(Phần 2 của 3)
Trần Trung Đạo
07/5/2026
3) Cho Dù Thắng Đài Loan Bằng Quân Sự Cũng Thua Về Kinh Tế
Theo phân tích của tạp chí tài chánh uy tín Global Finance vào tháng 3, 2026: “Viễn cảnh bị Trung Quốc cưỡng ép thống nhất có thể biến nơi đây thành một "vùng cấm" đối với vô số nhà đầu tư. Tuy nhiên, nếu gạt sang một bên kịch bản đầy bất định đó, thì một thực tế không thể phủ nhận là Đài Loan hiện đang đóng vai trò là mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu—và rộng hơn là trong nền kinh tế thế giới—đồng thời là một điểm đến quan trọng về đầu tư và thương mại; đây chính là vị thế trụ cột mà nền kinh tế cũng như 23,2 triệu dân cư trên hòn đảo này đang dựa vào để tồn tại và phát triển.” (Global Finance, Taiwan: Powering Ahead, March 31, 2026)
Theo tổng kết của ba tác giả Charlie Vest, Agatha Kratz và Reva Goujon trên Rhodium Group, “Đài Loan sản xuất tới 92% lượng ‘chip logic’ tiên tiến nhất thế giới (với kích thước nút xử lý dưới 10 nanomet), cũng như từ một phần ba đến một nửa tổng sản lượng toàn cầu đối với các loại ‘chip’ tuy ít tinh vi hơn nhưng vẫn đóng vai trò vô cùng thiết yếu. Theo một số ước tính, TSMC – xưởng đúc chip hàng đầu của Đài Loan – sản xuất 35% lượng vi điều khiển dùng trong ô tô và 70% lượng ‘chipset’ dành cho điện thoại thông minh trên toàn thế giới.”
Theo Center for Strategic & International Studies, một ‘think tank’ lưỡng đảng, phi lợi nhuận hàng đầu của Mỹ, trị giá hàng hóa được vận chuyển ngang qua Eo Biển Đài Loan giữa Đài Loan và TC lên đến 1,392 tỷ dollar gồm 562 tỷ dollar xuất cảng và 1392 tỷ dollar nhập cảng. Trong khi đó, cả nhập lẫn xuất cảng của Mỹ chỉ 154 tỷ dollar.
Con số đó chứng minh TC là nước lệ thuộc vào các sản phẩm bán dẫn của Đài Loan nhiều hơn bất cứ quốc gia nào khác kể cả Mỹ.
Nếu một xung đột quân sự diễn ra, kinh tế toàn cầu có thể thiệt hại đến 10 ngàn tỷ dollar. Trong trường hợp TC phong tỏa thôi cũng làm cho thế giới tổn thất 2700 tỷ dollar, trong số đó riêng TC và Đài Loan phải chịu 1600 tỷ dollar. (Amir Najafi, The world’s dependency on Taiwan’s semiconductor industry is increasing, Institute for Economics and Peace (IEP), Published on: June 16, 2025)
Dù có thắng bằng quân sự nền kinh tế Trung Cộng sẽ thiệt hại nặng nề nếu không muốn nói là phá sản. Bài học Liên Xô cho họ Tập thấy, phá sản kinh tế sẽ tức khắc dẫn tới phá sản cơ chế chính trị.
4) Tạo Bất Ổn Chỉ Làm Cho Những Kẻ Thù Đoàn Kết Chặt Chẽ Hơn
Giả thiết Tập không đánh chiếm Đài Loan mà chỉ pháo kích sang bên kia Eo Biển Đài Loan như Mao đã làm vào các năm 1954, 1955, dùng hải quân bao vây, cô lập Đài Loan từ thế giới bên ngoài hay phong tỏa như trường hợp Eo Biển Hormuz Tập cũng không dám tự gây ra những bất ổn đó. Bởi vì, một nguyên tắc chính trị và quân sự cổ điển là mọi bất ổn chỉ làm cho những kẻ thù đoàn kết chặt chẽ và sẽ mạnh hơn.
Xung đột quân sự Trung Cộng Đài Loan sẽ giúp cho Nhật có lý do chính đáng để tái vũ trang toàn diện. Tháng 11, 2025, Thủ tướng Sanae Takaichi xem Đài Loan như một “láng giềng gần” khi tuyên bố “Khủng hoảng tại Đài Loan có thể đe dọa sự sống còn của Nhật Bản.” Những lời tuyên bố của bà Sanae Takaichi phản ảnh trung thực mối quan tâm của Nhật Bản, một quốc gia chỉ cách Đài Loan 111km nếu tính từ đảo Yonaguni.
Thủ tướng Sanae Takaichi có lập trường cứng rắn với TC nhưng cũng chỉ cứng rắn trong các phát biểu. Thực tế, ngân sách quốc phòng của quốc gia giàu thứ tư trên thế giới này chỉ mới 58 tỷ dollars trong tài khóa 2026 và Điều 9 Hiến Pháp trong đó “nhân dân Nhật Bản vĩnh viễn từ bỏ chiến tranh như một quyền chủ quyền của quốc gia” vẫn chưa thay đổi.
Tập Cận Bình biết một hành động gây hấn và đe dọa trực tiếp đến an ninh Nhật, điều 9 Hiến Pháp Nhật sẽ được thay đổi như cách Putin đã đánh thức Tây Âu khi xâm lược Ukraine.
