Son Dang
29/5/2026
“...Cứ cái gì có lợi, giúp ích xã hội phát triển thì ...triển thôi.
Việt Nam hiện ở đúng “điểm giữa” mà Trung Quốc từng trải qua khoảng 20–30 năm trước: tăng trưởng hạ tầng rất nhanh, đại dự án rất lớn, đất đai là động lực tài chính mạnh, nhưng cơ chế phản biện xã hội còn yếu.
Và bài học lớn nhất từ Trung Quốc có lẽ là: Một nhà nước mạnh là nhà nước đủ năng lực sửa sai trước khi sai lầm trở thành khủng hoảng xã hội kéo dài hàng thập kỷ!”.
Nhìn đại dự án trục cảnh quan đại lộ sông Hồng mà nhiều nỗi lo lắng, chỉ hy vọng rốt cuộc thì nó sẽ diễn ra tốt đẹp nhất có thể. Sớm học theo Trung Quốc để đỡ phạm phải các sai lầm đáng tiếc nhé Hà Nội....
Sau khi được chứng kiến các đại đô thị cả miền Bắc lẫn miền Nam Trung Quốc được quy hoạch chỉn chu bài bản-với tham vọng vượt lên các mô hình phương Tây, mình cũng khá tò mò lẫn ngưỡng mộ nên tìm lại connection với các người bạn Trung Quốc để hỏi thăm tình hình từ insider. Chắc nhiều người sẽ thắc mắc rằng, làm thế nào một nhà nước không theo mô hình dân chủ tự do vẫn có thể dần cải thiện chất lượng quy hoạch và giảm được các sai lầm của chính họ kiểu “đại phá đại kiến”?
Câu trả lời phiên bản ngắn gọn là: Trung Quốc không dân chủ hóa theo kiểu phương Tây, nhưng họ đã dần xây dựng một mô hình mà nhiều học giả gọi là: “authoritarian responsiveness” — chuyên chế nhưng phản ứng mạnh với khủng hoảng xã hội. Họ có cách để bắt buộc bộ máy phải học cách lắng nghe phản ứng xã hội để tránh bất ổn và giảm sai lầm hệ thống.
Quá trình đó diễn ra sau hàng loạt cú sốc lớn thời đại đô thị hóa 1990-2010: như giải tỏa trắng- khiếu kiện đất đai kéo dài, phá hủy di sản quy mô lớn, ô nhiễm môi trường, và phản ứng dữ dội của cư dân đô thị trung lưu. Chính Trung Quốc nhận ra rằng mô hình phát triển tạo ra tăng trưởng mạnh có quá nhiều hệ lụy và chống đối xã hội, nên họ "sửa mình" theo hai hướng song song: kĩ trị (technocratic) và quản trị (governance).
1. Về mặt kĩ trị: Trung Quốc nâng chuẩn quy hoạch lên gần chuẩn quốc tế
Trung Quốc bắt đầu: thuê rất nhiều viện tư vấn quốc tế, chuẩn hóa GIS – thủy văn – môi trường, làm Environmental Impact Assessment (EIA) nghiêm ngặt hơn, bắt buộc đánh giá rủi ro khí hậu và ngập lụt ở nhiều đại dự án...
“Sponge City-đô thị mút thấm” được triển khai sau khi nhiều đô thị bê tông hóa quá mức gây ngập nặng; các khu lịch sử ở Bắc Kinh, Tô Châu, Quảng Châu chuyển sang “urban renewal” thay vì phá sạch xây mới; và chính phủ trung ương năm 2021 chính thức hạn chế “đại phá đại kiến”.
Trung Quốc học cực nhanh từ sai lầm của chính họ.
2. Về quản trị: không dân chủ hóa, nhưng tạo “kênh phản hồi xã hội”
Đây là phần tinh vi nhất (mà Hà Nội chưa chịu hiểu)
Trung Quốc không cho phép phản biện kiểu phương Tây hoàn toàn tự do, nhưng họ xây dựng nhiều cơ chế để: phát hiện bất mãn sớm, giảm xung đột trước khi thành khủng hoảng.
Ví dụ về quy hoạch đi nhé: tham vấn cộng đồng online, trưng bày quy hoạch công khai, lấy ý kiến với cư dân, tiếp dân tập trung, khảo sát phản ứng mạng xã hội bằng big data, cho phép báo chí điều tra có kiểm soát ở một số vụ việc.
Tức là: họ không trao quyền phủ quyết cho xã hội dân sự như phương Tây, nhưng họ tạo hệ thống “cảm biến xã hội” để nhà nước biết khi nào chính sách có nguy cơ thất bại.
Mình nghe đến đây mới cười cười, ừ thế là đúng như tụi phương Tây hay bảo Trung Quốc giờ chuyển đổi sang mô hình Bán Dân chủ/Semi Democratic rồi nhé; nhưng các bạn Tàu lắc đầu nguầy nguậy, bảo không không, đừng nói tụi tao là copy đi. Nước này nó là thứ riêng rồi, chính xác nó là Chuyên chế Thông Minh Chính phủ nó chả ngại thay đổi đường lối/cách làm khi thấy chi phí xã hội bắt đầu vượt lợi ích tăng trưởng.
Cứ cái gì có lợi, giúp ích xã hội phát triển thì ...triển thôi.
Việt Nam hiện ở đúng “điểm giữa” mà Trung Quốc từng trải qua khoảng 20–30 năm trước: tăng trưởng hạ tầng rất nhanh, đại dự án rất lớn, đất đai là động lực tài chính mạnh, nhưng cơ chế phản biện xã hội còn yếu.
Và bài học lớn nhất từ Trung Quốc có lẽ là: Một nhà nước mạnh là nhà nước đủ năng lực sửa sai trước khi sai lầm trở thành khủng hoảng xã hội kéo dài hàng thập kỷ!
Sơn Đăng
Không có nhận xét nào