Ai quyết định giá dầu thô trên thế giới?

Phần 1

Anh Quoc

21/3/2026

GIÁ DẦU THỰC SỰ ĐƯỢC XÁC ĐỊNH NHƯ THẾ NÀO?

Dầu thô là huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu, và giá cả của nó là một sự tương tác phức tạp giữa các lực lượng thị trường, các công cụ tài chính và địa chính trị.

Nhưng giá dầu thực sự được xác định như thế nào?

Đâu phải bạn cứ đi vòng quanh với một thùng dầu trong ba lô rồi hỏi xem ai sẵn lòng trả bao nhiêu tiền cho nó.

Không, không, không… Giá dầu được định giá theo cách phức tạp hơn nhiều… thông qua thị trường hợp đồng tương lai.

Rốt cuộc thì hợp đồng tương lai là gì? Và nó hoạt động như thế nào?

Thực tế, khi chúng ta nghe nói về "giá dầu", thường thì đó là đề cập đến các hợp đồng tương lai trên các loại dầu thô chuẩn như Brent hoặc WTI, chứ không phải là giá giao ngay tại giếng dầu.

Các hợp đồng này là các công cụ tài chính được giao dịch trên các sàn giao dịch (như NYMEX đối với WTI hoặc ICE đối với Brent), và giá của chúng biến động liên tục theo tin tức toàn cầu và tâm lý thị trường.

Điều quan trọng cần lưu ý là thị trường hợp đồng tương lai đóng vai trò then chốt trong việc xác định giá dầu vật chất. Khi bạn nghe thấy cụm từ "giá dầu" được nhắc đến (như Brent hoặc WTI), nó thường đề cập đến giá của hợp đồng tương lai gần nhất.

Ví dụ, nếu hôm nay là ngày 10 tháng 9, hợp đồng đáo hạn gần nhất có thể là ngày 22 tháng 9. Trong trường hợp đó, giá của hợp đồng tương lai WTI cụ thể đó (giao hàng vào ngày 22 tháng 9) chính là giá dầu hiện tại... hiểu chứ?

-SÀN GIAO DỊCH DẦU NẰM Ở ĐÂU?

Dầu thô được giao dịch trên nhiều sàn giao dịch trên toàn thế giới, trong đó NYMEX, ICE và DME là những sàn nổi bật nhất. 

Hiểu rõ dầu thô được giao dịch ở đâu và như thế nào, cùng với các loại hợp đồng hiện có, là điều vô cùng quan trọng đối với bất kỳ ai muốn đầu tư vào mặt hàng thiết yếu này. 

Thêm vào đó, một số yếu tố, bao gồm động lực cung cầu, các sự kiện địa chính trị, các chỉ số kinh tế, biến động tiền tệ và tiến bộ công nghệ, đều đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến giá dầu thô.

Khi nền kinh tế toàn cầu phát triển, thị trường dầu thô cũng sẽ tiếp tục thích ứng. Các nhà đầu tư, nhà giao dịch và những người tham gia ngành công nghiệp cần phải luôn cập nhật thông tin về xu hướng thị trường và các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến giá dầu thô để đưa ra các quyết định sáng suốt.

1-Sàn giao dịch hàng hóa New York (NYMEX)

Sàn giao dịch hàng hóa New York (NYMEX) là một trong những sàn giao dịch hợp đồng tương lai hàng đầu thế giới. Nó là một phần của Tập đoàn CME và chủ yếu tập trung vào các sản phẩm năng lượng, bao gồm dầu thô, khí đốt tự nhiên và dầu sưởi.

Hợp đồng tương lai dầu thô trên sàn NYMEX

Dầu thô West Texas Intermediate (WTI) : Sàn giao dịch NYMEX nổi tiếng với việc giao dịch hợp đồng tương lai dầu thô WTI. WTI là chuẩn mực định giá dầu tại Hoa Kỳ và được coi là loại dầu thô chất lượng cao do hàm lượng lưu huỳnh thấp.

Thông số kỹ thuật hợp đồng : Mỗi hợp đồng tương lai dầu thô WTI đại diện cho 1.000 thùng dầu. Các hợp đồng được giao dịch bằng đô la Mỹ trên mỗi thùng và có ngày đáo hạn hàng tháng.

Giờ giao dịch

Sàn giao dịch NYMEX hoạt động gần như 24 giờ một ngày, cho phép các nhà giao dịch phản ứng với các diễn biến thị trường suốt ngày đêm. Sàn mở cửa giao dịch từ tối Chủ nhật đến chiều thứ Sáu, có tạm nghỉ để bảo trì.

