Các doanh nghiệp Trung Quốc tăng tốc mở rộng tại Việt Nam ...

Các doanh nghiệp Trung Quốc tăng tốc mở rộng tại Việt Nam, dẫn đầu dòng vốn và xuất khẩu, bất chấp lời kêu gọi “tách rời” từ Mỹ

Nguồn: Reuters

Henry Quang Vu

10/12/2025

HÀ NỘI, 10/12 (Reuters) — Doanh nghiệp Trung Quốc đang mở rộng mạnh mẽ ở Việt Nam, dẫn đầu dòng vốn đầu tư và gửi sang Hà Nội lượng hàng hóa kỷ lục, bất chấp lời kêu gọi tách rời khỏi Trung Quốc từ phía Mỹ. Xu thế này diễn ra trong bối cảnh hai nước láng giềng cộng sản tăng cường quan hệ chiến lược.

Những bước đi mà trước đây Hà Nội còn dè dặt vì lý do an ninh — như trao hợp đồng công nghệ nhạy cảm cho Huawei và ZTE, chấp thuận các khoản vay của Trung Quốc cho đường sắt cao tốc, hay cho phép máy bay COMAC của Trung Quốc được khai thác bởi một hãng hàng không lớn — nay đều đã được thông qua.

Theo Alexander Vuving thuộc Trung tâm Nghiên cứu An ninh châu Á – Thái Bình Dương, sự mở cửa này có thể là cách Hà Nội “cân bằng” quan hệ sau những cam kết đưa ra với Washington trong các cuộc đàm phán thương mại. Nhưng nếu xu hướng tiếp tục, ông cảnh báo Việt Nam “có thể trở thành một quốc gia bị kéo xé thay vì một ‘swing state’”, hàm ý rủi ro đối với quan hệ với phương Tây.

Trong ba thập niên qua, Việt Nam mở cửa mạnh với đầu tư và công nghệ Mỹ sau khi Washington dỡ cấm vận, nhưng vẫn cẩn trọng với Trung Quốc do di chứng chiến tranh biên giới 1979 và tranh chấp Biển Đông. Giờ đây, ảnh hưởng của Bắc Kinh đang tăng lên, trong khi quan hệ với Mỹ căng thẳng vì thuế quan.

Các doanh nghiệp Trung Quốc, vốn hiếm khi hứa chuyển giao công nghệ, nay bắt đầu đưa ra cam kết này và coi Việt Nam không chỉ là điểm lắp ráp, mà còn là thị trường tiêu thụ đầy tiềm năng — theo dữ liệu và phỏng vấn doanh nghiệp do Reuters tổng hợp.

Phan Xuân Dũng, nhà nghiên cứu tại Viện ISEAS–Yusof Ishak (Singapore), nhận định: việc Mỹ áp thuế 20% đã “kích hoạt một cú tăng tốc lớn”, khiến quan chức Việt Nam “khó chịu vì những gì họ xem là biện pháp trừng phạt”, từ đó thúc đẩy Hà Nội ngả thêm về kinh tế với Trung Quốc.

Nhập khẩu từ Trung Quốc lập kỷ lục mới

Dù Mỹ gây áp lực nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ và linh kiện Trung Quốc, kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc tính đến tháng 11 đạt khoảng 168 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ và vượt cả con số của năm 2024 — vốn đã là kỷ lục.

Khoảng một phần ba là linh kiện điện tử, thường được tái xuất sang Mỹ. Hàng tiêu dùng như rau củ và ô tô cũng tăng mạnh.

Xu hướng này được hỗ trợ bởi việc tâm lý chống Trung Quốc suy giảm trong giới trẻ Việt Nam, trùng với chiến lược của Bắc Kinh mở rộng thị trường giữa lúc chịu thuế quan của Mỹ. Điều đó tạo điều kiện cho các công ty Trung Quốc cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp nội địa.

