Header Ads

  • Breaking News

    Phê bình một bài viết, xin đừng tấn công người viết!

    Đoàn Xuân Thu/Úc Châu

    Cựu Sinh Viên Sĩ Quan Khóa 4/72. Võ Bị Thủ Đức

    03/11/2026


    Trả lời phần comment của ông Xuân Thới về bài viết của tôi!

    Ông Xuân Thới có quyền không đồng ý với bài viết của tôi nhưng muốn phản bác thì phải phản bác luận điểm, dẫn chứng và cách lập luận của bài viết. Không thể thay thế việc phản biện bằng cách chất vấn tuổi tác, động cơ và khả năng nhận thức của người viết là tôi.

    Phê bình một bài viết, xin đừng tấn công người viết!

    Tôi vừa đọc lời bình của ông Xuân Thới về bài viết của tôi liên quan đến cách dùng chữ của ông Trần Trung Dung trong bức thư gửi ông Dương Văn Minh vào biến cố năm 1963.

    Đọc xong, tôi chỉ có thể nói một điều: Ông Xuân Thới đã không trả lời những điều tôi viết, mà lại dành phần lớn lời bình để chất vấn cá nhân tôi.

    Đây là một cách tranh luận không đúng trọng tâm. 

    Tôi xin nói rõ để ông Xuân Thới cũng như những người thường tham gia bình luận trên mạng xã hội hiểu thế nào là phản biện một bài viết.

    1. Không đồng ý với bài viết thì phải chỉ ra bài viết sai chỗ nào.

    Ông Xuân Thới mở đầu bằng câu: “Tôi không rõ tác giả Đoàn Xuân Thu (ĐXT) viết bài nầy với mục đích chính là gì, vì chuyện đã xảy ra quá lâu rồi; những người ông đề cập đến trong bài cũng không ai còn sống.”

    Xin hỏi ông Xuân Thới: Một sự kiện xảy ra lâu rồi thì không được quyền nghiên cứu, nhận xét hay phê bình nữa hay sao?

    Nếu cứ lấy lý do nhân vật đã qua đời để không được bàn luận thì lịch sử còn gì để nghiên cứu?

    Những nhân vật lịch sử như ông Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu, Dương Văn Minh và nhiều người khác đã qua đời. Nhưng những sự kiện liên quan đến họ vẫn còn nguyên giá trị nghiên cứu. Tài liệu lịch sử, thư từ, hồi ký, văn kiện và cách sử dụng ngôn ngữ của những người trong cuộc vẫn có thể được đem ra khảo sát.

    Một bài viết về lịch sử không nhất thiết phải nhằm kết tội người đã khuất. Đôi khi, mục đích chỉ là làm sáng tỏ một chi tiết, đính chính một cách dùng chữ hoặc trình bày một nhận định về sự kiện.

    Tôi viết về chữ nghĩa thì ông hãy bàn về chữ nghĩa. Nếu ông thấy tôi phân tích sai, xin chỉ ra sai ở đâu, vì sao sai và căn cứ vào đâu để chứng minh.

    Đó mới là phản biện.

    2. Chất vấn tuổi tác của người viết không phải là phản biện.

    Ông Xuân Thới tiếp tục hỏi tôi: “Năm 1963 ông có chứng kiến, hoặc nếu không là thế hệ chứng kiến (qua tình hình), ông có mường tượng ra được tình hình lúc bấy giờ không?”

    Tôi thật sự không hiểu câu hỏi này có liên quan gì đến vấn đề tôi đang bàn.

    Tôi có mặt tại Sài Gòn năm 1963 hay không, có chứng kiến tận mắt biến cố ngày 1 tháng 11 năm 1963 hay không, điều đó không quyết định một cách dùng chữ là đúng hay sai.

    Một người không sống vào thời Nguyễn vẫn có thể nghiên cứu văn bản thời Nguyễn. 

    Một người không chứng kiến trận Điện Biên Phủ vẫn có thể phân tích tài liệu lịch sử về trận đánh ấy.

    Muốn nghiên cứu một văn bản, điều cần thiết là phải có tài liệu, hiểu ngữ cảnh và có kiến thức về ngôn ngữ. Không ai bắt buộc phải đứng cạnh người viết lá thư mới được quyền nhận xét cách dùng chữ trong lá thư ấy.

    Nếu ông Xuân Thới cho rằng tôi hiểu sai hoàn cảnh năm 1963, xin ông đưa ra tài liệu để chứng minh. Còn việc hỏi tôi thuộc thế hệ nào, có chứng kiến hay không, chỉ là chuyển hướng câu chuyện từ nội dung bài viết sang tấn công cá nhân người viết. Đó là một thói xấu. Đó không phải là cách tranh luận thuyết phục.