2-Sàn giao dịch liên lục địa (ICE)

Sàn giao dịch liên lục địa (ICE) là một mạng lưới toàn cầu gồm các sàn giao dịch và trung tâm thanh toán bù trừ. ICE cung cấp nền tảng giao dịch cho nhiều loại hàng hóa khác nhau, bao gồm dầu thô, khí đốt tự nhiên và các sản phẩm nông nghiệp.

Hợp đồng tương lai dầu thô trên ICE

Dầu thô Brent: ICE nổi tiếng với việc giao dịch hợp đồng tương lai dầu thô Brent. Brent là chuẩn mực toàn cầu cho giá dầu thô, đặc biệt là đối với thị trường châu Âu và châu Á.

Thông số kỹ thuật hợp đồng: Mỗi hợp đồng tương lai dầu thô Brent cũng đại diện cho 1.000 thùng. Giá được niêm yết bằng đô la Mỹ/thùng, tương tự như các hợp đồng WTI.

Giờ giao dịch

ICE cung cấp dịch vụ giao dịch gần như liên tục 24/7, mang lại cho người tham gia thị trường sự linh hoạt để giao dịch bất cứ lúc nào. Thời gian giao dịch kéo dài này giúp đảm bảo tính thanh khoản và cho phép các nhà giao dịch phản ứng kịp thời với các sự kiện toàn cầu.

3- Sàn giao dịch hàng hóa Dubai (DME)

Sàn giao dịch hàng hóa Dubai (DME) là một sàn giao dịch nổi bật chuyên giao dịch dầu thô Trung Đông. Sàn này chủ yếu đóng vai trò là nền tảng giao dịch hợp đồng tương lai dầu thô Oman.

Hợp đồng tương lai dầu thô trên DME

Dầu thô Oman: Hợp đồng tương lai dầu thô Oman của DME đóng vai trò là chuẩn mực để định giá dầu thô ở châu Á. Các hợp đồng này được thanh toán bằng hiện vật, nghĩa là việc giao nhận dầu thực tế diễn ra khi hợp đồng hết hạn.

Thông số kỹ thuật hợp đồng: Mỗi hợp đồng tương lai dầu thô Oman đại diện cho 1.000 thùng dầu, với giá được niêm yết bằng đô la Mỹ/thùng.

Giờ giao dịch

Sàn giao dịch DME hoạt động gần như 24 giờ một ngày, cho phép các nhà tham gia toàn cầu giao dịch hợp đồng tương lai dầu thô Oman liên tục.

4. Các sàn giao dịch khác

Ngoài các sàn giao dịch lớn đã đề cập ở trên, một số sàn giao dịch khác cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao dịch dầu thô, bao gồm:

CME Globex: Một nền tảng giao dịch điện tử toàn cầu cho nhiều loại hàng hóa khác nhau, bao gồm cả hợp đồng tương lai dầu thô.

Sàn giao dịch hàng hóa Tokyo (TOCOM): 

Tại Nhật Bản, TOCOM cung cấp các hợp đồng tương lai dầu thô, mặc dù quy mô thị trường nhỏ hơn so với NYMEX và ICE.

Sàn giao dịch đa hàng hóa (MCX):Tại Ấn Độ, MCX cung cấp các hợp đồng tương lai cho dầu thô, chủ yếu phục vụ thị trường Ấn Độ.

-AI THAM GIA TRÊN SÀN GIAO DỊCH?

Ai đang giao dịch hợp đồng tương lai, và tại sao? Ai mua? Ai bán? Ngoài ra còn có quyền chọn, hoán đổi và các công cụ phái sinh tài chính khác, nhưng để đơn giản, chúng ta hãy tập trung vào hợp đồng tương lai trước đã.

1-Các nhà sản xuất (các nhà phòng hộ thượng nguồn)

Các công ty sản xuất dầu thường sử dụng hợp đồng tương lai để cố định giá cho sản lượng tương lai của họ và bảo vệ mình khỏi rủi ro giá giảm. Bằng cách bán khống (bán khống) lượng dầu tương đương với sản lượng thực tế, nhà sản xuất sẽ đảm bảo được mức giá hiện tại cho lượng dầu họ sẽ giao sau này.

