Header Ads

  • Breaking News

    Washington đổi gió, Bruxelles trở trời

    Trúc Tiên/ Paris

    November 6, 2026

    Paris nhìn trời, đoán gió

    “…Cứ sau mỗi kỳ bầu cử Mỹ, Âu Châu lại rút ra một bài học quen thuộc: phải bớt lệ thuộc vào Hoa Kỳ. Bài học ấy đã được nhắc qua nhiều đời tổng thống và không biết bao nhiêu bản tuyên bố chung. Lần này, hẳn người ta cũng sẽ nhắc lại với một quyết tâm mới.

    Rồi các nhà lãnh đạo sẽ gặp nhau, bàn về chủ quyền, quốc phòng, thương mại, đoàn kết và tương lai của lục địa già. Sẽ có những bài diễn văn hùng hồn, những bản thông cáo trang trọng và những tấm hình chụp chung rất đẹp.

    Còn tôi, ngồi ở Paris, nhìn các ông bà chính khách Âu Châu bàn chuyện tự lập mà không khỏi tò mò. Chẳng biết lần này họ sẽ đưa ra những quyết định mới, hay chỉ quyết định ngày gặp nhau lần tới.

    Washington đổi gió, Bruxelles trở trời. Người Mỹ bỏ phiếu chọn người lo chuyện nước Mỹ. Còn Âu Châu vẫn phải ngóng xem người Mỹ chọn ai để biết mình tự chủ được đến đâu”.

    Người Mỹ vừa làm một chuyện khiến cả Washington lẫn Bruxelles phải thức trắng đêm. Ngày 3 tháng Mười Một, trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân Chủ giành lại quyền kiểm soát cả Hạ Viện lẫn Thượng Viện. Chuyện xảy ra bên kia Đại Tây Dương, nhưng sáng hôm sau, báo chí Âu Châu đã có đủ chuyện để bàn.

    Người ta đọc kết quả cuộc bầu cử Mỹ mà cứ ngỡ đang đọc chuyện tương lai của chính mình. Người quan tâm đến NATO và chiến tranh Ukraine. Người lo thuế quan, hàng xuất cảng và giá năng lượng. Người lại muốn biết thất bại của đảng Cộng Hòa sẽ ảnh hưởng ra sao đến những phong trào chính trị đang lên tại Âu Châu.

    Điều thú vị là người Mỹ đâu có đi bầu để giải quyết những nỗi lo ấy. Họ quan tâm trước hết đến đời sống của mình, đến giá cả, việc làm, thuế khóa và những lời hứa của chính quyền. Vậy mà vừa nghe tin đảng Dân Chủ thắng cử, bên này Đại Tây Dương đã có người thở phào, cũng có người bắt đầu lo lắng.

    Bởi đảng Dân Chủ thắng Quốc Hội, chứ không thắng Nhà Trắng. Ông Trump vẫn còn đó, vẫn nắm quyền hành pháp, vẫn có quyền phủ quyết và vẫn có thể khiến các đồng minh phải giật mình bằng một quyết định bất ngờ. Thành thử, Washington vừa đổi gió, Bruxelles đã phải tự hỏi: cơn gió này sẽ đem đến chút mát mẻ, hay chỉ báo trước một trận dông khác?

    Ngày 4 tháng Mười Một, báo chí Âu Châu dành nhiều trang phân tích hậu quả cuộc bầu cử Mỹ. Nhật báo Le Monde của Pháp chú ý đến những phản ứng trong chính trường Pháp, nơi các đảng cánh tả tìm thấy một lý do để hy vọng trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2027. Còn Euronews đặt câu hỏi liệu một Quốc Hội do đảng Dân Chủ kiểm soát có thể khiến chính sách thuế quan của ông Trump bớt cứng rắn và giúp Ukraine nhận được thêm viện trợ hay không.

    Nhưng không phải ai cũng nghĩ tình hình sẽ dễ chịu hơn. Euronews cũng nêu lên mối lo rằng một tổng thống bị hạn chế quyền lực trong nước có thể quay sang sử dụng mạnh hơn những quyền hạn về đối ngoại. Quốc Hội càng mạnh, liệu ông Trump có càng khó lường?

