“Nếu bạn không thể cầm nó, bạn không thực sự sở hữu nó”

Vì sao người hâm mộ truyền thông muốn thoát khỏi thuật toán bằng CD, DVD và đĩa than?

Nguồn: Jane Clinton, ‘If you can’t hold it, you don’t own it’: why media fans want to escape algorithms with CDs, DVDs and vinyl, The Guardian, 2 October 2026.

Người dịch: Nguyễn Hải An

24/10/2026

“HBO đã gỡ bỏ khoảng 200 tập phim của Sesame Street vào năm 2022, vì vậy chúng tôi nhận ra rằng bất kỳ nội dung truyền thông nào chúng tôi muốn tiếp tục xem hoặc nghe đều có thể biến mất, và chúng tôi sẽ không có cách nào lấy lại được,” cô nói. “Như câu nói nổi tiếng, ‘Nếu bạn không thể cầm nó, bạn không thực sự sở hữu nó’, và chúng tôi hoàn toàn đồng ý với điều này.”

Nhiều người tìm đến CD, DVD, đĩa than và các định dạng cũ hơn để thoát khỏi các nội dung được gợi ý bởi thuật toán - (C): Pixabay

Đối với một số người, đó là cảm giác an tâm khi biết mình đang sở hữu một bản sao vật lý của các bộ phim và bản nhạc yêu thích, hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi thuật toán, quảng cáo gián đoạn hay những thay đổi thất thường của các nền tảng trực tuyến. Đối với những người khác, đó là âm thanh của tiếng kim đọc trên đĩa than, tiếng “tách” của đầu băng cassette và khả năng tương tác trực tiếp với một định dạng vật lý.

Chúng tôi đã hỏi mọi người xem liệu họ có đang quay trở lại với CD, DVD, đĩa than và các định dạng cũ hơn để thoát khỏi các nội dung được gợi ý bởi thuật toán hay không. Dưới đây là một số phản hồi của họ.

‘Tôi nhớ cảm giác kết nối vật lý với âm nhạc’

Ash, 52 tuổi, một giảng viên đại học đến từ Cornwall, cho biết ban đầu ông rất hào hứng với các nền tảng phát trực tuyến (streaming), nhưng sau đó sự nhiệt tình này đã giảm dần.

“Các thuật toán đưa ra những gợi ý rất tuyệt, nhưng cảm giác giống như bạn chỉ bắt được rất nhiều con cá nhỏ (ý chỉ các ban nhạc bình thường). Việc đọc các tạp chí âm nhạc, xem các đề xuất của nghệ sĩ và tự mình khám phá âm nhạc mới đòi hỏi nhiều công sức và nỗ lực hơn... nhưng cảm giác đó giống như câu được một con cá lớn hơn vậy.”

Gần đây, ông đã quay lại mua và nghe các phương tiện vật lý. Ông cho biết mình đã tích lũy được bộ sưu tập với hơn 5.000 đĩa than và đĩa CD từ năm 1990 đến năm 2009.

“Công nghệ và streaming từng mang lại cảm giác tự do cho một người có bộ sưu tập âm nhạc sâu rộng nhưng lại bị đau lưng như tôi. Tôi đã từng ngừng mua và chuyển sang nghe trực tuyến,” ông nói, nhưng bổ sung thêm: “Tôi nhận ra mình dành nhiều thời gian để tạo danh sách phát (playlist) hơn là thực sự nghe nhạc; tôi mất đi khả năng nghe trọn vẹn một album và nhớ cảm giác kết nối vật lý với âm nhạc.”

“Tôi nghe đĩa than như một hoạt động trải nghiệm, còn nghe qua công nghệ thì thụ động hơn. Nó giống như một bức hình nền hơn là một tác phẩm nghệ thuật.”

‘Chúng tôi lùng sục khắp các chợ trời và cửa hàng đồ cũ để tìm các chương trình truyền hình và phim ảnh’

CJ, 55 tuổi, một quản lý tuân thủ (compliance manager) đến từ Atlanta, cho biết cô quyết định quay lại với phương tiện vật lý khi các chương trình yêu thích của mình bắt đầu biến mất khỏi các dịch vụ trực tuyến.

