Kỳ 2
Tác giả: Trần Doãn Nho
May 8, 2026
5. Văn chương giấy
Cá nhân tôi, sau 18 năm ngậm ngùi quên chữ quên nghĩa ở trong nước, vừa bước chân ra hải ngoại là tôi cầm bút lại ngay. Viết, viết, viết…rồi gõ, gõ gõ…cho đến bây giờ.
Trước hết là viết cho báo giấy. Các tạp chí văn học nghệ thuật giấy ở hải ngoại thì rất nhiều (như đã liệt kê ở phần trên), nhưng tôi chỉ có cơ hội cộng tác với một vài tờ, nhiều nhất là “Văn Học” (chủ biên: Nguyễn Mộng Giác), kế đó là “Thế Kỷ 21” (cb: Phạm Phú Minh), rồi là “Hợp Lưu” (cb: Khánh Trường), “Văn” (cb: Nguyễn Xuân Hoàng), “Thư Quán Bản Thảo” (cb: Trần Hoài Thư), và hiếm hoi hơn, tạp chí “Việt” (cb: Nguyễn Hưng Quốc) – những tạp chí được Nguyễn Vy Khanh xem là “dòng chính” của văn học hải ngoại.
Mặc dầu lai lịch của những tạp chí này có thể tìm thấy dễ dàng trên Internet, tôi cũng xin ghi lại vài dòng tóm tắt ở đây, để độc giả tiện hình dung khi tiếp tục theo dõi “tùy luận” này:
Văn Học: là tên tiếp nối của tạp chí “Văn Học Nghệ Thuật” (bộ cũ từ tháng 4/1978 đến 8/1978 và bộ mới từ tháng 5/1985 đến tháng 1/1986, chủ nhiệm: Võ Phiến). Số “Văn Học” đầu tiên ra tháng 2/1986. Trong quá trình tồn tại 22 năm (1986–2008), tạp chí này trải qua nhiều đời chủ nhiệm và chủ bút: Nguyễn Mộng Giác, Hoàng Khởi Phong, Châu Văn Thọ, Trịnh Y Thư và cuối cùng, Cao Xuân Huy. Toàn bộ các số báo của tạp chí này đã được “số hóa” và lưu trữ tại một vài trang mạng, chẳng hạn trên trang mạng “Ngưoi Viet News”:
https://www.nguoi–viet.com/ThuVienNguoiViet/TapChiVanHoc.php.
Văn: vốn là một trong những tạp chí văn chương hàng đầu ở Sài Gòn trước 1975, được Mai Thảo cho tục bản ở Mỹ vào năm 1982 tại Mỹ, phát hành được tất cả 160 số. Số đầu tiên có đăng hai bài thơ mới nhất của Thanh Tâm Tuyền (lấy bút hiệu là Trần Kha) gửi ra từ trong trại tù cộng sản. Đầu năm 1996, do tình trạng sức khoẻ, Mai Thảo chuyển lại cho Nguyễn Xuân Hoàng tiếp tục cho đến số 163. Đầu năm 1997, Nguyễn Xuân Hoàng ra “Văn” (bộ mới), số 1, phát hành cho đến số 123 & 124, tháng 3&4/2007, thì đình bản.
Thế Kỷ 21: do công ty “Người Việt” sáng lập, số 1 phát hành tháng 5/1989, trải qua nhiều đời chủ nhiệm và chủ bút: Vương Hữu Bột (Đỗ Quý Toàn), Phạm Phú Minh, Đỗ Ngọc Yến, Lê Đình Điểu, Hoàng Ngọc Tuệ, Đỗ Việt Anh. Tạp chí đóng cửa vào tháng 9/2008, sau đó chuyển sang báo mạng với danh xưng mới “Diễn Đàn Thế Kỷ”. Toàn bộ các số báo của tạp chí này cũng đã được “số hóa” và lưu trữ tại:
https://www.nguoi–viet.com/ThuVienNguoiViet/TheKy21.php?thuvien=220–223
Hợp Lưu: Do Khánh Trường làm chủ nhiệm, số 1 ra mắt tháng 10/1991. Tính cho đến số 83 (6&7/2005), báo trải qua nhiều đời chủ biên: Khánh Trường, Phùng Nguyễn, Trần Vũ. Đến số 84 khi Đặng Hiền làm chủ biên, thì “Hợp Lưu” chuyển hướng khỏi chủ trương “hợp lưu” ban đầu.
