Hao Duc Nguyen
02/3/2026
Có rất nhiều câu hỏi được gởi đến, và có nhiều câu phải trả lời cặn kẽ mới hiểu hết vấn đề. Nhưng chúng ta không có nhiều thời gian, tôi thì quá bận. Nên bài này tôi chỉ trả lời ngắn gọn để chúng ta giải đáp được phần nào những thắc mắc
1. TẠI SAO NƯỚC ANH THAM GIA VÀO CUỘC CHIẾN?
Tại trước khi Mỹ can thiệp vào Iran, Anh mới chính là nước kiểm soát ở đó. Họ đã bốc lột tài nguyên khoán sản, nhất là dầu mỏ của Iran. Thủ tướng Iran thời gian từ 1951 – 1953 là Mohammad Mosaddegh, 1 người đi học từ Thụy Sĩ về, và là người có tinh thần dân tộc khá sao, đã muốn quốc hữu hóa nền công nghiệp mỏ, đẩy Anh ra khỏi những tham vọng kiểm soát nền công nghiệp dầu đen đem lại nguồn thu nhập khổng lồ.
Để đối phó điều này, thủ tưởng Anh Churchill đã qua Mỹ, nài nỉ tổng thống Mỹ lúc ấy là Harry Truman can thiệp vào Iran. Lúc đầu, Mỹ không chịu. Nhưng với tài thuyết phục của Churchill, Truman đã xuôi theo. Họ cho 1 điệp viên đem theo 700k đô sang Iran. Vận động đủ các mưu kế và lật đổ ông thủ tướng. Ông này sau bị lật, đi tù, rồi bị giam lỏng đến chết tại tư gia năm 1967 vì ung thư. Ông là người lên trang bìa tạp chí Time tháng 4 năm 1951, và được chọn là nhân vật của năm đó. Tôi có đủ báo Time nên tôi có hình quyển tạp chí năm 1951.
Churchill tuy là 1 danh nhân, nhưng ông ấy khi đi sâu tìm hiểu thì cũng chẳng ra gì. Toàn qua Mỹ xin chuyện này chuyện nọ. Và nói rất khéo. Nhất là khi thế chiến xảy ra. Ông ấy là người xúi Mỹ tham gia. Nhưng khi Mỹ có chuyện, ông ta quay mặt đi không thèm can dự vào.
Độ điếm đàng và tinh ranh của ông ta thì có thể ví với Chu Ân Lai của Trung Cộng.
2. VẬY SAU ĐÓ THÌ SAO?
Phương tây đưa vua Mohammad Reza Pahlavi lên làm quốc trưởng, và Iran trở thành 1 nước quân chủ. Trở thành 1 đất nước được ví như Pháp Quốc ở Trung Đông, và thủ đô Tehran được xem như Paris ở vùng đất nơi dầu mỏ còn rẻ hơn nước lã.
Vị vua này thực hiện nhiều thay đổi, dân chủ hóa đời sống xã hội, thực hiện nữ quyền, và cải thiện giáo dục. Nhưng có 3 điều khiến ông bị lật đổ trong cuộc cách mạng HG năm 1979, đó là chống lại các tổ chức hg cực đoan, thân phương tây quá mức khiến cho các nhân vật thủ cựu tức giận, và sống cực kỳ sa hoa. Sa hoa đến mức nào thì tôi không nói ra vì nó sẽ rất dài. Nhưng những bữa tiệc hoàng gia với số người tham dự đến con số vài ngàn là bình thường. Nhà vua có 3 đời vợ, người đầu tiên là công chúa Fawzia của Ai Cập, lấy năm 1939. Hai người ly dị, báo Life có đăng bài nói lý do tại bả không đẻ được con trai, chỉ có cô con gái. Bà ấy ly dị và kết hôn với 1 thiếu tá. Chết năm 2013. Ông lấy bà thứ 2 là Soraya Esfandiary-Bakhtiary. Nhưng bà thứ 2 lại không có con.
