Header Ads

  • Breaking News

    Một quốc gia không thể xây dựng trên lòng thù hận

    Vài suy nghĩ từ lời phát biểu của Quốc vương Cam Bốt Norodom Sihamoni. 

    Nguyễn Văn Tuấn/Úc Châu

    16/11/2026

    “…Một nhà lãnh đạo có thể khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Nhưng lòng tự hào ấy sẽ đi về đâu? Nó có giúp người dân tự tin, cởi mở và tôn trọng người khác, hay khiến họ trở nên kiêu ngạo và thù ghét những ai khác mình?

    Một nhà lãnh đạo có thể nhắc đến những đau thương của lịch sử. Nhưng ông nhắc lại để dân chúng học hỏi và tránh lặp lại sai lầm, hay để nuôi dưỡng những mối hận từ thế hệ này sang thế hệ khác?

    Đó là hai cách lãnh đạo rất khác nhau”.

    Tôi có một thói quen là khi nghe các nhà lãnh đạo quốc gia phát biểu, tôi thường chú ý đến những gì họ nói hơn là cách họ nói. Bởi vì qua lời nói, người ta có thể nhận ra tầm nhìn, chiều sâu suy tư, vốn văn hoá và cả nhân cách của một con người. 

    Một nhà lãnh đạo có thể có quyền lực, nhưng quyền lực không đồng nghĩa với trí tuệ. Một người có thể nói rất nhiều, nhưng chưa chắc đã có điều gì đáng để người khác suy ngẫm. Theo tôi, một nhà lãnh đạo có tầm vóc phải có viễn kiến, có tư tưởng, có kiến thức lịch sử và có khả năng nói lên những điều vượt khỏi lợi ích trước mắt.

    Tôi nghĩ Quốc vương Cam Bốt Norodom Sihamoni là một người như vậy.

    Hôm 15/11/2026, tại Hội nghị Thượng đỉnh Cộng đồng Pháp ngữ lần thứ 20 ở Nam Vang (Phnom Penh), nhà vua có một bài phát biểu mà tôi thấy rất đáng suy nghĩ và học. 

    Ông nói rằng người dân Campuchia đã hiểu một bài học từ lịch sử: Không thể tái thiết một quốc gia bằng lòng báo thù. 

    Rồi ông nhắc đến một lời dạy của Đức Phật [1]: 

    “Hận thù không thể hoá giải bằng hận thù. Chỉ có tình thương mới hoá giải được hận thù.”

    (Hatred never ceases through hatred; it ceases through love). 

    Ông còn nói một câu rất hay: Ở Cam Bốt, hoà bình bắt đầu từ nụ cười mà chúng ta dành cho nhau mỗi buổi sáng, và từ một bàn tay đưa ra với người khác. 

    Ui chao! Tôi thích những câu này. Ngắn gọn, giản dị, nhưng chứa đựng cả một triết lí nhân sinh.

    ■ Một dân tộc từng đi qua địa ngục 

    Để thấu hiểu câu nói của ông, chúng ta cần phải đặt nó trong bối cảnh lịch sử. 

    Ai cũng biết Cam Bốt có một lịch sử bi thảm. Trong những năm 1975-1979, dưới chế độ Khmer Đỏ, Cam Bốt đã trải qua một trong những thảm kịch kinh hoàng nhứt của nhân loại. Khoảng 1.5 đến 2 triệu người đã chết vì hành quyết, đói khát, bệnh tật và lao động cưỡng bức.

    Trí thức bị bức hại, truy sát. Trường học bị đóng cửa. Chùa chiền bị tàn phá. Gia đình bị chia cắt. Những mối quan hệ bình thường giữa con người với con người cũng bị huỷ hoại. 

    Điều đáng sợ nhứt của một chế độ dựa trên hận thù là nó biến người khác thành kẻ thù chỉ vì họ khác mình. Khác về giai cấp, xuất thân, học vấn, niềm tin hay cách suy nghĩ. 

