Nguyễn Văn Tuấn/Úc Châu
02/10/2026
“…Xin nói ngay rằng đó là nhan đề của một cuốn sách mới của sử gia Victor Davis Hanson: “The Counterrevolution”, tạm dịch là “Cuộc Phản Cách Mạng”. Cuốn sách viết về sự thành bại của đương kim TT Donald Trump. Tôi đã đọc cuốn sách và xin chia sẻ với các bạn.
Có thời điểm, sau khi rời Toà Bạch Cung, ông Trump phải đối mặt với 91 cáo buộc hình sự trong 4 vụ truy tố. Nhiều người nghĩ rằng sự nghiệp chánh trị của ông đã kết thúc. Nhưng chỉ vài năm sau, ông giành 312 phiếu đại cử tri và trở lại Toà Bạch Cung”.
Vài dòng về tác giả
Victor Davis Hanson (sanh năm 1953) là một học giả cổ điển, sử gia quân sự và nhà bình luận chánh trị Mĩ. Ông tốt nghiệp tiến sĩ ngành cổ điển học tại Đại học Stanford năm 1980, từng giảng dạy tại California State University, Fresno và Stanford, và hiện là Martin and Illie Anderson Senior Fellow (Học giả) tại Hoover Institution thuộc Stanford.
Ông có một kênh youtube chuyên bình luận chuyện thời sự, với cách nói từ tốn và rất dễ hiểu: https://www.youtube.com/@victordavishanson7273
Làm thế nào một chánh trị gia từ vị thế gần như bị loại khỏi đời sống chánh trị Mĩ lại có thể vươn lên một cách ngoạn mục như vậy? Đó cũng chính là câu hỏi trọng tâm mà cuốn sách mà Victor Davis Hanson muốn trả lời. Hanson giải thích sự trở lại của Trump qua 4 cơ chế như sau.
1. Trump có khả năng thích ứng nhanh
Hanson dành khá nhiều trang để mô tả cá tánh của Trump, và điều đáng chú ý là ông xem chính cá tánh đó vừa là khuyết điểm, vừa là nguồn sức mạnh chánh trị.
Ở phần đầu của cuốn sách, Hanson mô tả Trump có tính khí thất thường (mercurial), cách hành xử phi truyền thống, lời nói thẳng và đôi khi tàn nhẫn, cùng thói quen phát biểu gần như không qua bộ lọc trên mạng xã hội. Ông gọi Trump là một “phản anh hùng điển hình” (“classic antihero”), một người ngoài hệ thống và một kẻ phá vỡ trật tự cũ.
Ở phần sau cuốn sách, ông liệt kê khá thẳng thừng những nét mà đối thủ ghét nhứt ở Trump:
“his egotism, his braggadocio, his crude takedowns of critics, his unpredictability, his very loudness, his stubbornness, and his omnipresence”.
Có thể dịch là: tánh tự cao, thích khoe khoang, cách công kích đối thủ thô ráp, khó đoán, ồn ào, bướng bỉnh và luôn chiếm lãnh không gian công chúng.
Điều thú vị là Hanson cho rằng chính những đặc điểm đó lại giúp Trump tạo sự đồng cảm với một bộ phận cử tri vốn cảm thấy bị giới tinh hoa bỏ quên hoặc coi thường!
Hanson cũng nhấn mạnh một đặc điểm khác của Trump: khả năng thích ứng và phục hồi rất cao. Theo ông, Trump có khuynh hướng không nhìn thất bại như một phán quyết về bản thân. Ông thường xem thất bại như một trở ngại tạm thời rồi tìm cách quay lại.
Hanson viết rằng Trump luôn có xu hướng “spring back and bull his way through” (bật dậy và cứ thế tiến xuyên qua trở ngại). Đây có lẽ là chìa khoá giúp Hanson giải thích tại sao Trump có thể sống sót sau những biến cố mà một chánh trị gia thông thường có thể đã không vượt qua được.
Đến năm 2024, Hanson cho rằng Trump đã thay đổi phần nào. Ông mô tả Trump lúc này là người đã “matured” (chín chắn) trong chánh trị, hiểu Hoa Thạnh Đốn, truyền thông và bộ máy hành chánh hơn trước. Theo Hanson, Trump của năm 2024 không còn là Trump của 2016 hay thậm chí 2020. Tuy nhiên, sự trưởng thành chánh trị đó không có nghĩa Trump trở nên nhẹ nhàng hơn. Hanson vẫn xem cái tánh khó đoán, sự hung hăng trong tranh luận và bướng bỉnh là những đặc điểm cốt lõi của ông.