Ông lấy tiếp bà thứ 3 là Farah Pahlavi, là người sinh ra ông thái tử hay lên truyền hình kêu gọi nhân dân bạo loạn chống lại nhà nước thần quyền Iran. Ba bà ông lấy, bà nào cũng tuyệt thế giai nhân và sống rất thọ. Bà cuối hiện vẫn sống. Tôi có theo dõi các cuộc phỏng vấn, bà vẫn đẹp dù đã có tuổi. Hiện bà đã 88 tuổi (1938).
Vua Ai Cập là Farouk, cũng có tình trạng tương tự. Ông lấy bà vợ đầu trước vua Pahlavi của Iran 1 năm (1938). Rồi cũng chỉ có con gái. Ông lấy bà thứ 2 là Narriman Sadek, thì đẻ 1 thằng con rồi lưu vọng vì bị lật đổ năm 1952. Báo Life làm 1 phóng sự cung điện xa hoa, dát vàng, của ông ấy khi được mở cửa cho công chúng vào xem. Cái vụ 2 ông vua trọng nam khinh nữ này ở Trung Đông ai cũng biết, mà họ không nói ra. Chỉ nói mấy bà vợ không sống được phía mẹ chồng, em chồng, rồi phải ra đi. Còn báo Mỹ thì viết thẳng: Vị ấy bỏ vợ vì bả không biết cách … đẻ.
Vậy đâu chỉ Châu Á ta mới thế, mà ngay hg cũng thế.
Tôi có vài người bạn hg lấy vợ sinh ra toàn con gái. Chúng bảo: Thất bại toàn tập rồi đại ca.
3. TẠI SAO CÁC NƯỚC ĐỨC – PHÁP – Ý DÙNG DẰN KHÔNG THAM GIA RỒI LẠI QUAY XE?
Họ không thích đi sau lưng Mỹ. Kể cả Anh cũng thế vì sợ mang tiếng là theo đuôi và dĩ nhiên họ xem động tĩnh, phản ứng từ dư luận để đưa ra các quyết định có nên không tham gia. Cuối cùng, họ lên tiếng là sẽ theo gương Mỹ để đánh Iran.
Lý do thì nhiều, nhưng có vài điều sau:
- Phản ứng từ dân Iran trên khắp thế giới là rất thuận lợi. Từ sau khi bức tường Bá Linh sụp đến nay, chưa có nơi nào mà dân chúng lại đồng lòng đánh đổ chính quyền nước mình đến vậy. Lẫn công chúng biểu tình trong chính các đất nước tham gia ấy.
- Họ không muốn các nước Ả Rập xem như nhát gan không tham gia vào liên minh. Trong khi họ vẫn dựa ngày càng nhiều vào nguồn dầu Trung Đông, để giảm dựa vào nguồn cung từ Nga và bị chi phối. Đồng thời, giảm tiêu thụ dầu Nga để không làm phật lòng đồng minh là Mỹ.
- Cái này quan trọng: CHIA PHẦN. Ta thấy, 9 lần các quốc gia thiên Chúa giáo tham gia vào thánh chiến đánh thánh địa thì thua hết 6, chỉ vì họ họp bàn việc chia chiến lợi phẩm ra sao sau khi chiến thắng. Dù kết quả thắng thua vẫn chưa có kết quả. Việc không mau mắn tham gia vào liên minh khi gần 15 nước ở Trung Đông đã bị ném bom và xâm phạm không phận sẽ khiến các nước này mang tiếng xấu. Và nếu làm ăn về sau, họ sẽ mất đi thế thượng phong trong việc đầu tư phát triển những thiệt hại. Nên ông Trump lên án này nọ, là để sau này họp hành tái thiết, Mỹ sẽ có lợi thế nhiều hơn.
4. NHƯNG TẠI SAO IRAN LẠI NÉM BOM CÁC NƯỚC Ả RẬP?
Chúng ta biết rằng, nền văn minh Iran được xem là sớm nhất, trước cả người Trung Hoa, và không thua Ai Cập, Hy Lạp là mấy. Khi đế chế ba Tư của nhà Achaemenes hùng mạnh và dân số lớn nhất thời cổ đại, chiếm đến 41% dân số thế giới, thì khi ấy lịch sử các nước Ả Rập thuộc Trung Đông ngày nay vẫn chưa có khái niệm, chứ đừng nói đến chính quyền.
