Thu Hằng/RFI
24/5/2026
Cuối ngày 23/05/2026, sau các cuộc điện đàm với lãnh đạo các nước vùng Vịnh và một số nước khác, tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên mạng Truth Social rằng « các khía cạnh và chi tiết cuối cùng của thỏa thuận (với Iran) đang được thảo luận và sẽ sớm được công bố ». Còn theo ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, thỏa thuận có thể được đúc kết ngày 24/05 để đi đến « một thế giới không còn phải sợ hãi hay lo lắng về vũ khí hạt nhân của Iran ».
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian (phải) tiếp tướng Asim Munir, tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan trong vai trò trung gian thương lượng với Mỹ, ngày 23/05/2026 tại Teheran, Iran. Iranian Presidency Office via AP
Theo các nguồn tin giấu tên được nhật báo New York Times trích dẫn, Iran đồng ý loại bỏ kho dự trữ uranium được làm giàu ở mức độ cao nhưng cách xử lý kho dự trữ này sẽ chỉ được đàm phán trong tương lai. Về eo biển Hormuz, tổng thống Donald Trump khẳng định sẽ được mở trở lại nhưng ông không cung cấp thêm chi tiết.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran, được AFP trích dẫn, cho biết, theo thỏa thuận tiềm năng, số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày. Iran có thể được xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm hóa dầu khác, vốn rất cần thiết cho nền kinh tế của nước này, vì các lệnh trừng phạt sẽ được dỡ bỏ trong lúc tiếp tục các cuộc đàm phán.
Nếu đạt được thỏa thuận, đây là một thắng lợi đối với Iran, theo tường trình của thông tín viên RFI Shivoh Ghazi tại Teheran :
« Ông Donald Trump chỉ đơn thuần xác nhận những tuyên bố của người phát ngôn bộ Ngoại Giao Iran, người đã thông báo về bản ghi nhớ thỏa thuận được cho là sẽ hoàn tất trong vòng vài ngày, theo quan chức Iran, là ba hoặc bốn ngày.
Trước tiên sẽ là tuyên bố chấm dứt toàn bộ chiến sự ở Iran, cũng như Liban. Đối với Teheran, sự ủng hộ dành cho Hezbollah mang ý nghĩa rất quan trọng đối với chính sách tương lai của Iran trong khu vực. Sau đó sẽ là việc dỡ bỏ phong tỏa một phần tài sản của Iran, ước tính từ 12 tỷ đến 24 tỷ đô la, hiện giờ vẫn chưa có con số chính xác. Cuối cùng sẽ là việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Trái ngược với những gì Donald Trump đã nói, eo biển này sẽ do Iran kiểm soát, không có chuyện Teheran từ bỏ quyền kiểm soát eo biển này.
Đối với Iran, đây là một chiến thắng hoàn toàn bởi vì theo Teheran, Hoa Kỳ đã chấp nhận tất cả các điều kiện của Iran, bao gồm cả về vấn đề hạt nhân của Iran sẽ được thảo luận trong tương lai ».
Israel bị gạt ra ngoài lề ?
Những tín hiệu chí thấy Mỹ và Iran có thể đạt được một thỏa thuận hòa bình qua trung gian Pakistan làm trung gian đang khiến Israel lo ngại. Chính phủ Netanyahu cảm thấy ảnh hưởng của họ đối với Donald Trump đang suy giảm và bị gạt ra ngoài vòng thương lượng. Israel lo ngại Iran có thể trở nên mạnh hơn sau khủng hoảng, còn họ thì ngày càng bị cô lập.
Thông tín viên RFI, Michel Paul tại Jerusalem tường trình :
Theo các nguồn tin từ các giới chức an ninh Israel được truyền thông nước này và cả nhật báo Mỹ New York Times đăng tải, chính quyền của Donald Trump đã hoàn toàn gạt Israel ra ngoài các cuộc đàm phán về lệnh ngừng bắn. Hệ quả là để biết điều gì đang mưu tính phía sau hậu trường, các cơ quan tình báo Israel buộc phải thu thập những mẩu thông tin rời rạc từ các lãnh đạo trong khu vực hoặc từ chính các nguồn tin của họ bên trong bộ máy quyền lực Iran.
Theo các quan chức này, sự rạn nứt giữa hai bên là rất sâu sắc. Với Donald Trump, Benyamin Netanyahu là đối tác cho chiến tranh, nhưng không phải cho hòa bình. Israel lo ngại về một thỏa thuận “tối thiểu”, bỏ qua chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và việc dỡ bỏ trừng phạt sẽ giúp Teheran có thêm nguồn lực tài chính để tái vũ trang cho các lực lượng đồng minh.
Đối với ông Netanyahu, những mục tiêu từng được đặt ra khi xung đột bắt đầu, như làm sụp đổ chế độ Iran và chấm dứt chương trình hạt nhân, giờ dường như ngày càng xa vời, khiến Israel phải đối mặt với một tương lai chiến lược ngày càng bất định.
RFI
Không có nhận xét nào