    Khi một xã hội bắt đầu phân chia con người thành những kẻ đáng sống và những kẻ đáng bị tiêu diệt, thì nền tảng đạo đức của xã hội ấy đã sụp đổ. Cam Bốt (hay Campuchia ngày nay) đã trả một cái giá quá đắt cho sự sụp đổ đó.

    Bởi vậy, khi Quốc vương Sihamoni nói rằng không thể xây dựng lại đất nước bằng lòng báo thù, ông đang nói từ kinh nghiệm lịch sử của chính dân tộc mình. 

    Một đất nước có thể xây dựng lại đường sá, cầu cống và nhà cửa trong vài thập niên. Nhưng xây dựng lại lòng tin giữa con người với con người có khi phải mất nhiều thế hệ.

    ■ Hận thù là một thứ nhà tù 

    Tôi nghĩ lời dạy của Đức Phật có ý nghĩa vượt xa phạm vi tôn giáo. Và, cũng là bài học cho người Việt chúng ta ngay ngày hôm nay. 

    Trong đời sống, ai cũng từng bị xúc phạm, bị đối xử bất công, bị phản bội hay bị người khác làm tổn thương. Phản ứng tự nhiên của con người là giận dữ. Có khi chúng ta muốn trả đũa, muốn người kia phải chịu đau khổ như mình đã chịu. 

    Nhưng hận thù có một đặc tính rất lạ: nó thường làm khổ người mang nó trước khi làm khổ người bị căm ghét.

    Một người ôm mãi lòng thù hận có thể sống nhiều năm trong quá khứ. Họ nhớ từng lời nói, từng hành động, từng sự xúc phạm. Họ nghĩ đến người đã làm mình đau khổ ngay cả khi người đó đã quên câu chuyện từ lâu.

    Cuối cùng, người gây ra tổn thương có thể đã bước tiếp, còn người bị tổn thương vẫn bị giam trong kí ức của chính mình. 

    Có lẽ vì vậy mà tha thứ là một biểu hiện của sức mạnh tinh thần. Tha thứ không có nghĩa là chấp nhận điều sai trái. Cũng không có nghĩa là quên đi những gì đã xảy ra. Người phạm tội vẫn phải chịu trách nhiệm. Những bất công vẫn cần được nhận diện và sửa chữa.

    Nhưng có một sự khác biệt rất lớn giữa đòi hỏi công lí và nuôi dưỡng hận thù. Công lí hướng đến việc sửa chữa cái sai. Hận thù hướng đến việc gây thêm đau khổ.

    Một xã hội văn minh cần công lí. Nhưng nếu chỉ có hận thù, xã hội ấy sẽ mãi mắc kẹt trong vòng xoáy trả đũa.

    ■ Nụ cười Khmer 

    Trong bài phát biểu, nhà vua còn nhắc đến nụ cười Khmer, đặc biệt là những gương mặt đá ở đền Bayon đã nhìn về bốn phương trời suốt 8 thế kỉ. Ông nói rằng nụ cười ấy từng biến mất trong những năm tháng bi thảm của đất nước. Khi hoà bình trở lại, nụ cười cũng dần trở lại trên gương mặt người dân. 

    Ông nói (dịch sang tiếng Việt) [2]:

    “Ở Campuchia, người ta thường nói đến nụ cười Khmer. Quí vị có thể bắt gặp nụ cười đó trên những gương mặt đá ở đền Bayon, đã 8 thế kỉ qua vẫn hướng về bốn phương trời. Quý vị cũng sẽ bắt gặp nụ cười đó nơi những khu chợ, trong các ngôi chùa, và trên sân trường.

    Nhưng nụ cười đó cũng từng trải qua những năm tháng kinh hoàng. Trong thời kì bi thảm của đất nước, nụ cười đã biến mất trên gương mặt người dân. Rồi khi hòa bình dần trở lại, nụ cười đó cũng từng bước hồi sanh. Nụ cười đó không quên quá khứ, nhưng đã chọn con đường hòa giải. 