    3. Hoàn cảnh tang gia không làm thay đổi ý nghĩa của chữ nghĩa.

    Ông Xuân Thới viết:

    “Ông Trần Trung Dung (TTD) viết bức thư trong lúc mà dân gian thường gọi ‘tang gia bối rối’, mạch suy nghĩ có thể không còn đủ bình tĩnh để tinh tế như ông (ĐXT) muốn.”

    Tôi đồng ý rằng hoàn cảnh tang gia, biến động chính trị và những giờ phút dầu sôi lửa bỏng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng người viết.

    Nhưng xin hỏi: "Điều đó có làm thay đổi ý nghĩa của một tiếng Việt hay không?"

    Một người đang đau buồn có thể viết vội, viết thiếu mạch lạc hoặc chọn chữ không được chính xác. Đó là chuyện có thể thông cảm.

    Nhưng thông cảm cho hoàn cảnh người viết và nhận xét về tính chính xác của chữ nghĩa là hai chuyện khác nhau.

    Tôi không bàn về tâm trạng ông Trần Trung Dung. Tôi bàn về cách ông ấy sử dụng chữ trong một văn bản.

    Nếu ông Xuân Thới cho rằng cách dùng chữ ấy đúng, xin ông giải thích tại sao đúng. 

    Nếu ông cho rằng tôi phân tích sai quan hệ thân tộc, xin ông đưa ra căn cứ ngôn ngữ hoặc gia phả để chứng minh.

    Đừng lấy sự đau buồn làm câu trả lời cho một vấn đề về chữ nghĩa.

    4. Chữ “thân gởi” không phải là điều tôi không biết suy nghĩ.

    Ông Xuân Thới viết:

    “Thân gởi, biết đâu giữa ông TTD với ông Dương Văn Minh trước đó là bạn bè thân thiết, trong lúc dầu sôi, lửa bỏng thế nầy ông có ý vận dụng đến tình cảm đó thì sao.”

    Xin thưa, tôi không phủ nhận khả năng hai người có quan hệ thân tình trước đó.

    Nếu có tài liệu chứng minh ông Trần Trung Dung và ông Dương Văn Minh từng là bạn bè thân thiết thì đó là một chi tiết đáng ghi nhận.

    Nhưng xin phân biệt hai vấn đề.

    Một là quan hệ cá nhân giữa người gửi và người nhận.

    Hai là cách sử dụng ngôn ngữ trong văn bản.

    Hai người có thể là bạn thân, nhưng cách viết thư vẫn có những quy ước và sắc thái riêng. Chữ “thân gởi” có thể biểu lộ sự thân tình, nhưng không vì thế mà mọi cách dùng chữ khác trong bức thư đều mặc nhiên chính xác.

    Tôi không có trách nhiệm phải đoán xem người viết lúc ấy đang nghĩ gì nếu không có tài liệu xác nhận. Ông Xuân Thới cũng không thể lấy hai chữ “biết đâu” để biến một giả thuyết thành một lập luận phản bác.

    Trong nghiên cứu, có thể nêu giả thuyết, nhưng phải phân biệt giả thuyết với sự kiện đã được chứng minh.

    5. Đừng lấy những chuyện khác để né tránh vấn đề đang được bàn.

    Ông Xuân Thới còn viết rằng lúc bấy giờ ông Ngô Đình Diệm và ông Ngô Đình Nhu không chỉ bị những người làm đảo chánh căm ghét mà còn có những thế lực khác nữa. Ông cũng nhắc đến chức vụ của ông Trần Trung Dung trong chính quyền Ngô Đình Diệm.

    Những điều đó có thể là những vấn đề lịch sử đáng bàn.

    Nhưng chúng có liên quan trực tiếp gì đến cách dùng chữ mà tôi đang phê bình?

    Tôi viết về một vấn đề ngôn ngữ, ông lại đưa sang những thế lực chính trị, tình hình đảo chánh và chức vụ của một nhân vật trong chính quyền.

    Nếu muốn bàn về nguyên nhân cuộc đảo chánh, vai trò của các phe phái hoặc trách nhiệm của những nhân vật lịch sử, chúng ta hoàn toàn có thể mở một đề tài khác.

    Nhưng một bài viết về chữ nghĩa không thể bị bác bỏ chỉ bằng cách kể thêm những sự kiện chính trị không trực tiếp trả lời luận điểm của tác giả.