Thư Quán Bản Thảo: một tạp chí bất định kỳ, do Trần Hoài Thư làm chủ biên cùng với Phạm Văn Nhàn và Cao Vị Khanh, về sau hoàn toàn do Trần Hoài Thư đảm trách với sự cộng tác của Phạm Văn Nhàn. Số ra mắt (số 1) phát hành vào tháng 10/2001 với chủ đề “Đại Khủng Bố 9/11” ở New York và số cuối cùng (108), tháng 12/2023, là một giai phẩm, tái bản tập “Hạt Vàng Đã Mất” của Mai Thảo. Nói chung, mỗi số là một chuyên đề về Văn Học Miền Nam, hoặc văn chương, hoặc tác giả, hoặc tạp chí. Thư Quán Bản Thảo dành số 82 (tháng 11/2018) chọn Trần Doãn Nho làm chuyên đề. Một số lớn các tạp chí “Thư Quán Bảo Thảo” đã được đích thân Trần Hoài Thư “số– hóa”, lưu trữ ở:
https://tranhoaithu42.com/tap–chi–thu–quan–ban–thao
Việt: do Phan Việt Thủy, Hoàng Ngọc–Tuấn và Nguyễn Hưng Quốc chủ trương, số 1 ra đầu năm 1998 cho đến số 8 (giữa năm 2001) thì chuyển qua tạp chí mạng là Tiền Vệ (2001–2018). “Việt” được lưu trữ cùng với trang Tiền Vệ ở:
https://tienve.org/home/activities/viewActivities.do
Nhật báo Người Việt: tờ báo có tuổi thọ lâu nhất của báo chí hải ngoại, tồn tại từ tháng 12/1978 cho đến nay. Tôi phụ trách mục “Văn Học Nghệ Thuật” hàng tuần cho tờ báo từ đầu năm 2017 cho đến nay, thế chỗ cho hai nhà thơ Viên Linh (1938–2024) và Du Tử Lê (1942–2019). Ngoài báo giấy lưu hành ở vùng Little Saigon và phụ cận, “Người Việt” còn phát hành trên mạng. Bài vở “Văn Học Nghệ Thuật” được cập nhật hàng tuần ở:
https://www.nguoi–viet.com/van–hoc–nghe–thuat
Trong các tạp chí trên, ngoài “Người Việt”, tôi còn cộng tác thường xuyên với “Văn Học” và “Thế Kỷ 21” qua nhiều thể loại: nhận định văn học, truyện ngắn, thơ, bút ký, tùy bút, tùy luận, tạp bút.
Trong một thời gian khá dài, tôi nằm trong Ban Biên Tập của “Thế kỷ 21”, cùng với chủ biên Phạm Phú Minh thực hiện một số chủ đề, hoặc văn học hoặc chính trị, cũng như tham gia các buổi hội thảo văn học do Phạm Phú Minh và nhật báo “Người Việt” chủ xướng. Khi “Thế Kỷ 21” đóng cửa, chuyển sang báo mạng “Diễn Đàn Thế Kỷ”, tôi cũng là cộng tác viên thường xuyên.
Ở tạp chí “Văn Học”, ngoài các bài vở khác, tôi đã từng phụ trách mục “Tin Văn” trong gần bốn năm (từ 2001 đến 2004) với bút hiệu Thế Quân, cho đến khi Nguyễn Mộng Giác thôi làm chủ bút. Khi biết mình bị bệnh nan y (2004), anh có nhã ý mời tôi làm chủ bút thay thế anh, nhưng vì bận bịu với công ăn việc làm và cũng vì ở xa môi trường sinh hoạt văn học ở quận Cam, nên tôi từ chối. Về sau, anh giao cho Cao Xuân Huy.