Hãng xe máy – xe điện Yadea bán hơn 36.000 xe tại Việt Nam trong 10 tháng đầu năm, đứng thứ tư toàn thị trường, trở thành đối thủ lớn nhất của VinFast trong phân khúc xe điện. Honda và Yamaha — vốn thống trị xe xăng — đang mất dần vị thế khi Việt Nam chuyển sang xe điện. BYD cũng mở rộng hệ thống đại lý và trạm sạc, nhưng giữ bí mật số liệu bán hàng.

Trong mảng bán lẻ và công nghệ, các thương hiệu Trung Quốc bùng nổ. CBRE nhận định “điểm nhấn lớn” của thị trường bán lẻ TP.HCM từ cuối 2024 là sự trỗi dậy của các chuỗi Trung Quốc như KKV; xu hướng tương tự xuất hiện ở Hà Nội.

TikTok trở thành nền tảng mua sắm trực tuyến số 1 tại Việt Nam theo khảo sát tháng 10 của Q&Me. Lazada (Alibaba) xếp nhóm dẫn đầu thương mại điện tử, trong khi Tencent là nhà đầu tư gián tiếp của Shopee và Tiki — hai nền tảng còn lại đứng đầu thị trường.

Làn sóng nhà đầu tư Trung Quốc kiểu mới

Vốn đầu tư Trung Quốc vào Việt Nam đã tăng nhiều năm qua khi doanh nghiệp tìm cách tránh thuế Mỹ. Nay, các liên doanh với đối tác Việt Nam phổ biến hơn và kèm khả năng chuyển giao công nghệ — theo Steve Bùi, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Việt – Trung.

Ông cho biết 12 doanh nghiệp Trung Quốc trong hội đồng đã chuyển giao hoặc có kế hoạch chuyển giao công nghệ cho phía Việt Nam trong năm nay — so với con số 0 của năm 2024 — cho thấy sự cam kết dài hạn.

Một ví dụ là CNTE (được CATL hậu thuẫn) sản xuất hệ thống lưu trữ năng lượng BESS. CNTE hợp tác với Delta E&C (do Bùi điều hành) xây nhà máy tại miền Bắc, dự kiến xuất khẩu 250 container mỗi năm từ tháng 10/2026. CNTE xác nhận đang cung cấp “hỗ trợ kỹ thuật”.

Từ tháng 1 đến tháng 11, doanh nghiệp Trung Quốc và Hong Kong cam kết hơn 6,7 tỷ USD, trở thành nhóm đầu tư lớn nhất vào Việt Nam.

Tại khu công nghiệp DEEP C — một trong những cụm lớn nhất miền Bắc — các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm 25% số doanh nghiệp, tăng từ 10% năm 2019.

Theo Dan Martin của Dezan Shira, điều từng khởi đầu như chiến lược né thuế giờ “mang tính bảo hiểm và tăng trưởng ngang nhau”. Quy mô và đa dạng của các dự án Trung Quốc đang “tái định hình cấu trúc công nghiệp Việt Nam”.

Bình luận: Xu hướng hiện nay cho thấy Việt Nam sẽ đối mặt nhiều rủi ro trong nhiệm kỳ của TT Trump. Thuế 20% của Mỹ đang nhằm vào các nước có thặng dư thương mại cao, và Việt Nam nằm trong nhóm bị để ý nhất. Việc hàng Trung Quốc ào vào Việt Nam rồi tái xuất sang Mỹ khiến Washington chắc chắn xem Việt Nam là “cửa sau” của Bắc Kinh — điều ông Trump chắc chắn sẽ trừng phạt mạnh.

Cùng lúc đó, làn sóng doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng sâu vào Việt Nam khiến Mỹ nghi ngờ Hà Nội đang nghiêng về Bắc Kinh. Trong mắt chính quyền Trump, đó là tín hiệu không thể chấp nhận.

Nếu không thay đổi, Việt Nam có thể sớm đối mặt thuế trừng phạt, kiểm soát xuất xứ gắt gao, và nguy cơ bị cuốn vào cạnh tranh Mỹ–Trung theo thế rất bất lợi.

Hãy nhớ Việt Nam đang có cơ hội vươn lên không cần Trung Quốc trong lúc này.

Henry Quang Vu