    Một người bình luận cần biết mình đang bàn chuyện gì. Không nên thấy một vấn đề khó trả lời rồi kéo sang năm ba vấn đề khác.

    6. Muốn phản biện, trước hết phải đọc và hiểu điều người viết là tôi muốn nói điều gì?

    Đây là điều quan trọng nhất mà tôi muốn nhắn ông Xuân Thới.

    Khi đọc một bài viết, người bình luận cần xác định tác giả đang đưa ra luận điểm nào, sử dụng dẫn chứng gì và muốn chứng minh điều gì.

    Sau đó, nếu không đồng ý, hãy phản bác từng điểm.

    Thí dụ:

    - Tác giả giải thích chữ A như vậy là sai vì nghĩa của chữ A trong ngữ cảnh này phải được hiểu theo cách khác.

    - Tác giả đưa ra dẫn chứng B nhưng tài liệu lịch sử cho thấy sự việc không diễn ra như thế.

    - Tác giả suy luận C chưa đủ cơ sở vì còn thiếu chứng cứ.

    Đó là những lời bình có nội dung.

    Người bình luận có thể gay gắt, có thể bất đồng, thậm chí có thể chứng minh tác giả hoàn toàn sai. Tôi không hề ngại điều đó.

    Tôi chỉ không chấp nhận kiểu bình luận bỏ qua nội dung bài viết, rồi quay sang hỏi tác giả viết để làm gì, thuộc thế hệ nào, có chứng kiến sự kiện hay không và có động cơ gì khác.

    Đó là chất vấn người viết, không phải phản biện bài viết. Đó là một hành vi rất đáng bị lên án!

    7. Bất đồng là quyền của mỗi người, nhưng tranh luận phải có văn hóa.

    Tôi viết bài trên Facebook không phải để buộc mọi người đồng ý với mình. Tôi cũng không đòi hỏi người đọc phải khen ngợi hay tán thành những nhận xét của tôi.

    Ai cũng có quyền đưa ra ý kiến riêng. Người đọc có quyền đồng ý, không đồng ý hoặc đưa ra một cách giải thích khác.

    Nhưng đã tham gia bình luận thì nên giữ phép lịch sự tối thiểu: nói vào vấn đề, tôn trọng người đối thoại và đưa ra lý lẽ thay vì suy diễn động cơ của người viết.

    Một bài viết có thể sai. Một nhận định có thể thiếu sót. Nhưng muốn chỉ ra cái sai thì phải chứng minh cái sai ấy nằm ở đâu.

    Không thể chỉ nói rằng tác giả không thuộc thế hệ chứng kiến, không biết tình hình lúc bấy giờ, hoặc viết bài với mục đích gì đó mà không chỉ ra được một luận điểm nào của tác giả là sai.

    Tôi luôn sẵn sàng tiếp nhận những ý kiến phản biện có căn cứ. Tôi cũng sẵn sàng sửa chữa nếu nhận thấy mình sai.

    Nhưng tôi không có bổn phận phải giải thích động cơ cá nhân mỗi khi viết một bài khảo luận về lịch sử hay ngôn ngữ.

    Lời kết:

    Sau khi đọc lời bình của ông Xuân Thới, tôi đã trả lời ngắn gọn:

    “Khỏi thưa thêm!” Ông đi chỗ khác chơi đi!

    Tôi nói như vậy vì ông chưa phản bác được nội dung bài viết mà đã chuyển sang chất vấn người viết.

    Tôi xin nói thêm một lần cho rõ: Ông Xuân Thới có quyền không đồng ý với tôi. Nhưng nếu muốn tranh luận, xin ông trở lại nội dung bài viết, chỉ ra điều nào sai, giải thích vì sao sai và đưa ra bằng chứng.

    Đừng lấy tuổi tác thay cho lý lẽ. Đừng lấy suy đoán thay cho chứng cứ. Và đừng lấy những chuyện không liên quan để né tránh vấn đề chính.

    Phê bình một bài viết là quyền của người đọc. Nhưng muốn phản biện cho có giá trị, phải biết phân biệt giữa việc bác bỏ luận điểm và việc công kích người viết.

    Tôi viết bài để trao đổi kiến thức, không phải để thi xem ai lớn tuổi hơn, ai chứng kiến lịch sử nhiều hơn hay ai có quyền lên tiếng hơn.

    Tranh luận bằng lý lẽ thì tôi luôn hoan nghênh.

    Còn nếu chỉ muốn tấn công người viết mà không bàn đến nội dung bài viết, thì xin miễn.

    Đoàn Xuân Thu.

    Melbourne.


    Không có nhận xét nào