Hanson cho rằng Trump rất nhạy cảm với sự xúc phạm và phản đối, ít nhứt là trong nhiệm kì đầu. Ông dẫn lại cách đối thủ nhìn Trump như một người “thin-skinned” (ý nói dễ bị kích động) và có thể phản ứng dữ dội khi bị công kích. Tuy nhiên, Hanson cho rằng đến nhiệm kì hai, Trump đã học cách biến chính đặc điểm đó thành một chiến thuật, dùng sự khiêu khích và phản công để buộc đối thủ phản ứng theo cách có lợi cho mình.
Tóm lại, Hanson xem Trump là một cá tánh đầy mâu thuẫn: tự cao, bướng bỉnh, thô ráp và khó đoán, nhưng đồng thời có năng lượng lớn, khả năng phục hồi và thích ứng khác thường và một sự thờ ơ gần như tuyệt đối trước những chuẩn mực mà giới chánh trị truyền thống coi trọng. Chính sự kết hợp đó, theo Hanson, vừa tạo ra những khuyết điểm lớn nhứt vừa tạo ra sức mạnh chánh trị đặc biệt của Trump.
2. Đối thủ của Trump phản ứng quá đáng
Thứ hai, Hanson cho rằng đối thủ của Trump (phe cánh tả) đã phạm phải một sai lầm nghiêm trọng: họ phản ứng quá mức đối với ông. Đối thủ không chỉ gồm phe Đảng Dân Chủ hay phe cánh tả, mà cả một “đội quân chống Trump” (Anti-Trumpers), gồm giới lãnh đạo Dân Chủ, truyền thông, bộ máy hành chánh liên bang, giới học thuật, một bộ phận giới quân sự và chánh trị ở Hoa Thạnh Đốn, giới văn hoá thiên tả, cùng những người Cộng Hoà thuộc nhóm “Never Trump.”
Sai lầm căn bản của đội quân chống Trump là họ không còn đối xử với Trump như một đối thủ chánh trị cần phải đánh bại bằng tranh luận và lá phiếu; họ xem ông như một mối nguy đặc biệt cần phải bị loại khỏi đời sống chánh trị.
Sau biến cố ngày 6/1/2021 là cuộc điều tra của Quốc hội, vụ FBI khám xét biệt phủ Mar-a-Lago, hàng loạt vụ truy tố và kiện tụng, rồi những nỗ lực ở một số tiểu bang nhằm loại tên Trump khỏi lá phiếu. Hanson xem chuỗi sự kiện này như biểu hiện của một sự “political overreaction”, một phản ứng chánh trị vượt quá mức thông thường.
Hanson cho rằng những phản ứng và truy bức đó tạo ra một hiệu ứng ngược. Mỗi lần Trump bị truy tố hay bị một định chế tìm cách ngăn chặn, câu chuyện mà Trump đã kể cho cử tri từ năm 2016 lại trở nên dễ thuyết phục hơn: rằng ông là một người ngoài hệ thống đang bị chính hệ thống tìm cách tiêu diệt. Ông là nạn nhân của các định chế chánh trị. Hanson gọi đó là những “bitter gifts from his furious enemies” (món quà cay đắng từ các kẻ thù giận dữ của ông). Ý tưởng “Phản Cách Mạng” được ông cô đọng bằng câu nói của Nietzsche khi mở đầu Chương 5: “What does not kill me makes me stronger.” (Cái gì không giết được tôi sẽ làm cho tôi mạnh mẽ hơn).
3. Đảng Dân Chủ tạo khoảng trống cho Trump
Theo quan sát của Hanson, đảng Dân Chủ đã từ chuyển biến từ một đảng lao động sang đảng của giai cấp chuyên môn. Trong lịch sử thế kỉ 20, đảng Dân Chủ gắn nhiều với công đoàn, tầng lớp lao động, người có thu nhập thấp và các nhóm thiểu số. Nhưng khoảng đầu thế kỉ 21, đảng này càng ngày càng chuyển trọng tâm sang chánh trị bản sắc, DEI, môi trường, nhập cư rộng rãi hơn và những vấn đề văn hoá của giới có học vấn cao. Ông mô tả sự chuyển dịch này bằng ngôn ngữ khá mạnh, cho rằng Đảng Dân Chủ đã đi từ truyền thống thân công đoàn sang một lập trường nhập cư và bản sắc rất khác trước.
