dầu mỏ và chủ tàu, rủi ro khi đi qua eo biển Hormuz là điều có thể chấp nhận được. Homayoun Falakshahi, trưởng bộ phận phân tích dầu thô tại công ty Kpler, ước tính rằng so với thời điểm trước xung đột, các nhà kinh doanh có thể kiếm thêm 20 USD cho mỗi thùng dầu Iraq khi bán lại – tương đương khoảng 40 triệu USD cho mỗi chuyến hàng trên một siêu tàu chở dầu. Chỉ cần ba chuyến đi như vậy là đủ để thu hồi chi phí 100 triệu USD bỏ ra để mua một chiếc tàu chở dầu đã qua sử dụng.
Các thủy thủ cũng được đề nghị nhận thêm tiền thưởng để thực hiện những chuyến hải trình đầy nguy hiểm này. Họ được thu hút bằng mức thù lao cho mỗi chuyến cao gấp hai hoặc ba lần mức lương tháng thông thường để làm việc trên các con tàu đi vào vùng Vịnh Ba Tư. Tờ The Wall Street Journal đưa tin, một công ty cung ứng nhân lực hàng hải có trụ sở tại Trung Quốc đã đưa ra mức thù lao lên tới 25.000 USD cho một chuyến đi khứ hồi – hành trình thường chỉ kéo dài từ một đến hai tuần.
Ông Falakshahi cho biết: “Khối lượng vận chuyển vẫn duy trì ở mức cao bất chấp các vụ tấn công ngày càng gia tăng, bởi lợi nhuận thu được tương xứng với rủi ro”.
Theo các nhà môi giới tàu biển, một số chủ tàu đang điều các con tàu cũ – vốn từng được dùng để vận chuyển dầu từ Venezuela và Nga sang khu vực Vịnh Ba Tư, nhờ vào mức cước tàu chở dầu cao chưa từng thấy tại đây.
Nhiều con tàu trong số đó thực hiện các chuyến vận chuyển ngắn qua vùng nguy hiểm. Lực lượng không quân Mỹ cung cấp sự bảo vệ nhất định thông qua một hành lang dọc theo bờ biển Oman. Các tàu chở dầu nhận hàng bên trong vùng Vịnh rồi vận chuyển qua eo biển Hormuz, thường là trong tình trạng tắt tín hiệu theo dõi. Sau đó, họ dừng lại gần Oman và chuyển hàng hóa sang các tàu khác đang trên đường đến những thị trường xa xôi, trước khi quay trở lại vùng Vịnh – nơi họ đối mặt với rủi ro bị tấn công cao nhất.
Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đang sử dụng máy bay không người lái và tên lửa để ngăn chặn các tàu cố gắng thực hiện hành trình này. Họ cũng áp dụng các chiến thuật du kích vốn từng được lực lượng Houthi tại Yemen sử dụng để nhắm vào tàu thuyền quanh khu vực cửa ngõ Biển Đỏ, bằng cách bố trí người quan sát trên các tàu cá nhỏ và điều động các tay súng ra biển.
Hành trình này vẫn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Trước tháng 9, siêu tàu dầu Loyalty – treo cờ Tanzania đã dành nhiều năm vận chuyển dầu thô từ Venezuela sang Trung Quốc. Kể từ tháng 9, con tàu này đã hai lần tiến vào Vịnh Ba Tư, cả hai lần đều hướng tới Iraq để nhận dầu thô.
Một thành viên thủy thủ đoàn cho biết tàu đã thông báo cho Hải quân Mỹ về mỗi chuyến đi và có nhân viên an ninh trên tàu. Theo dữ liệu từ Kpler và thông tin từ thành viên thủy thủ đoàn, vào đầu tháng 10, tàu Loyalty đã chuyển 2 triệu thùng dầu thô Iraq tại Vịnh Oman sang một tàu dầu khác (không xác định danh tính), sau đó quay trở lại Vịnh Ba Tư để nhận một lô hàng mới.
Thành viên thủy thủ đoàn này cho biết thêm, công ty quản lý tàu đã gửi áo chống đạn và mũ bảo hiểm cho các thuyền viên trong chuyến đi thứ hai.
Theo công ty an ninh hàng hải Vanguard, vào ngày 16 tháng 10, tàu Loyalty đã bị trúng một quả đạn từ súng phóng lựu bắn ra từ một chiếc thuyền nhỏ. Vụ tấn công tạo ra một lỗ thủng trên bể chứa nước ngọt. Thành viên thủy thủ đoàn cho biết, vào thời điểm xảy ra vụ tấn công, tàu Loyalty đang chở 2 triệu thùng dầu thô của Iraq.
Các cuộc tấn công này đang đẩy chi phí vận chuyển dầu từ Vịnh Ba Tư ra thị trường tăng cao. Theo Kpler, cước phí vận chuyển bằng siêu tàu dầu từ khu vực Vịnh Ba Tư sang Trung Quốc trong tuần này đã chạm mức gần kỷ lục: 37,37 USD/thùng.
Wiese Bockmann từ công ty Windward cho biết, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng lên tới 10% giá trị con tàu, so với mức dưới 3% trước đó.
Natasha Kaneva, trưởng nhóm chiến lược hàng hóa toàn cầu tại JPMorgan nhận định: “Vào tháng 4, vấn đề nằm ở tình trạng thiếu hụt dầu thô. Còn đến tháng 10, vấn đề lại nằm ở chi phí vận chuyển”.
Tuy nhiên, dầu vẫn được vận chuyển trót lọt, bất chấp những lời đe dọa từ Iran rằng họ sẽ không cho phép các nước láng giềng xuất khẩu dầu nếu bản thân Iran không thể làm điều tương tự.
Hussain, chuyên gia tại Capital Economics, cho rằng: “Iran sẽ phải hành động quyết liệt hơn nữa nếu muốn giành lại mức độ kiểm soát đối với các luồng dầu từ khu vực này như họ từng có trước đây”.
Không có nhận xét nào