Nếu TC khiêu chiến Đài Loan, QUAD (Quadrilateral Security Dialogue), một diễn đàn không chính thức của bốn quốc gia Nhật, Úc, Ấn Độ và Mỹ để trao đổi thông tin và bàn về các cuộc thực tập quân sự do Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đề xướng năm 2007, sẽ gần nhau hơn. Các quốc gia trong vùng có thể thành một liên minh quân sự chính thức theo dạng Tổ Chức Liên Phòng Đông Nam Á (Southeast Asia Treaty Organization (SEATO)) trong chiến tranh Việt Nam.
Xung đột Trung Cộng và Ấn có lợi cho Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo-Pacific Strategy) của Mỹ. Ấn thua Trung Cộng trong chiến tranh Trung-Ấn 1962 do sự sai lầm trong chính sách bang giao quốc tế của Nehru và vì Mỹ đứng ngoài. Bây giờ thì khác. Mỹ sẽ vận dụng các rạn nứt Trung Ấn để dùng 1.35 tỷ dân Ấn làm đối lực cho chiến lược biển người truyền thống của TC.
Hiện nay, Nam Hàn, Nhật Bản, Philippines, Thái, Úc, Tân Tây Lan đã là những đồng minh quân sự với Mỹ. Đó là chưa tính việc liên kết với các tổ chức có khuynh hướng bước gần tới Mỹ khi thấy Mỹ đang siết chặt vòng vây an ninh và kinh tế quanh TC. Nam Dương, dân số 275 triệu người, do dự vì đang làm ăn buôn bán với TC nhưng một khi xung đột căng thẳng đến điểm phải chọn, quốc gia dân chủ này sẽ phải chọn Mỹ. Trường hợp Nam Dương có thể áp dụng với hàng loạt nhiều nước trong khối ASEAN và Trung Á đang được TC o bế.
5) Đạo luật Quan hệ Đài Loan (Taiwan Relations Act) Và Phản Ứng Của Mỹ
Mặc dù hành pháp và lập pháp của Mỹ chia rẽ trong nhiều vấn đề, ủng hộ Đài Loan là một chính sách mà cả hai ngành đoàn kết.
Đạo luật Đạo Luật Quan Hệ Đài Loan được quốc hội Mỹ thông qua ngày 10 tháng 4, 1979 ghi rõ “Hoa Kỳ sẽ cung cấp cho Đài Loan các dụng cụ quốc phòng và dịch vụ quốc phòng với số lượng cần thiết để cho phép Đài Loan duy trì khả năng tự vệ đầy đủ.” Mặc dù Mỹ đã đóng tòa đại sứ tại Đài Loan nhưng đạo luật này cho phép thiết lập Viện Hoa Kỳ tại Đài Loan, một hình thức khác của tòa đại sứ. Đạo luật này yêu cầu tổng thống phải tức khắc thông báo với quốc hội mọi biến cố có ảnh hưởng đến an ninh của Đài Loan. Quan trọng nhất, đạo luật nhấn mạnh Hoa Kỳ sẽ cung cấp Đài Loan với võ khí có đặc tính phòng thủ và sẽ duy trì khả năng của Hoa Kỳ chống lại bất cứ biện pháp nào dùng vũ lực hay hình thức cưỡng bách nào khác có thể gây nguy hiểm cho an ninh hay hệ thống xã hội hoặc kinh tế của nhân dân Đài Loan”. (H.R.2479 — 96th Congress (1979-1980))
Dĩ nhiên Trung Cộng phản đối Đạo Luật Quan Hệ Đài Loan và xem đó là hành động đơn phương của Mỹ, vi phạm các nguyên tắc ngoại giao quốc tế và nhất là “vi phạm những cam kết của Hoa Kỳ với Trung Cộng”.
Hoa Kỳ không vi phạm các cam kết với Trung Cộng. Các lãnh đạo Trung Cộng quên rằng, bộ máy độc tài chuyên chính tập trung CS không chạy giống như bộ máy của các nền dân chủ phân quyền. Trong chính trị Mỹ, ba ngành hành pháp, lập pháp và tư pháp hoạt động độc lập, sinh động, chẳng những không mâu thuẫn nhau mà có tác dụng bổ khuyết nhau tạo nên sức mạnh tổng hợp của nền dân chủ để đáp ứng mọi tình huống trước mắt cũng như lâu dài.
Cơ chế dân chủ Mỹ là cánh đồng phì nhiêu có nhiều thảo mộc, cây trái, hoa màu. Trên cánh đồng đó từng có một George F. Kennan, một viên chức cấp thấp làm việc tại tòa đại sứ Hoa Kỳ ở Liên Xô đã trở thành cha đẻ của “lý thuyết ngăn chặn” kéo dài 45 năm qua nhiều thời tổng thống. Nếu làm việc dưới chế độ quan liêu CS, các đề nghị của George F. Kennan đã đi vào ngăn kéo hay thùng rác.
Nếu không có Đạo Luật Quan Hệ Đài Loan, số phận Đài Loan ngày nay cũng chẳng khác gì Hong Kong. Đạo luật này mở ra nhiều cánh cửa cho quan hệ giữa Đài Loan và Hoa Kỳ đồng thời dự phòng nhiều trường hợp để các chính phủ Hoa Kỳ sau đó có thể giải thích và áp dụng tùy theo tình huống.
Họ Tập ngày nay giống như họ Mao sau chiến tranh Triều Tiên, không dám trực tiếp đương đầu với Mỹ vì chưa biết các chính phủ sẽ áp dụng đạo luật như thế nào và các nhà lãnh đạo Mỹ sẽ phản ứng ra sao.
Trần Trung Đạo
(Mời đọc tiếp phần 3/3 trong tuần này)
Trần Trung Đạo
Không có nhận xét nào