6. Văn chương mạng
Mạng lưới toàn cầu xuất hiện là một bước nhảy thần kỳ của thời đại internet. Những computer, iPhone, Ipad dần dần thay thế giấy mực, đẩy những tủ sách gia đình trang trọng và nghiêm túc thành đồ cổ. Các tạp chí in (Văn Học, Văn, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Việt) lần lượt đóng cửa. Văn chương in chuyển qua văn chương mạng. Khởi đầu với “Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng” (1995–2004), được nối tiếp với “Talawas” (2001–11/2010), “Gió–O” (từ 2001), “Tiền Vệ” (2002–2018), rồi “Da Màu” (từ 2006), “Diễn Đàn Thế Kỷ” (2010–2022), “Thế Kỷ Mới” (từ 9/2025)…Do phương tiện mở mạng quá dễ dàng, chi phí lại thấp, nên ngoài các tạp chí văn chương trên, còn xuất hiện vô số các mạng xã hội khác, hoặc của cá nhân hoặc của các tổ chức, các hội đoàn, các nhóm.
Ngỡ ngàng, thậm chí dị ứng lúc đầu, rồi dần dần người ta cũng quen. Văn chương mạng, tuy thay đổi hẳn cách sáng tác, cách đọc, cách lưu trữ, cách tiếp cận và cả cách thưởng thức, nhưng bản chất thì văn chương nào cũng là…văn chương. Với mạng, người đọc và người viết cùng được thưởng thức hai thế giới ảo một lần: “ảo văn” và “ảo mạng”; ảo này chồng lên cái ảo kia.
Trong thời gian gần đây, xuất hiện “văn chương Facebook” (FB): viết văn trên FB. Thì cũng là văn chương mạng thôi, nhưng cá nhân hơn, dễ “điều hành” hơn. Các chủ trương mục, kể cả những cây bút thành danh, đã sử dụng FB như một diễn đàn văn chương, liên tục công bố những sáng tác ngắn, gọn, tức thời của mình. Có thơ, có văn và có cả nhận định, phê bình văn học. Thấy hay, nhiều trang mạng văn chương chính thống cũng mở thêm tài khoản FB để đưa diễn đàn của mình vươn xa, tiếp cận được với một lượng độc giả càng ngày càng rộng khắp. Mạng kiểu này xen lẫn với mạng kiểu kia, rộn ràng thế giới ảo.
Năm vừa qua (2025), văn chương FB chợt nổi lên một khuôn mặt mới toanh: Ái Điểu. Từ tài khoản của mình, vốn chỉ là do “ngẫu nhiên tôi tập ráp chữ, viết lại” hay “Tôi thấy gì quanh nơi tôi sống, tôi suy nghĩ và kể lại thôi”, [1] văn thơ của Ái Điểu được trang mạng Văn Việt đưa lên giới thiệu với độc giả từ đầu tháng 9/2025. Tôi không sử dụng FB, nhưng là người đầu tiên viết bài giới thiệu văn chương Ái Điểu trên Văn Việt và trên vài trang mạng khác [2] sau khi nhận được mấy chục truyện ngắn và thơ của cô do nhà văn Nguyễn Lệ Uyên sưu tập, chuyển đến. Không chỉ được thừa nhận như một cây bút mới, cô còn được vinh danh bằng giải thưởng Văn Việt năm 2025. Và tập truyện ngắn đầu tiên của cô, “Mùi của miền nhân gian”, [3] đã được trang mạng T.Vấn & Bạn Hữu xuất bản dưới hình thức sách điện tử.
Trở lại với đề tài.
Theo Đinh Từ Bích Thúy, ngoài tính quốc tế của nó, trang mạng cũng là nơi giúp tác giả “biên tập” lại tác phẩm của mình. “Người viết đăng lên một đoạn văn, độc giả gửi ý kiến đến nói là thích cái này…thì chính audience, chính khán giả là những editor của mình. Nhờ những phản ứng như vậy mà mình có thể uyển chuyển làm cho thể thức văn chương của mình hợp với thị hiếu, với nhu cầu, mình có thể làm như vậy trong cộng đồng Việt Nam với những người còn đọc văn chương Việt Nam. (…) Văn chương mạng rất hữu ích cho vấn đề biên khảo tại vì trên mạng bây giờ có nhiều cái data base.” [4]
Ngu Yên ca ngợi sự đóng góp tích cực của các trang mạng:
“Nhận định chung, tất cả những mạng lưới văn chương, nhất là những mạng có phạm vi sinh hoạt lớn và nhiều tác giả tên tuổi cộng tác, đã đóng góp, phát triển và gìn giữ dòng văn học Việt nhập cư trong thời kỳ bắt đầu suy thoái cho đến hiện tại. Cho dù một số mạng đã không còn hoạt động nhưng vẫn còn lưu trữ bài vở để tham khảo. Công lao của những người thực hiện và điều hành các mạng văn học nghệ thuật không thể không ghi một cách nghiêm túc, xứng đáng ca ngợi vào dòng văn học Việt nhập cư.” [5]
Các trang mạng văn học nghệ thuật (hay trang mạng tổng hợp) của hải ngoại xuất hiện khá nhiều. Qua thời gian, một số đã đóng cửa; một số khác vẫn còn hoạt động. Dù tất cả đều còn tồn tại trong không gian mạng, ai cũng có thể truy cập dễ dàng, nhưng tôi cũng xin liệt kê/giới thiệu một số trang (đã đóng cửa hay vẫn còn hoạt động) mà tôi cho là điển hình, nơi lưu trữ một khối lượng tác phẩm khá lớn đủ mọi thể loại, và nhiều tài liệu văn chương khác.
Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng
Tôi xin được dài dòng về trang “Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng” (VHNT/LM) này. Có hai lý do: thứ nhất, nó là trang mạng văn chương tiếng Việt đầu tiên xuất hiện trên trên liên mạng toàn cầu; và thứ hai, hiện nó không còn tồn tại trong không gian ảo nữa.
VHNT/LM ra đời vào ngày 17/7/1995, lúc các tạp chí văn học giấy “Văn Học”, “Văn”, “Khởi Hành”, “Hợp Lưu”, “Thế Kỷ 21”…vẫn còn ở giai đoạn thịnh thời; người ta vẫn thích cầm cuốn sách hay tờ báo để đọc. Chủ biên trang này là Phạm Chi Lan. Cô đến định cư tại Hoa Kỳ vào năm 1975, khi mới 13 tuổi. Dù đôi chân tật nguyền do bạo bịnh từ thuở thiếu thời nhưng cô vẫn sống, học hành, làm việc không thua kém bất cứ một người lành lặn nào. Tốt nghiệp đại học với bằng kỹ sư điện toán, cô làm việc cho chính phủ trong hơn 20 năm, cho đến khi qua đời vào năm 2009.
Động lực nào thúc đẩy cô thành lập trang mạng văn học nghệ thuật?
Trả lời trong lần phỏng vấn của đài phát thanh RFI (Pháp) do Thụy Khuê phụ trách, Phạm Chi Lan cho biết:
“Trên internet có một diễn đàn văn hóa xã hội của người Việt (Soc.Culture.Vietnamese Newsgroup) đã có mặt khoảng 6 năm [từ 1990]. Diễn đàn này là một diễn đàn mở ngỏ không chuyên về một đề tài nào, từ chuyện chính trị, tôn giáo, văn nghệ, văn chương, cho đến những chuyện cá nhân… Sau một thời gian theo dõi, em thấy chưa có một nhóm nào chuyên bàn về văn chương và nghệ thuật một cách nghiêm chỉnh, mặc dù trên net có rất nhiều sáng tác khá hay của những cây bút âm thầm không ai biết tới. Bài viết của họ là cả một công trình tim óc, có nhiều bài biên khảo có giá trị mà đăng lẫn lộn với những bài viết khác, thấy có vẻ lạc lõng và tội nghiệp. Hơn nữa những bài đăng trên các nhóm này chỉ xuất hiện trong một thời gian rất ngắn, vài ngày hoặc là một tuần, sau đó sẽ bị xóa mất. Những bài viết này có lẽ đi vào… hư vô. Em thấy thật uổng phí những bài viết hay này. Vì vậy mà em có ý định lập một nhóm bàn thảo chuyên về văn học trên mạng, và sẽ lưu trữ mọi bài viết vào một hệ thống archives, để cất giữ hầu về sau có người muốn tìm đọc lại. Đó là ý nghĩ, nhưng sự hình thành của VHNT cũng nhờ duyên cớ này.