    Phản ứng của các chính khách Âu Châu cũng không giống nhau. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez xem kết quả ấy là một dấu hiệu đáng mừng đối với những người phản đối đường lối của ông Trump. Một số nghị viên Âu Châu hy vọng Quốc Hội mới sẽ có lợi cho Ukraine và sự hợp tác quốc tế, nhưng đồng thời nhắc rằng Liên hiệp Âu Châu vẫn phải tăng cường khả năng tự chủ.

    Nhưng muốn hiểu những nỗi lo ấy, trước hết phải biết cuộc bầu cử vừa thay đổi được những gì.

    Quốc Hội mới bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3 tháng Giêng năm 2027. Nắm đa số tại cả hai viện, đảng Dân Chủ có thể điều tra hoạt động của chính quyền, kiểm soát nhiều quyết định ngân sách và ngăn chặn những dự luật không được mình ủng hộ.

    Nhưng ông Trump vẫn có quyền phủ quyết. Muốn bác bỏ quyền ấy, Quốc Hội phải có được hai phần ba số phiếu tại mỗi viện, một điều không dễ dàng dù phe Dân Chủ đã giành được đa số. Ngay trong đêm bầu cử, ông Trump đăng hình một chiếc nón đỏ mang chữ “VETO”, nghĩa là quyền phủ quyết. Cử tri vừa thay đổi cán cân tại Quốc Hội, tổng thống đã nhắc ngay rằng mình vẫn còn một lá bài trong tay.

    Ở Washington, hóa ra chỉ một chữ trên chiếc nón cũng đủ thay cho cả bài diễn văn.

    Nước Mỹ có thể bước vào hai năm đối đầu giữa Nhà Trắng và Quốc Hội. Phe này muốn điều tra, phe kia tìm cách chống trả. Người dân mong chính phủ giải quyết những vấn đề thiết thực, còn các nhà lãnh đạo lại phải dành không ít thời giờ tranh luận xem ai có quyền quyết định điều gì.

    Nền dân chủ quả thật là một công trình phức tạp. Người ta mất nhiều thế kỷ để nghĩ ra cách không giao hết quyền lực cho một người. Rồi sau đó lại phải tìm cách cho những người có quyền lực chịu làm việc với nhau.

    Nhưng sự đối đầu ấy không chỉ là chuyện nội bộ Hoa Kỳ. Quốc Hội có thể giám sát, gây sức ép và quyết định nhiều vấn đề ngân sách, song tổng thống vẫn giữ vai trò chủ yếu trong việc điều hành chính sách đối ngoại, trong những giới hạn do luật pháp quy định. Đối với Âu Châu, điều này liên quan trước hết đến an ninh.

    Từ những năm sau Thế chiến thứ hai, phần lớn Tây Âu đã sống dưới chiếc ô quân sự của Hoa Kỳ. Chiếc ô mang tên NATO ấy có quân đội Mỹ, hệ thống chỉ huy, vũ khí và cả sức mạnh răn đe hạt nhân. Nhờ đó, nhiều quốc gia được hưởng sự bảo vệ của một đồng minh hùng mạnh mà không phải tự mình gánh vác toàn bộ trách nhiệm phòng thủ.

    Nhưng từ lâu, Âu Châu đã bắt đầu tự hỏi chiếc ô ấy còn vững chắc đến đâu. Ông Trump nhiều lần đòi các đồng minh phải đóng góp nhiều hơn cho quốc phòng, khiến các chính phủ Âu Châu không khỏi lo ngại: liệu một ngày nào đó Washington có còn sẵn lòng đứng ra bảo vệ họ như trước?

    Chiến tranh Ukraine khiến câu hỏi ấy càng trở nên cấp thiết. Ba Lan và các quốc gia vùng Baltic đặc biệt quan tâm đến sự hiện diện quân sự của Hoa Kỳ tại Âu Châu, đến viện trợ cho Kyiv và khả năng ngăn chặn những đe dọa từ phía Nga. Những người ủng hộ việc tiếp tục giúp Ukraine có thể hy vọng Quốc Hội mới sẽ gây thêm sức ép lên Nhà Trắng, nhưng không ai có thể bảo đảm rằng mọi quyết định của Washington sẽ diễn ra đúng như mong muốn của các đồng minh.