“HBO đã gỡ bỏ khoảng 200 tập phim của Sesame Street vào năm 2022, vì vậy chúng tôi nhận ra rằng bất kỳ nội dung truyền thông nào chúng tôi muốn tiếp tục xem hoặc nghe đều có thể biến mất, và chúng tôi sẽ không có cách nào lấy lại được,” cô nói. “Như câu nói nổi tiếng, ‘Nếu bạn không thể cầm nó, bạn không thực sự sở hữu nó’, và chúng tôi hoàn toàn đồng ý với điều này.”

“Có rất nhiều chương trình không có trên các nền tảng phát trực tuyến mà chúng tôi muốn xem lại. Chúng tôi phải lùng sục các chợ đồ cũ và cửa hàng bán đồ đã qua sử dụng để tìm những bộ phim và chương trình khó kiếm. Chúng tôi cũng tiếp tục mua CD.”

“Khi quyền truy cập vào các nội dung giải trí dễ dàng bị cắt đứt như vậy, việc quay lại sở hữu những gì có thể là điều hoàn toàn hợp lý, để không ai có thể tước đoạt nó khỏi bạn.”

‘Tôi muốn ủng hộ các nhạc sĩ’

Nền tảng Spotify nhanh chóng làm Ruth, 67 tuổi, một giáo sư đã nghỉ hưu từ Michigan, cảm thấy “nhàm chán”, nhưng còn những lý do khác đằng sau việc bà chuyển sang dùng CD và DVD.

“Trên hết, tôi muốn sở hữu âm nhạc của mình và ủng hộ các nhạc sĩ, vì vậy tôi sở hữu 5.300 đĩa CD; chúng có hẳn một tủ để đồ lớn (walk-in closet) riêng,” bà nói. "Việc sở hữu sách, âm nhạc và ảnh của riêng mình (không dùng iCloud) luôn là điều bình thường đối với tôi, và ngày càng cho thấy đó là một quyết định khôn ngoan.”

Bà nói thêm: “Không có thuật toán nào có thể sáng tạo bằng một bộ não con người được trang bị phong phú và sống động với môi trường xung quanh thực tế của nó.”

Ruth cũng thuê các bộ phim vật lý qua đường bưu điện từ một cửa hàng ở Seattle. “Chúng tôi nghỉ hưu ở một vùng nông thôn có mạng Internet không ổn định để phát trực tuyến, không thể duy trì một bộ phim mà không bị gián đoạn và giật lag. Chúng tôi có thể nghe nhạc trực tuyến, mặc dù ngay cả khi đó thì kết nối thỉnh thoảng vẫn bị ngắt.”

‘Giờ đây tôi không phải chia sẻ dữ liệu của mình với một công ty nào cả’

Mùa hè này, Antonio, 40 tuổi, đã bắt đầu mua CD cũ từ một cửa hàng từ thiện để cố gắng từ bỏ các dịch vụ đăng ký nhạc trực tuyến.

“Bây giờ tôi có một thói quen cố định,” người kỹ sư phần mềm đang sống tại Reading này chia sẻ. “Mỗi tháng hai lần, tôi mua từ 1 đến 10 đĩa CD – tùy thuộc vào những gì có sẵn tại cửa hàng.”

“Tôi quyết định không muốn phụ thuộc vào các dịch vụ đăng ký hằng tháng nữa và không phải đối mặt với việc tăng giá. Giờ đây tôi cũng không phải chia sẻ dữ liệu của mình – cả thông tin cá nhân như tên, chi tiết tài khoản ngân hàng, vị trí, lẫn lịch sử nghe nhạc – với bất kỳ công ty nào.”

“Ngày nay chúng ta giao quá nhiều dữ liệu của mình (dù cố ý hay vô tình) cho các tập đoàn lớn, nên nếu có thể giảm bớt được phần nào, tôi sẽ rất sẵn lòng làm.”