Theo cách ông mô tả, giới chuyên môn giàu có ở hai bờ biển Đông và Tây, các đại học, hệ thống truyền thông, công nghệ và giới hoạt động xã hội có ảnh hưởng ngày càng lớn trong đảng. Ông cho rằng một số giá trị của tầng lớp này ngày càng xa rời kinh nghiệm hằng ngày của cử tri lao động.
Một đoạn trong sách gần như tóm tắt toàn bộ luận đề của Hanson. Ông cho rằng Trump nhận ra sự dịch chuyển này và tìm cách biến Đảng Cộng Hoà thành đảng của giai cấp trung lưu và những người Hispanic đang đi lên về kinh tế, trong khi đảng Dân Chủ ngày càng càng trở thành liên minh của giới chuyên môn ven biển rất giàu và những nhóm thu nhập thấp phụ thuộc nhiều vào các chương trình của nhà nước.
Do đó, các vấn đề như nhập cư bất hợp pháp, kinh tế lạm phát, tội phạm, DEI, chiến tranh ở nước ngoài và sự dịch chuyển văn hoá của Đảng Dân chủ khiến một bộ phận cử tri cảm thấy xa lạ với đảng mà họ từng ủng hộ. Trump vì vậy không chỉ giữ được cử tri Cộng hòa truyền thống mà còn thu hút thêm một số cử tri lao động, độc lập và các nhóm thiểu số. Hanson xem đây là một phần của sự tái cấu trúc liên minh chánh trị Mĩ.
4. MAGA đã mở rộng
Thứ tư, Hanson cho rằng MAGA đến năm 2024 không còn là phong trào của một nhóm cử tri bất mãn hay chỉ xoay quanh cá nhân Donald Trump. Theo ông, Trump đã làm được điều mà các phong trào dân tuý trước đó như Pat Buchanan, Ross Perot hay Tea Party chưa làm được: kết hợp nhiều bất mãn vốn rời rạc thành một liên minh chánh trị có cùng một câu chuyện.
Toàn cầu hoá, mất công nghiệp, nhập cư bất hợp pháp, biên giới, tội phạm, giá sinh hoạt, chiến tranh ở nước ngoài, DEI và sự bất mãn đối với giới tinh hoa đều được đặt vào cùng một khung giải thích: tầng lớp trung lưu và lao động Mĩ đã bị một hệ thống chánh trị, kinh tế và văn hoá ngày càng xa rời họ bỏ quên.
Điểm Hanson nhấn mạnh đặc biệt là MAGA đã cố gắng chuyển trục huy động từ chủng tộc (race politics) sang giai cấp (class politics). Ông gọi MAGA năm 2024 là một “class movement” (phong trào giai cấp) và dùng một hình ảnh sinh động. Ông nói rằng người tài xế xe tải da đen, người thợ xây da trắng và người thợ điện Hispanic có thể có nhiều lợi ích và lo âu hơn là với giới tinh hoa thuộc chính sắc tộc của họ. Đây là cách Hanson lí giải tại sao Trump không chỉ giữ được nền tảng cử tri da trắng lao động, mà còn tìm cách mở MAGA sang một bộ phận cử tri độc lập, Hispanic và da đen.
Theo cách nhìn đó, Trump đã biến MAGA từ một tập hợp của những người bất mãn thành một căn cước chánh trị. Người ủng hộ MAGA không cần phải đồng ý với Trump về mọi vấn đề; điều gắn họ lại với nhau là cảm giác rằng họ đang đứng bên ngoài một định chế gồm giới chánh trị chuyên nghiệp, truyền thông, đại học, bộ máy hành chánh và một phần giới doanh nghiệp lớn. Đây cũng là lí do tại sao các cuộc công kích Trump đôi khi không làm liên minh MAGA tan rã mà lại củng cố ý thức rằng Trump và những người ủng hộ ông đang cùng bị một hệ thống chống lại.
Hanson cho rằng từ năm 2016 đến 2024, MAGA dần phát triển từ vài vấn đề nổi bật thành một chương trình chánh trị có hệ thống. Ông tóm tắt chương trình MAGA mới thành bốn trụ cột:
(a) biên giới an toàn và hạn chế nhập cư;
(b) phục hồi công nghiệp Mĩ bằng thuế quan, năng lượng và khuyến khích đầu tư;
(c) một chánh sách đối ngoại mang tính thực dụng và răn đe; và
(d) một cuộc phản công văn hoá chống lại DEI cùng những thay đổi mà MAGA xem là quá cấp tiến.