    Thực ra, Âu Châu đã không còn hoàn toàn đứng dưới chiếc ô Mỹ như trước. Trong lúc viện trợ trực tiếp của Washington cho Ukraine giảm sút, các nước Âu Châu phải nhận thêm trách nhiệm giúp Kyiv chống đỡ cuộc chiến. Nhưng càng nhận thêm trách nhiệm, những bất đồng càng lộ rõ. Giúp Ukraine bao nhiêu là đủ? Lấy tiền ở đâu? Phải chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài đến bao giờ? Với các quốc gia sát biên giới Nga, đó là chuyện sống còn. Với những chính phủ đang phải lo ngân sách và đời sống cử tri, câu trả lời không đơn giản như một lời tuyên bố đoàn kết.

    Một lục địa giàu có, đông dân, có nền công nghiệp và khoa học phát triển, lẽ nào cứ phải chờ người khác đứng gác cửa nhà mình?

    Nghĩ như vậy cũng phải. Nhưng tự chủ quốc phòng không phải chỉ cần tuyên bố một câu trong hội nghị thượng đỉnh, rồi hôm sau thức dậy đã có đủ máy bay, hỏa tiễn, vệ tinh và binh sĩ. Muốn xây dựng lực lượng quân sự hùng mạnh phải có tiền, mà tiền ấy không phải cứ muốn chi là được. Chính phủ phải tính toán ngân sách, cân nhắc những khoản chi khác, lại phải giải thích với người dân vì sao cần tăng thêm tiền quốc phòng, trong lúc họ còn đang than phiền tiền điện, tiền nhà và thuế khóa.

    Chưa kể mỗi nước có một mối bận tâm riêng. Ba Lan và các quốc gia vùng Baltic nhìn về phía Nga. Đức lo cho nền công nghiệp xuất cảng. Pháp vừa muốn tăng cường quốc phòng, vừa phải giải quyết khó khăn ngân sách. Các nước phía Nam lại có những ưu tiên khác về kinh tế, di dân và an ninh Địa Trung Hải.

    Bởi vậy, mỗi khi nghe nói Âu Châu phải đoàn kết, tôi lại nghĩ đến một gia đình đông con. Ai cũng đồng ý phải sửa mái nhà trước mùa mưa. Chỉ có điều, người muốn sửa mái, người muốn thay cửa, người bảo nên dành tiền mua xe, còn người giữ sổ chi tiêu thì đề nghị trước hết phải thành lập một ủy ban nghiên cứu. Đến khi ủy ban họp xong, có khi trời đã tạnh.

    Nói vậy cũng không có nghĩa Âu Châu chỉ biết họp hành. Liên hiệp Âu Châu đã đặt mục tiêu tăng cường khả năng phòng thủ từ nay đến năm 2030, thúc đẩy sản xuất vũ khí, phát triển hệ thống phòng không, máy bay không người lái và hợp tác mua sắm trang bị quân sự giữa các nước thành viên. Những nỗ lực ấy cho thấy Âu Châu đã bắt đầu hành động, dù từ những kế hoạch trên giấy đến một lực lượng phòng thủ đủ sức tự bảo vệ mình vẫn còn cả một chặng đường dài.

    Chuyện chiếc ô mới chỉ là một nửa nỗi lo. Nửa còn lại nằm trong túi tiền.

    Washington không chỉ có quân đội để bảo vệ đồng minh. Washington còn có thuế quan, thứ vũ khí không cần thuốc súng mà vẫn có thể khiến các nhà sản xuất xe hơi Đức, người làm rượu vang Pháp hay những hãng xuất cảng Ý phải đứng ngồi không yên.

    Từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã sử dụng thuế quan như một công cụ quan trọng trong chính sách kinh tế. Hoa Kỳ và Liên hiệp Âu Châu đạt được một thỏa thuận thương mại vào tháng Bảy năm 2025, theo đó mức thuế 15% được ấn định làm mức trần chung đối với phần lớn hàng hóa Âu Châu xuất sang Mỹ, với một số ngoại lệ. Tuy nhiên, những bất đồng về thép, các quy định đối với dịch vụ kỹ thuật số và nhiều lĩnh vực khác vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

    Sau cuộc bầu cử, có người hy vọng quan hệ thương mại sẽ bớt căng thẳng. Nhưng thay đổi đa số tại Quốc Hội không có nghĩa là sáng hôm sau các mức thuế tự động biến mất. Chính sách bảo hộ cũng chẳng phải chuyện riêng của đảng Cộng Hòa. Trong đảng Dân Chủ vẫn có những tiếng nói muốn bảo vệ công nghiệp và việc làm tại Hoa Kỳ.