‘Đôi khi tôi trở thành người ‘tối cổ’, nhưng tôi thích thế’

Quinn, 26 tuổi, bắt đầu sưu tập băng cassette từ năm ngoái và “nhanh chóng phải lòng nó”.

Anh làm việc vào ban đêm và cuối tuần nên có rất ít thời gian để đi xem các buổi hòa nhạc. “Mua băng cassette từ các ban nhạc giúp tôi có cách kết nối và ủng hộ họ, dù không thể đến xem các buổi biểu diễn của họ,” Quinn, người làm công việc giao đồ ăn và sống ở Washington, cho biết.

“Tôi thực sự đánh giá cao những giới hạn của định dạng này. Có một quy trình tương tác với băng và thiết bị để phát nó, những điểm đặc biệt đi kèm với công nghệ analog và tất nhiên, khả năng chia sẻ âm nhạc với mọi người bằng cách trao cho họ một cuộn băng thay vì gửi một đường link Spotify.”

“Sự chuyển hướng của tôi chắc chắn đi kèm với mong muốn được tự lựa chọn những gì mình tiếp xúc. Thay vì để nội dung được bày sẵn ra trước mắt, tôi tự mình tìm kiếm nó, hoặc tìm thông qua bạn bè, và đó là một phần lớn của lối sống low-tech (ít công nghệ). Đôi khi tôi bị xem là ‘lạc hậu’, nhưng tôi thích thế.”

‘Tôi thích sự chậm rãi trong việc thiết lập để xem phim’

Các con của Tim, cả những đứa nhỏ lẫn những đứa đã trưởng thành, đều thích xem phim trên các định dạng cũ hơn.

“Ở Thụy Điển, nhiều người có một ngôi nhà mùa hè,” vị học giả 61 tuổi đang sống tại Stockholm cho biết. “Ngôi nhà của chúng tôi nằm trên đất liền, cách Stockholm 45 phút lái xe, và thuộc phía nam của quần đảo Thụy Điển. Ở đó có một máy chiếu video từ khoảng năm 2010, một đầu đĩa DVD và bộ sưu tập đĩa DVD mà những đứa con lớn của tôi từng xem khi chúng còn nhỏ.”

“Niềm vui lớn nhất của những đứa con nhỏ của tôi là khi các dây cáp được cắm xong, đĩa DVD được chọn và chúng ngồi xem 5 phút quảng cáo ‘sắp ra mắt của Disney’ trước khi chúng tôi bấm phát phim Shrek hoặc bất kỳ bộ phim nào khác.”

Tim cho biết những “đĩa DVD lâu năm” thường cần phải lau chùi, vì những ngón tay dính bẩn của lũ trẻ qua nhiều năm đã để lại dấu vết.

“Tôi yêu giai đoạn trung gian này giữa kỹ thuật số và analog, và sự chậm rãi trong khâu chuẩn bị để xem các bộ phim. Bước tiếp theo là mở chiếc rương chứa bộ sưu tập băng VHS thời thơ ấu của người bạn đời (trẻ tuổi hơn) của tôi. Để xem mọi chuyện sẽ đi đến đâu.”

‘Tôi cảm thấy ít bị kiểm soát hơn’

Sophie, 32 tuổi, một thủ thư đến từ Los Angeles, có nghe nhạc trực tuyến nhưng “chủ yếu vẫn nghe CD”. Cô cũng thường xem DVD từ bộ sưu tập cá nhân của mình hoặc mượn chúng từ thư viện.

Cô “không phải là người hâm mộ” các thuật toán, và đó là lý do thôi thúc cô chuyển sang dùng CD và DVD. “Tôi thích xem DVD và nghe CD vì không ai nhìn thấy tôi đang làm gì và họ không thể phân tích hành vi của tôi. Cảm giác duyệt tìm các phiên bản vật lý bớt ngợp hơn. Tôi cũng cảm thấy mình ít bị kiểm soát hơn.”

VSF