“Khoảng cuối hè năm 95, trong chuyến về thăm lại VN, em có ghé thăm nhạc sĩ Văn Cao ở Hà Nội 3 tuần trước khi cụ mất. Khi về lại Mỹ, em có đăng một bài tường thuật ngắn trên internet về chuyến gặp mặt. Bài đăng này đã khiến em có dịp quen biết một số bạn trên internet, những người cùng quan tâm đến văn nghệ. Từ sự quen biết trao đổi qua điện thư, em nghĩ ra việc lập một nhóm thảo luận nhỏ, với hình thức như là thư chuyền, mục đích chỉ để trao đổi bàn luận về những tin tức văn học, hay chia sẻ những sáng tác cá nhân. Thế là diễn đàn VHNT ra đời. Lúc mới thành lập, VHNT chỉ dự định như là một diễn đàn văn chương cho một nhóm nhỏ khoảng 5–10 người thôi, sau em thấy có vẻ cô đọng, bài vở ít, mà việc bàn luận cũng không đi đến đâu, nên em thay đổi chiều hướng. Phải có một ban điều hành chọn lọc những bài viết nhận được cho vào một điện thư, rồi gửi ra cho mọi người cùng đọc. Như vậy vừa có phẩm chất vừa tránh việc tranh cãi, hay đi ra ngoài đề tài văn học.”
“Tất cả việc điều hành đều do một chương trình nhu liệu đã soạn sẵn, dùng cho việc điều hành và phát hành báo mỗi ngày. Nhu liệu này là một chương trình tự động lo việc giữ danh sách các độc giả, như là ghi danh độc giả mới, đổi địa chỉ cho độc giả, xóa địa chỉ độc giả, v.v… Ban điều hành gồm có một nhóm nhỏ làm việc khá gần gũi với nhau. Em là người nhận bài và chuyên lo về nội dung bài vở và phát hành báo, liên lạc, trả lời thắc mắc. Các mục văn học thường xuyên thì do một số độc giả cũng là thân hữu phụ một tay. Về phần kỹ thuật thì có các anh với ngành nghề chuyên môn phụ trách. Người lo phần trình bày trang trí Web Page, lo bảo trì thư viện điện tử, lưu trữ bài, trả lời các câu hỏi kỹ thuật cho độc giả. Báo gửi ra trung bình 4 lần một tuần, tùy theo số lượng bài vở, và cũng tùy theo thời khóa biểu của em. Em cần phải có đủ thì giờ để đọc và chọn lọc những bài gửi tới, trước khi gửi ra cho độc giả. Về việc nhận báo, bất cứ một ai có địa chỉ e–mail đều có thể gia nhập và nhận được báo gửi đến qua hình thức điện thư. Mỗi số báo trung bình gửi ra khoảng 40 ngàn chữ, nếu in ra giấy thì khoảng 30–40 trang. Độc giả có thể gửi bài về địa chỉ hộp thư VHNT, cũng qua hình thức một điện thư, nhưng bắt buộc phải dùng một hệ thống chữ Việt dùng trên Internet gọi là VIQR, tức là hệ thống đánh dấu chữ Việt dùng để hoán chuyển vào các nhu liệu tiếng Việt.” [6]
Có thể xem Phạm Chi Lan là người khởi xướng văn chương mạng Việt Nam vậy!
Bên cạnh Phạm Chi Lan, trong suốt thời gian hoạt động, còn có khá nhiều cây bút ở nhiều nơi khác nhau tham gia vào việc điều hành, hoặc trong ban biên tập, hoặc phụ trách vấn đề kỹ thuật: Phùng Nguyễn (California), Nguyễn Phước Nguyên (Texas), Sung Nguyễn (Virginia), Nguyễn Tiến Dũng (Florida), Trần Thái Vân (North Carolina), Việt Hoàng (Texas), Stephen Jones (Texas), Đoàn Nhã Văn (California), Trần Hoài Thư (New Jersey), Nguyễn Vy Khanh (Canada), Nguyễn Kỳ Phong (Washington DC), Đinh Yên Thảo (Texas), Nguyễn Phúc Đan Thanh (Hà Lan), Đinh Trường Chinh (Virginia), Trịnh Thanh Thủy (California), Phạm Thiên Mạc (Canada). Mọi thành viên phối hợp làm việc với nhau qua điện thư và các kỹ thuật nối kết từ xa (telnet, ftp …). Cộng tác với tạp chí là nhiều cây bút quen thuộc trên văn đàn: Trần Trung Đạo, Trần Hoài Thư, Nguyễn Vy Khanh, Hồ Như, Nguyễn Tư Phương, Nguyễn Quốc Trụ, Thụy Khuê, Nguyễn Xuân Thiệp, Nguyễn Hưng Quốc, Hoàng Ngọc–Tuấn, Trần Kỳ Phong, Nguyễn Mạnh Trinh, Nguyễn Tấn Hưng, Trần Mộng Tú, Hà Huyền Chi, Nguyên Nhi, Nguyễn Nam An, Quan Dương, Lương Thư Trung, Nghiêu Minh, Nguyễn Trung Hối, Vương Trùng Dương, Tưởng Năng Tiến, Phạm Thị Hoài, vân vân…