    Chúng tôi mong rằng khi rời Phnom Penh, quí vị sẽ mang theo nụ cười đó. Ở Campuchia, hòa bình bắt đầu từ một nụ cười dành cho nhau mỗi buổi sáng, từ một bàn tay sẵn lòng đưa ra với người khác. Và hôm nay, chúng tôi xin đưa bàn tay ấy về phía quí vị.”

    Các bạn thấy sao? Tôi thấy hay tuyệt! 

    Hay ở cái ý rằng nụ cười Khmer đó không quên quá khứ, nhưng đã chọn hoà giải. Thật là một cách diễn đạt sâu sắc! 

    Người ta không cần phải quên quá khứ để sống tử tế với nhau trong hiện tại. Một dân tộc cũng không cần xoá bỏ kí ức lịch sử để có thể hướng đến tương lai.

    ■ Trí tuệ của người lãnh đạo 

    Từ câu chuyện Cam Bốt, tôi nghĩ đến một câu hỏi rộng hơn: Điều gì làm nên tầm vóc của một nhà lãnh đạo? 

    Người ta thường đánh giá lãnh đạo qua những thành tựu kinh tế, những công trình xây dựng, những con số tăng trưởng hay sức mạnh quân sự. Những tiêu chuẩn đó dĩ nhiên là quan trọng.

    Nhưng tôi nghĩ còn một tiêu chuẩn khác ít được nhắc đến: khả năng nâng cao đời sống tinh thần và đạo đức của một dân tộc. 

    Một nhà lãnh đạo có thể khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Nhưng lòng tự hào ấy sẽ đi về đâu? Nó có giúp người dân tự tin, cởi mở và tôn trọng người khác, hay khiến họ trở nên kiêu ngạo và thù ghét những ai khác mình?

    Một nhà lãnh đạo có thể nhắc đến những đau thương của lịch sử. Nhưng ông nhắc lại để dân chúng học hỏi và tránh lặp lại sai lầm, hay để nuôi dưỡng những mối hận từ thế hệ này sang thế hệ khác?

    Đó là hai cách lãnh đạo rất khác nhau. 

    Kích động lòng thù hận thường dễ hơn kêu gọi sự bao dung. Chỉ cần chỉ ra một kẻ thù, qui mọi khó khăn cho kẻ thù ấy, rồi hứa hẹn sẽ trừng phạt họ. Những thông điệp như vậy dễ đánh vào cảm xúc của đám đông.

    Kêu gọi hoà giải khó hơn nhiều. Nó đòi hỏi người lãnh đạo phải có sự tự chủ, hiểu biết lịch sử và can đảm đạo đức. Bởi vì hoà giải thường không đem lại những tràng pháo tay cuồng nhiệt như lời kêu gọi trả thù. 

    Tôi không nghĩ chỉ một bài diễn văn có thể chứng minh toàn bộ phẩm chất của một nhà lãnh đạo. Lời nói phải được đối chiếu với hành động, và những lời kêu gọi hoà giải cũng phải đi cùng công lí và sự tôn trọng con người. 

    Nhưng lời nói vẫn có ý nghĩa. Nó cho chúng ta thấy người lãnh đạo muốn hướng xã hội đến những giá trị nào. Và trong trường hợp này, tôi trân trọng thông điệp mà Quốc vương Sihamoni đã chọn gởi đến thế giới.

    Cam Bốt có thể là một quốc gia nhỏ về địa lí, nhưng có một bề dày lịch sử. Và qua lời phát biểu của mình, Quốc vương Norodom Sihamoni đã thể hiện một tầm vóc trí tuệ tương xứng với di sản lịch sử và văn hoá đó.

    ____

    [1] https://www.khmertimeskh.com/.../king-sihamoni-calls-for.../

    [2] https://www.information.gov.kh/articles/207236

    Nguyễn Văn Tuấn


    Không có nhận xét nào