Nền kinh tế đang kiệt đi và dự báo của WB

 VNCS: Ông WB vừa update số dự báo tăng trưởng 6.8% cho 2026

Ho Quoc Tuan

Nền kinh tế đang kiệt đi và dự báo của WB

Hoàng Tư Giang

16/5/2026

“...Kế toán là quan điểm, cash flow là dòng tiền thực. Số GDP là thuộc về kế toán, còn nền kinh tế thực anh em bàn là thuộc về cash flow. Nên nhớ, khi bàn tới tăng trưởng kinh tế, dù 6,8% hay 10%, chúng ta đang bàn về GDP, một con số thuộc khái niệm kế toán quốc gia, không phải bàn về "nền kinh tế thực".

Ông WB vừa update số dự báo tăng trưởng 6.8% cho 2026 vẫn chưa hiểu được game và nhiều anh em bình luận bi quan vẫn chưa hiểu nhiều về khái niệm kế toán quốc gia và các phương trình cân bằng. 

Kế toán là quan điểm, cash flow là dòng tiền thực. Số GDP là thuộc về kế toán, còn nền kinh tế thực anh em bàn là thuộc về cash flow. 

Không chỉ Việt Nam, nhiều nền kinh tế lớn cận mức tăng trưởng 1-1,5% đều đang chơi trò chơi kế toán (numbers game). Nếu không họ tăng trưởng âm cả rồi. 

Hiểu nôm na thì toàn cầu hiện đang trả ngược lại, về mặt dòng tiền thực, những gì đã xài trước trong quá khứ. 

Hồi khoảng 10 năm trước, với giả định dân số và tiêu dùng thực (số sau khi điều chỉnh cho lạm phát) sẽ tăng trưởng đều (nôm na là tiêu dùng và năng suất lao động, thu nhập tăng nhanh hơn hơn lạm phát), bà con đã bung ra chi tiêu cash flow vào nhiều thứ không làm tăng productivity và cash flow đủ nhanh. 

Hiện nay các nền kinh tế già hóa nhanh thì khả năng cao sẽ bị thâm hụt về cash flow (chi phúc lợi tăng nhanh và tiền ra là thực, trong khi tiền tạo ra nhờ bán được hàng hóa ra ngoài nền kinh tế thì tăng không nhanh như vậy). 

Giả định năng suất và chi tiêu tiêu dùng thực tăng đều đang sai dần khi mà dân số già nhanh và chi tiêu của người già có hệ số vòng quay không cao (ví dụ phần lớn chi tiêu cho dịch vụ y tế và dịch vụ tử tuất thường quay lại chính hệ thống và có multiplier thấp). 

Sức mạnh nền tảng và cấu trúc chủ yếu của một nền kinh tế người già đông lại nằm ở dịch vụ chứ không phải hàng hóa sản xuất.

Như NHTW Châu Âu ECB có nhận định đã 4 năm nay: 

"Dân số lớn tuổi có xu hướng chuyển hướng tiêu dùng mạnh mẽ sang các dịch vụ (như chăm sóc sức khỏe và giải trí) thay vì sản xuất. Nghiên cứu cho thấy rằng kích thích tiền tệ có tác động đến sản lượng của ngành dịch vụ ít đáng kể hơn so với ngành sản xuất."

Dân số già hóa làm giảm hệ số nhân tiền tệ và làm suy yếu tác động của chính sách tiền tệ thông qua việc giảm tiêu dùng hàng hóa, thu hẹp nguồn cung lao động tổng thể và giảm nhu cầu tín dụng của khu vực tư nhân (giảm sử dụng đòn bẩy tài chính cá nhân, ai cho ông bà 60-70 tuổi vay tín dụng 10 năm chứ). 

Chốt hạ của ECB: chính sách tiền tệ sẽ mất dần hiệu lực kích cầu. Mà cầu tiêu dùng đình đốn thì ông sản xuất sẽ bị ăn mất dần.

"Nhìn chung, những thay đổi nhân khẩu học này cản trở nỗ lực của các ngân hàng trung ương trong việc kích thích tổng cầu."

Vậy thì khi mà chính sách tiền tệ mất dần tác dụng, thì phải kích thích bằng chính sách tài khóa, chi tiêu công. Cách push chi tiêu công nhanh nhất chính là dự án hạ tầng. Và đó cũng là cách ghi nhận doanh thu vào sổ sách kế toán nhanh nhất. 

Cash flow vẫn như thế, nhưng con số vào sổ sẽ cao hơn 6.8%. WB có một quan điểm về kế toán khác với chính phủ rằng khoản mục nào nên ghi nhận là core economic profit mà thôi. 

Tuy nhiên, sẽ không bao giờ có bữa trưa miễn phí. Boost số doanh thu nhanh hiện nay vào sổ sách thì tất cả những chi phí phát sinh trong tương lai dính tới mấy dự án này sẽ khiến những chi tiêu khác cho nền kinh tế bị thiếu hụt. 

Để duy trì trạng thái đó, nợ công phải tăng (trừ khi dòng tiền từ dự án hạ tầng tạo ra tăng mạnh và đủ nhanh, điều mà khả năng xảy ra là thấp - dù là pháp sư China hay phù thủy US cũng chưa từng làm được). 

Ở một khía cạnh nào đó, đây cũng chỉ là di chuyển một khoản mục kế toán của tương lai vào sổ sách hiện tại và ghi nợ tạm vào tương lai mà thôi. 

