Pituffik Space Base, Greenland

Tiền đồn Bắc Cực, trụ điểm cảnh giới hỏa tiễn, và thế đứng trường kỳ của Hoa Kỳ

Howard Mai / Hoa Kỳ

20/01/2026

PITUFFIK SPACE BASE, GREENLAND

Tiền đồn Bắc Cực, trụ điểm cảnh giới hỏa tiễn, và thế đứng trường kỳ của Hoa Kỳ

Trong lịch sử chiến lược của Hoa Kỳ, có một nguyên tắc ít khi được tuyên bố thành lời nhưng luôn hiện diện trong hành động: địa thế quyết định thời gian, thời gian quyết định sinh tử. Từ ngày lập quốc đến nay, hơn hai thế kỷ rưỡi, Hoa Kỳ không ngừng khảo sát địa cầu, phân định lợi hại, lựa chọn nơi nào nên giữ, nơi nào có thể buông. Những điểm họ giữ lại, dẫu xa xôi, dẫu khắc nghiệt, đều có chung một đặc tính: giữ được thì nhìn xa hơn, nghe sớm hơn, và quyết định sớm hơn.

Giữa băng hải Bắc Cực, tại vùng tây bắc Greenland, có một tiền đồn mang đầy đủ ý nghĩa ấy. Danh xưng hiện hành là Pituffik Space Base, trước kia quen gọi Thule Air Base. Đây không phải là một căn cứ đông quân, cũng không phải là nơi phô trương binh lực. Nó là đài cảnh giới, là trạm thần kinh, là con mắt phương bắc của Hoa Kỳ trong kỷ nguyên hỏa tiễn và không gian.

I. ĐỊA THẾ VÀ CHÍNH DANH

Pituffik tọa lạc tại bờ tây bắc Greenland, trong lãnh thổ thuộc Vương quốc Đan Mạch, gần vịnh North Star và khu vực cư trú của người Inuit vùng Qaanaaq. Địa vực này nằm sâu trong Bắc Cực, cách vòng Bắc Cực một quãng lớn, và cũng cách điểm cực Bắc của địa cầu một khoảng không nhỏ. Nói theo lối địa chính quân sự, đây là yết hầu của hành lang phương bắc, nơi các tuyến gần nhất nối Bắc Mỹ với phần lớn Âu châu và Á châu giao cắt trên không.

Sự hiện diện của Hoa Kỳ tại đây không phải là hành vi chiếm hữu, mà đặt trên nền tảng ước pháp. Hiệp định phòng thủ ký giữa Hoa Kỳ và Vương quốc Đan Mạch năm 1951 đã xác lập khuôn khổ cho việc thiết lập và vận hành các cơ sở phòng thủ tại Greenland. Theo đó, chủ quyền lãnh thổ vẫn thuộc Đan Mạch, trong khi Hoa Kỳ được quyền sử dụng địa vực đã thỏa thuận để phục vụ phòng thủ tập thể. Đây là chính danh, là ước thủ, là căn bản để căn cứ tồn tại lâu dài mà không tạo thành xung đột pháp lý.

II. DANH XƯNG PITUFFIK, MỘT HÀNH VI CHÍNH DANH VÀ CHỈNH DANH

Danh xưng Pituffik không phải là một sáng tác mới. Đó là địa danh bản địa của vùng đất này, gắn liền với đời sống du mục của người Inuit từ nhiều thế hệ. Trong cổ ngữ địa phương, Pituffik thường được hiểu là nơi buộc chó kéo xe, một hình ảnh bình dị của sinh hoạt Bắc Cực.

Việc Hoa Kỳ cải danh Thule Air Base thành Pituffik Space Base mang hai tầng ý nghĩa rõ rệt.

Tầng thứ nhất là chỉnh danh quân sự. Căn cứ này không còn là một “không căn” theo nghĩa cổ điển, nơi phi đoàn đóng quân và xuất kích. Trọng tâm của nó đã chuyển sang không gian, sang cảnh giới hỏa tiễn, sang giám sát quỹ đạo. Chữ “Space Base” vì thế là lời xác nhận công khai về sứ mạng thực sự của căn cứ trong thời đại mới.

Tầng thứ hai là chính danh văn hóa và chính trị. Việc dùng địa danh bản địa thay cho một danh xưng mang màu sắc cổ điển châu Âu là một động tác mềm, nhằm thừa nhận rằng căn cứ này tuy do Hoa Kỳ vận hành, nhưng đứng trên một không gian lịch sử và xã hội không thuộc về Hoa Kỳ. Đó là sự điều hòa giữa quyền sử dụng và tôn trọng địa phương, giữa sức mạnh và lễ nghĩa.