    Một nhà sản xuất rượu vang Pháp không thể gọi điện cho hải quan Mỹ mà nói: “Thưa ông, hôm qua bên đảng Dân Chủ thắng rồi, xin ông giảm thuế cho tôi.”

    Hải quan có lẽ sẽ trả lời rằng kết quả bầu cử là chuyện chính trị, còn hóa đơn vẫn phải thanh toán đúng hạn.

    Đảng Dân Chủ và đảng Cộng Hòa có thể bất đồng sâu sắc về nhiều vấn đề, nhưng cả hai đều phải trả lời trước cử tri Mỹ. Một chính sách có lợi cho doanh nghiệp Âu Châu chưa hẳn đã được những người lao động trong ngành kỹ nghệ tại Michigan hay Ohio hoan nghênh.

    Người Âu Châu có thể thích đảng này hơn đảng kia, nhưng không nên quên rằng cả hai đều là đảng của nước Mỹ.

    Cuộc bầu cử còn đặt những chính khách Âu Châu từng công khai ủng hộ ông Trump trước một tình cảnh đáng chú ý. Hai năm trước, chiến thắng của ông được một số phong trào chính trị xem như dấu hiệu mở đầu một thời đại mới. Nay kết quả bầu cử Quốc Hội cho thấy những người từng bỏ phiếu ủng hộ ông không nhất thiết sẽ tiếp tục ủng hộ mọi chính sách của chính quyền.

    Tại Pháp, ông Jordan Bardella, lãnh tụ đảng cực hữu Rassemblement national, được đài RTL hỏi về thất bại của đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử Mỹ. Ông trả lời rằng mình không phải là cử tri Mỹ và cần tôn trọng lá phiếu của người dân Hoa Kỳ. Trước đây, ông từng công khai hoan nghênh chiến thắng của ông Trump năm 2024, nhưng lần này lại lưu ý rằng tình hình chính trị mỗi nước mỗi khác. Khi giải thích nguyên nhân thất bại của đảng Cộng Hòa, ông nhắc đến những hậu quả kinh tế nghiêm trọng của cuộc chiến Iran.

    Trong khi đó, các chính khách cánh tả Pháp lại nhìn kết quả bầu cử như một dấu hiệu đáng khích lệ trước cuộc tranh cử tổng thống năm 2027. Ông Manuel Bompard thuộc đảng La France insoumise nhấn mạnh vai trò của sự vận động quần chúng trong việc đẩy lùi các phong trào cực hữu. Ông Raphaël Glucksmann cũng hoan nghênh kết quả ấy, xem đó là một thắng lợi của nền dân chủ và những giá trị mà ông bảo vệ.

    Nhưng một chiến thắng của đảng Dân Chủ tại Hoa Kỳ cũng chưa đủ để bảo đảm thắng lợi cho các đảng cánh tả tại Pháp. Cử tri Pháp có những mối bận tâm riêng, đâu phải cứ người Mỹ bỏ phiếu thế nào thì người Pháp cũng sẽ làm theo như thế.

    Xem ra, chính trị nước ngoài cũng giống như thời tiết. Khi gió thổi thuận chiều, người ta gọi đó là xu thế của thời đại. Khi gió đổi hướng, lập tức có người nhắc rằng mỗi nước có một khí hậu riêng.

    Người Pháp vốn có truyền thống tranh luận chính trị rất lâu đời. Từ quán cà phê đến bàn ăn gia đình, từ nghị trường đến truyền hình, chuyện quốc sự có thể bắt đầu bằng một câu hỏi nhỏ rồi kéo dài đến hết buổi tối. Có lẽ đó cũng là một nét duyên của đời sống chính trị Pháp: chuyện trong nhà chưa bàn xong, vẫn còn đủ nhiệt tình để bàn thêm chuyện nhà hàng xóm.