Theo Hanson, MAGA đã trưởng thành từ một tập hợp bất mãn thành một liên minh, rồi từ một liên minh thành một chương trình chánh trị có tham vọng tái cấu trúc định chế. Và nghịch lí lớn nhứt là chính những lực lượng muốn chấm dứt sự nghiệp chánh trị của Trump lại góp phần làm cho câu chuyện MAGA trở nên rộng hơn, sâu hơn và có sức huy động mạnh hơn.
Kết luận: Trump là nguyên nhân, triệu chứng hay chất xúc tác?
“Cuộc Phản Cách Mạng” không bênh vực hay phê phán Donald Trump. Điều thú vị hơn là Hanson cố gắng trả lời một câu hỏi lịch sử: làm sao một chánh trị gia tưởng như đã bị loại khỏi đời sống chánh trị Mĩ vào năm 2021 lại có thể trở về Toà Bạch Cung chỉ bốn năm sau?
Câu trả lời của Hanson là Trump tồn tại được vì ông có một cá tánh và khả năng phục hồi khác thường. Ông trở lại mạnh hơn một phần vì đối thủ đã phản ứng quá mức và vô tình củng cố hình ảnh một người ngoài hệ thống đang bị hệ thống truy bức. Đảng Dân Chủ cũng đã thay đổi và để mất một bộ phận cử tri lao động và trung lưu mà trước đây họ từng đại diện. Đồng thời, MAGA phát triển từ một tập hợp bất mãn thành một liên minh chánh trị, rồi từ một liên minh thành một chương trình có tham vọng thay đổi cả chánh sách lẫn định chế.
Ở điểm này, “Cuộc Phản Cách Mạng” đặt ra một câu hỏi lớn hơn về chính Trump. Ông là nguyên nhân của những biến động đang diễn ra ở Mĩ, hay chỉ là triệu chứng của những thay đổi vốn đã âm thầm tích tụ từ nhiều năm trước?
Hanson có lẽ là một người thuộc phe bảo thủ. Và, cũng chính ở đây, người đọc cần giữ một khoảng cách với những câu chữ của tác giả. Hanson rõ ràng nhìn Trump với nhiều thiện cảm hơn những người chống Trump. Ngôn ngữ của ông gồm những từ như lawfare, woke, Jacobin hay counterrevolution, thường đã chứa sẵn một cách diễn giải.
Dù là vậy, Hanson đặt ra một câu hỏi mà những ai muốn hiểu nước Mĩ hôm nay khó có thể bỏ qua. Trump có thể rời sân khấu chánh trị, nhưng liệu chủ nghĩa Trump (Trumpism) và MAGA có biến mất cùng ông? Nếu MAGA tan rã khi Trump ra đi, lịch sử có thể nhìn thời đại Trump chủ yếu như một hiện tượng gắn với một cá nhân đặc biệt. Nhưng nếu nó tồn tại thì cuộc bầu cử năm 2024 có thể được nhìn lại như một phần của một cuộc tái sắp xếp chánh trị sâu hơn trong lịch sử Mĩ. Luận đề quan trọng nhứt của Hanson là “Cuộc Phản Cách Mạng” là cuộc phản cách mạng của Donald Trump, nhưng cũng là một biến đổi của nước Mĩ mà Donald Trump chỉ tình cờ trở thành người đại diện.
Nếu bạn muốn hiểu tại sao Donald Trump từng rơi xuống gần như vực thẳm của đời sống chánh trị Mĩ rồi lại trỗi dậy một cách ngoạn mục, tại sao MAGA có thể mở rộng thành một phong trào lớn, và cá tánh đặc biệt của Trump đã góp phần như thế nào vào sự thành bại đó, thì đây là một cuốn sách có thể giúp bạn hiểu hiện tượng Trump rõ hơn. Dù đồng ý hay không đồng ý với Hanson, người đọc khó có thể rời cuốn sách mà không suy nghĩ lại về Trump, về hai đảng lớn, và về những biến đổi sâu xa đang diễn ra trong xã hội Mĩ.
Vài dòng về tác giả
Victor Davis Hanson (sanh năm 1953) là một học giả cổ điển, sử gia quân sự và nhà bình luận chánh trị Mĩ. Ông tốt nghiệp tiến sĩ ngành cổ điển học tại Đại học Stanford năm 1980, từng giảng dạy tại California State University, Fresno và Stanford, và hiện là Martin and Illie Anderson Senior Fellow (Học giả) tại Hoover Institution thuộc Stanford.
Ông có một kênh youtube chuyên bình luận chuyện thời sự, với cách nói từ tốn và rất dễ hiểu: https://www.youtube.com/@victordavishanson7273
Nguyễn Văn Tuấn/Úc Châu
Không có nhận xét nào