2-Người mua/Người tiêu dùng (Các nhà phòng hộ rủi ro ở khâu hạ nguồn)

Các công ty mua hoặc tinh chế dầu thô sử dụng hợp đồng tương lai để bảo vệ mình khỏi sự tăng giá. Một nhà máy lọc dầu lên kế hoạch mua dầu thô cho quý tiếp theo có thể mua hợp đồng tương lai để cố định giá hiện tại. Nếu giá dầu tăng vọt vào thời điểm họ cần mua nguyên liệu, lợi nhuận từ hợp đồng tương lai sẽ bù đắp chi phí mua thực tế cao hơn, giữ cho chi phí thực tế của họ gần với mức đã được phòng ngừa rủi ro. Tương tự, các hãng hàng không cũng phòng ngừa rủi ro gián tiếp đối với nhiên liệu máy bay (một sản phẩm tinh chế) hoặc dầu thô để làm giảm bớt sự biến động chi phí nhiên liệu.

Ví dụ: Một hãng hàng không có thể mua hợp đồng tương lai hoặc hoán đổi dầu thô khi giá dầu ở mức 70 đô la để phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu máy bay tăng; nếu giá dầu tăng lên 90 đô la, lợi nhuận từ việc phòng ngừa rủi ro sẽ giúp bù đắp chi phí nhiên liệu máy bay tăng thêm. Những người thực hiện phòng ngừa rủi ro này không cố gắng "đánh bại thị trường", họ chỉ đơn giản là tìm kiếm sự ổn định cho ngân sách và hoạt động kinh doanh.

3-Người kinh doanh chênh lệch giá/Nhà giao dịch

Những người tham gia này tìm kiếm sự chênh lệch giá giữa các địa điểm, khoảng thời gian hoặc các thị trường liên quan và giao dịch để thu lợi từ sự hội tụ đó.

Các nhà kinh doanh chênh lệch giá đóng vai trò quan trọng trong việc liên kết các thị trường dầu mỏ toàn cầu. Ví dụ, nếu giá dầu Brent cao hơn đáng kể so với WTI, các nhà giao dịch có thể cố gắng chuyển dầu thô từ Mỹ sang châu Âu (để bán với giá cao hơn liên quan đến Brent) cho đến khi khoảng cách giá thu hẹp.

Các nhà kinh doanh chênh lệch giá khai thác sự chênh lệch giá này, vận chuyển dầu từ các khu vực dư cung sang các thị trường khan hiếm hơn hoặc tích trữ dầu trong giai đoạn giá giao ngay (contango), cho đến khi chênh lệch giá thu hẹp chỉ còn đủ để trang trải chi phí lưu trữ và vận chuyển. Quá trình này giúp điều chỉnh giá cả khu vực và đường cong giá tương lai phù hợp với các yếu tố cơ bản về cung cầu.

4-Những nhà đầu cơ (nhà đầu tư và nhà giao dịch)

Các nhà đầu cơ tham gia thị trường chỉ để đặt cược vào hướng đi của giá cả, chứ không phải vì họ sản xuất hay cần dầu mỏ. Họ bao gồm từ các cá nhân giao dịch trong ngày cho đến các quỹ đầu cơ lớn và các ngân hàng đầu tư.

Không chỉ cung cấp tính thanh khoản quan trọng cho thị trường hợp đồng tương lai (giúp người mua nhanh chóng tìm được người bán và ngược lại), các nhà đầu cơ còn gánh chịu rủi ro về giá mà các nhà phòng hộ muốn chuyển nhượng.

Trên thị trường tương lai, nhà đầu cơ có thể mua vào (như mua cổ phiếu) nếu họ tin rằng giá dầu sẽ tăng (ví dụ: dự đoán OPEC cắt giảm sản lượng hoặc nhu cầu tăng đột biến), hoặc bán khống (như bán ra hoặc bán khống cổ phiếu) nếu họ dự đoán giá sẽ giảm (ví dụ: dự đoán suy thoái kinh tế hoặc nguồn cung tăng đột biến). Không giống như những người phòng hộ, họ không có ý định giao nhận hoặc sử dụng dầu vật chất. Họ sẽ đóng các hợp đồng trước khi hết hạn để thu lợi nhuận hoặc chịu lỗ bằng tiền mặt.

Ví dụ, một quỹ đầu cơ có thể mua hợp đồng tương lai dầu Brent trước khi lệnh cấm vận dự kiến áp đặt lên một nhà sản xuất lớn, với hy vọng bán chúng với giá cao hơn khi thị trường phục hồi. Hoặc một nhà giao dịch có thể bán khống hợp đồng tương lai dầu WTI nếu họ tin rằng lượng tồn kho của Mỹ đang tăng nhanh.

Còn tiếp

Anh Quốc