Lựa chọn này giới kế toán gọi là aggressive accounting, và thường được dùng khi bà con tin rằng trong tương lai doanh thu kế toán tạo ra sẽ rất bự, bù vào cái khoản ghi trước đó. 

Chuyện doanh thu bự này đến từ đâu trong tương lai sẽ là bài toán của những nhà kế toán của 5-10 năm sau nữa.

Còn dòng tiền thực của nền kinh tế là thứ mà một số người kêu ca, và nhiều khả năng sẽ tiếp tục lệch pha với số kế toán, dù là hiện tại hay 5-10 năm sau. 

Nên nhớ, khi bàn tới tăng trưởng kinh tế, dù 6,8% hay 10%, chúng ta đang bàn về GDP, một con số thuộc khái niệm kế toán quốc gia, không phải bàn về "nền kinh tế thực". 

Nếu bạn tin rằng kinh tế thực đang yếu, thì 6,8% match dòng tiền thực gần hơn mà thôi, bằng cách loại đi một số thứ "ghi trước". Nó không "tốt hơn", hay "chính xác" hơn con số 10%. 

Nó chỉ là một quan điểm thận trọng hơn, hay dân kế toán gọi, ít "aggresive" hơn mà thôi.

Người chọn aggressive accounting hôm nay, thì áp lực cân bằng sổ sách trong tương lai của họ phải lớn hơn (qui tắc no free lunch vẫn giữ nguyên). Nhưng có khi trong tương lai, đó là trách nhiệm của một người khác rồi. Nghĩa là một ai đó hiện tại nhận free lunch, và một ai đó trong tương lai không ăn nhưng phải trả tiền

Hồ Quốc Tuấn

Nền kinh tế đang kiệt đi và dự báo của WB

Hoàng Tư Giang

15/5/2026

Hôm qua, World Bank dự báo kinh tế Việt Nam tăng trưởng 6,8% năm 2026. Đồng thời, họ cũng thừa nhận mức tăng trưởng 8% năm 2025 của Việt Nam là cao nhất ASEAN.

Những lời lẽ dành cho Việt Nam rất tích cực. Nào là “Đổi mới 2.0”, nào là “làn sóng cải cách mới”, nào là “Việt Nam bước vào năm 2026 với vị thế mạnh mẽ nhất Đông Nam Á nhờ xuất khẩu tăng trưởng tốt”...

Nhưng con số 6,8% lại thấp rất xa so với mục tiêu tăng trưởng hai con số giờ gần như đã trở thành một thứ “pháp lệnh”.

Điều đó có nghĩa gì?

Tút này thử lý giải từ góc độ của khu vực tư nhân Việt Nam.

Khu vực ngoài Nhà nước hiện chiếm khoảng 51% GDP. Muốn nền kinh tế tăng trưởng hai con số, thì khu vực này về lý thuyết cũng phải tăng trưởng hai con số. Không có cách nào khác.

Nhưng nhìn vào sức khỏe thực tế của doanh nghiệp và hộ kinh doanh lúc này, câu chuyện lại khác hẳn những khẩu hiệu trên sân khấu.

Theo Cục Thống kê, đầu tư của khu vực ngoài Nhà nước năm 2025 đạt gần 2,24 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 54% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, tăng 8,4%.

Con số này khác rất xa những tuyên bố hàng triệu tỷ đồng đầu tư tư nhân xuất hiện trong 3 sự kiện khởi công, động thổ rầm rộ suốt năm qua.

Điều đáng chú ý hơn là tốc độ tăng đầu tư tư nhân hiện chỉ còn bằng khoảng một nửa so với trước đại dịch. Khi ấy tăng khoảng 15%, giờ chỉ còn quanh 8%.

Nói cách khác, động cơ quan trọng nhất của nền kinh tế đang quay chậm lại.

Khảo sát PCI của VCCI cũng cho thấy một bức tranh không mấy dễ chịu.

Gần một nửa doanh nghiệp nói rằng họ chỉ “lãi chút ít”. Chỉ 12,5% cho biết đạt mức “lãi như kế hoạch”. Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp dự kiến thua lỗ lên tới 17,4%.

Điều doanh nghiệp than phiền nhiều nhất bây giờ không còn là thủ tục nữa, mà là… không có khách hàng.

Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách tăng vọt từ 45,3% lên hơn 60%.

Một nền kinh tế rất khó tăng trưởng hai con số nếu doanh nghiệp không tìm được đầu ra.

Đáng chú ý hơn, hơn một nửa doanh nghiệp tư nhân nói rằng họ chỉ muốn giữ nguyên quy mô hoạt động. Tâm lý chủ đạo hiện nay không phải mở rộng, mà là phòng thủ để tồn tại qua giai đoạn bất định.

Hộ kinh doanh còn chật vật hơn.

Theo VCCI, chỉ 1,9% hộ kinh doanh cho biết “lãi như kỳ vọng”. Trong khi đó, hơn 73% nói rằng chỉ “lãi ít”.

Khoảng 81,5% hộ kinh doanh bị giảm doanh thu trong năm 2025. Khoảng 75% bị giảm khách hàng.

Đây không còn là câu chuyện riêng của vài ngành nghề nhỏ lẻ.

Nó phản ánh sức cầu của nền kinh tế đang có vấn đề.

Vì thế, có lẽ điều World Bank nhìn thấy không phải là thiếu quyết tâm chính trị.

Cái họ nhìn thấy là khoảng cách rất lớn giữa khát vọng tăng trưởng và sức khỏe thực tế của khu vực đang nuôi sống phần lớn đất nước này.

Hoàng Tư Giang