III. BINH CHỦNG QUẢN THỦ VÀ CƠ CẤU ĐỒN TRÚ

Hiện nay, Pituffik Space Base thuộc quyền quản trị của Không quân Không gian Hoa Kỳ. Đây là một dấu mốc quan trọng, cho thấy Hoa Kỳ đã chính thức đưa Bắc Cực vào phạm vi tác chiến không gian, chứ không chỉ là một vùng phụ trợ của không quân truyền thống.

Đơn vị quản thủ căn cứ là 821st Space Base Group, đảm nhiệm toàn bộ công vụ bảo đảm căn cứ, từ an ninh, tiếp vận, y tế, công trình, cho đến duy trì khả năng hoạt động liên tục trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Bên cạnh đó là các đơn vị tác nghiệp chuyên môn, trong đó nổi bật có:

– 12th Space Warning Squadron, phụ trách cảnh báo hỏa tiễn chiến lược.

– 23rd Space Operations Squadron, Detachment, tham gia điều hành và kiểm soát vệ tinh.

Cấu trúc này cho thấy Pituffik là một tổ hợp kỹ thuật quân sự, nơi hậu cần và tác nghiệp điện tử kết hợp chặt chẽ, chứ không phải một căn cứ đơn năng.

V. SỨ MẠNG CHIẾN LƯỢC, CON MẮT CỦA PHƯƠNG BẮC

Giá trị cốt lõi của Pituffik nằm ở thời gian. Trong chiến tranh hiện đại, hơn nhau vài phút cảnh báo có thể quyết định vận mệnh của một quốc gia. Từ vị trí phương bắc này, các cảm biến của Pituffik có khả năng phát hiện sớm các vụ phóng hỏa tiễn đạn đạo theo những quỹ đạo đi qua Bắc Cực, vốn là tuyến ngắn nhất giữa nhiều cường quốc.

Ngoài cảnh báo hỏa tiễn, Pituffik còn giữ vai trò giám sát không gian, theo dõi hoạt động quỹ đạo, bảo đảm nhận thức tình hình trên tầng cao. Không gian, trong thế kỷ hai mươi mốt, đã trở thành một chiến trường vô hình nhưng quyết định. Ai nhìn thấy trước, người ấy giữ quyền chủ động.

Vì lẽ đó, Pituffik không chỉ phục vụ lợi ích quốc gia Hoa Kỳ, mà còn là một trụ điểm quan yếu trong hệ thống phòng thủ tập thể của liên minh Bắc Đại Tây Dương.

V. HẬU CẦN GIỮA BĂNG HẢI, SỰ BỀN BỈ CỦA Ý CHÍ

Pituffik sở hữu một phi đạo dài đủ để tiếp nhận các loại phi cơ vận tải hạng nặng, bảo đảm tiếp tế quanh năm, bất chấp đêm dài mùa đông hay băng giá kéo dài. Bên cạnh đó là một hải cảng nước sâu, được xem là cảng nước sâu cực bắc, cho phép tiếp nhận tàu tiếp tế trong mùa biển mở.

Căn cứ còn duy trì một tàu lai dắt chuyên dụng, phục vụ việc dẫn tàu vào cảng, hộ tống tàu tiếp tế và xử lý băng trôi. Những chi tiết ấy, tưởng như vụn vặt, lại nói lên một điều lớn: muốn giữ tiền đồn Bắc Cực, phải thắng được thiên nhiên trước khi nói đến đối thủ.

VI. LỊCH SỬ NHÂN SINH, MỘT GÓC KHUẤT KHÔNG THỂ LỜI QUA

Không thể nói về Pituffik mà bỏ qua hệ lụy nhân sinh. Việc xây dựng căn cứ trong nửa sau thế kỷ hai mươi đã dẫn đến việc di dời cư dân bản địa khỏi khu vực sinh sống truyền thống. Đây là một trang lịch sử phức tạp, nơi lợi ích chiến lược va chạm với đời sống con người. Nó nhắc rằng mọi quyết sách địa chính quân sự đều có cái giá của nó, và cái giá ấy thường do những cộng đồng nhỏ bé gánh chịu.

VII. KẾT LUẬN, NHÌN TỪ QUÂN SỬ

Pituffik Space Base là một minh chứng cho lối tư duy chiến lược dài hơi của Hoa Kỳ. Không phải nơi nào cũng cần giữ bằng binh đoàn. Có nơi chỉ cần giữ bằng con mắt, bằng tai nghe, bằng dòng dữ kiện chảy không ngừng về trung枢 chỉ huy.

Giữa băng hải Bắc Cực, Pituffik đứng đó, ít người, ít tiếng động, nhưng nặng cân trong thế cờ toàn cầu. Từ một căn cứ không quân của thời Chiến tranh Lạnh, nó đã hóa thân thành một trụ điểm không gian của thế kỷ mới. Đó không chỉ là sự đổi tên, mà là sự chuyển mình của chiến tranh, và của cách Hoa Kỳ nhìn thế giới.

Howard Mai