    Nhưng những khó khăn của chính trường Âu Châu không thể giải thích chỉ bằng ảnh hưởng của ông Trump. Những bất mãn về giá sinh hoạt, di dân, việc làm, an ninh và niềm tin vào các định chế đã có từ nhiều năm trước. Mỗi quốc gia lại có lịch sử và những mối bận tâm riêng. Một cuộc bầu cử tại Hoa Kỳ có thể đem đến những bài học đáng suy ngẫm, nhưng không thể thay cho việc tìm hiểu những gì đang diễn ra trong chính xã hội mình.

    Liên hiệp Âu Châu có 27 quốc gia thành viên, mỗi nước một nền kinh tế và những ưu tiên khác nhau. Muốn đạt được một chính sách chung, người ta phải thương lượng, nhượng bộ và đôi khi chấp nhận những quyết định không hoàn toàn đúng với mong muốn ban đầu. Có người xem sự chậm chạp ấy là nhược điểm. Người khác lại cho rằng chính sự thận trọng giúp tránh những quyết định hấp tấp. Cả hai cách nhìn đều có lý. Nhưng khi tình hình thế giới thay đổi quá nhanh, người ta cũng có quyền tự hỏi liệu Âu Châu có đủ thời giờ để chờ mọi người cùng đồng ý hay không.

    Trong nhiều năm, các chính phủ Âu Châu đã quen dựa vào Hoa Kỳ về an ninh, dựa vào thị trường Mỹ để xuất cảng hàng hóa, rồi lại lo lắng mỗi khi Washington thay đổi chính sách. Sự lệ thuộc ấy không phải chỉ do ông Trump gây ra, và cũng không thể chấm dứt chỉ vì đảng Dân Chủ giành lại Quốc Hội. Các tổng thống Mỹ thuộc cả hai đảng đều từng yêu cầu đồng minh chia sẻ thêm trách nhiệm quốc phòng, trong khi quyền lợi kinh tế của Hoa Kỳ không phải lúc nào cũng trùng hợp với quyền lợi của Âu Châu.

    Mà sự lệ thuộc ngày nay đâu chỉ nằm ở súng đạn hay hàng hóa. Âu Châu còn phải tính đến những kỹ thuật đang chi phối kinh tế thế giới, từ điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo đến những công nghệ thiết yếu cho quốc phòng. Trong khi ấy, Trung Quốc vừa là đối tác thương mại lớn, vừa là đối thủ cạnh tranh trong nhiều ngành kỹ nghệ. Muốn thực sự tự chủ, Âu Châu không chỉ phải bảo vệ được biên giới, mà còn phải giữ được quyền quyết định tương lai kinh tế và kỹ thuật của mình.

    Cứ sau mỗi kỳ bầu cử Mỹ, Âu Châu lại rút ra một bài học quen thuộc: phải bớt lệ thuộc vào Hoa Kỳ. Bài học ấy đã được nhắc qua nhiều đời tổng thống và không biết bao nhiêu bản tuyên bố chung. Lần này, hẳn người ta cũng sẽ nhắc lại với một quyết tâm mới.

    Rồi các nhà lãnh đạo sẽ gặp nhau, bàn về chủ quyền, quốc phòng, thương mại, đoàn kết và tương lai của lục địa già. Sẽ có những bài diễn văn hùng hồn, những bản thông cáo trang trọng và những tấm hình chụp chung rất đẹp.

    Còn tôi, ngồi ở Paris, nhìn các ông bà chính khách Âu Châu bàn chuyện tự lập mà không khỏi tò mò. Chẳng biết lần này họ sẽ đưa ra những quyết định mới, hay chỉ quyết định ngày gặp nhau lần tới.

    Washington đổi gió, Bruxelles trở trời. Người Mỹ bỏ phiếu chọn người lo chuyện nước Mỹ. Còn Âu Châu vẫn phải ngóng xem người Mỹ chọn ai để biết mình tự chủ được đến đâu.

    Trúc Tiên
    Paris, ngày 5 tháng Mười Một năm 2026

    Diển Đàn Thế Kỷ


    Không có nhận xét nào