Thành ra, người Iran vẫn xem các nước Ả Rập là dân mọi rợ. Ngôn ngữ Iran không phải là ngôn ngữ Ả Rập. Người Iran theo dòng phái Shiite, hay ta gọi tắc là Shia. Còn đa số các quốc gia đang bị ném bom hiện nay theo phái Sunni.
Phần lớn các tín đồ cho rằng vị trí caliph nên dành cho Abu Bakr, tín hữu và là một trong những trợ lý đáng tin cậy của Nhà tiên tri Mohammed. Ông còn là cha của Aisha, vợ nhà tiên tri. Đây là dòng Sunni.
Nhóm khác cho rằng Ali, người anh em họ và là con rể của nhà tiên tri, từng được ông xức dầu thánh mới xứng làm caliph. Những người này sau này được gọi là Shia, hay Shiite, rút gọn từ "shiaat Ali", tức "những người theo Ali".
Cả 2 phe này đấu đá, chiến tranh với nhau suốt nhiều thế kỷ. Họ đối chọi không khác chi Thiên Chúa Giáo và giáo hội Đông Phương vậy. Vì ai cũng cho mình là chính danh và truyền thừa. Phái Sunni chiếm đa số, chắc phải hơn 80%. Phái Shia thì khoảng 11% và số còn lại theo các phái nhỏ lẻ khác.
Người theo phái Shia thường rất cổ hủ và quá khích. 99% những phần tử khủng bố là tư nhóm này. Pakistan theo Shia nhiều, thành ra, họ mới tấn công tòa tổng lãnh sự Mỹ là vì thế.
Cũng vậy, dân hg Somali ở MN và thành phố Dearborn ở Michigan là thuộc phái Shia.
5. TRONG THÁNG CHAY RAMADAN, CÓ SỰ KHÁC BIỆT GIỮA SUNNI VÀ SHIA KHÔNG?
Cách thức tiến hành là như nhau đến 99,9%. Nhưng khi nhìn hg cầu nguyện, chúng ta có thể phân biệt họ thuộc giáo phái nào. Như ở NY, họ kéo ra quảng trường Thời Đại cầu nguyện tập thể, thì biết đó là Sunni. Còn đi dọc đường, thấy cái ông Pakistan đang lặng lẽ cầu nguyện dọc đường hay trong parking lot, thì đó là Shia. Với người Shia, cầu nguyện chung thậm chí còn bị xem là haram (có tội). Những lần ông Khoumani diễn thuyết tụ tập thì đó chỉ là buổi nói chuyện, chứ không phải cầu nguyện.
Người Sunni bắt đầu nhịn ăn từ lúc mặt trời mọc (sunrise), và kéo dài đến mặt trời lặn (sunset). Tùy theo tháng, mà thời gian mặt trời mọc và lặn khác nhau. Như ở Houston, vào mùa hè, mặt trời lặn trễ, nên thời gian để dừng nhịn ăn sẽ khác. Và tùy theo nước, tùy theo kinh tuyến, sẽ có bản hướng dẫn chung theo từng vùng.
Người Shia thì có chút thay đổi chừng 30 phút. Để bảo đảm mặt trời đã lặn, thì họ đợi đến khi trời tối hẳn mới ngừng nhịn ăn. Ví dụ, mùa hè, mặt trời lặn lúc 8 giờ tối, thì Sunni bắt đầu ăn, còn Shia thì đợi đến 8:30 mới ăn. Như vậy, người Shia là từ Dawn (bình minh) đến Dusk (tối mịt). Chứ không theo mặt trời.
Nói chung, những sự khác biệt trong tháng chay Ramadan không nhiều, nhưng với người ngoại đạo mà tìm hiểu, thì cũng rất nhiều điều phải nhớ.
Nguyễn Háo Đức
Không có nhận xét nào