Hầu hết tác giả cộng tác và độc giả của VHNT/LM là giới chuyên viên và sinh viên gốc Việt, làm việc với máy điện toán trong thời kỳ Internet đang bắt đầu phát triển. Để có chút khái niệm về thời gian, tưởng cũng cần nhắc lại: Yahoo chính thức hoạt động vào tháng 8/1995, một tháng sau VHNT/LM và Hotmail vào tháng 7/1996, một năm sau. VHNT/LM được phát hành dưới hình thức email gởi đến từng độc giả qua một danh sách email có sẵn, lúc đầu 3 ngày/tuần, sau, hàng ngày. Ngoài chuyện phổ biến đến độc giả, hình thức này còn có mục đích tạo cơ hội cho những cây bút trẻ gốc Việt chia sẻ những sáng tác của mình một cách rộng rãi, nhanh chóng và tân tiến. Theo Phùng Nguyễn, một trong những người lo phần kỹ thuật cho tạp chí, vào năm 1996, có khoảng 1.000 độc giả nhận được tạp chí qua email. Vào khoảng giữa năm 1997, VHNT/LM được đưa lên một trang mạng mới được thiết lập có tên là “saomai.org” (địa chỉ này hiện hoàn toàn mất dấu, thật đáng tiếc!), góp mặt cùng với sự xuất hiện một số trang mạng văn chương và báo chí tiếng Việt khác. Số độc giả ghi tên nhận báo vào lúc cao nhất đạt đến con số hơn mười ngàn (10.000).
Theo Lương Thư Trung, “Sở dĩ tạp chí VHNT/LM có nhiều người đọc và người viết như vậy vì nó đáp ứng được cái khao khát của người đọc và người viết, do nó mới mẻ, trẻ trung và trong sáng. Nội dung các bài viết của nó phù hợp với cái đói về các món ăn tinh thần của lớp người trẻ và nó cũng làm dịu đi nỗi lo không có người đọc của người già. Và người ta đọc VHNT/LM như một bắt gặp người khách bộ hành cùng đi với mình qua một cánh đồng trưa nắng gắt mà chung quanh toàn là những lung vũng bạt ngàn không tìm ra được một vũng nước mát trong ngần.” [7]
Dù chỉ là những cây bút trẻ, mới tập tễnh cầm bút, chỉ mong chia xẻ tâm tình cùng bạn bè đồng trang lứa, nhưng tạp chí đã xuất hiện những tác phẩm có giá trị văn chương, chẳng hạn như “Lời Ru Của Đá” của Lư Ngọc Dung, “Ba Mươi, Con Gái” của Trương Nguyễn Thị Thanh và “Con Đường Alcan” của Dương Hùng, cũng theo Lương Thư Trung. Cả ba tác phẩm này đều được Ban Biên Tập chọn in trong tuyển tập Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng số I, tháng 9 năm 1996. Ngoài tuyển tập liên mạng, Ban Biên Tập còn phát hành một số tuyển tập của một số các tác giả cộng tác khác như tập truyện ngắn “Con Gái Người Gác Đèn Biển” của nhà văn Nguyên Nhi, “Thơ Nguyễn Phước Nguyên”, các tuyển tập thơ của nhiều tác giả như “Gom Lại Những Vầng Trăng”, “Lan Ban”, “Giữa L&C”, “Vực và Gió” cùng một biên khảo, dịch thuật “Về Miền Sâu Thẳm của Đồng Vọng”. Ngoài ra, ban biên tập còn phát hành một tuyển tập thơ, “Dạo Khúc”, của nhà thơ Nguyễn Quang Tấn ở trong nước.
Giai đoạn thịnh thời của tạp chí kéo dài từ năm 1995 cho đến năm 2000. Số báo cuối cùng của VHNT/LM là số 562, ra ngày 5 tháng 5 năm 2004, đúng 10 năm sau khi ra đời. Nhận xét về tạp chí, nhà văn Đinh Yên Thảo, một trong những thành viên sáng lập, cho biết:
“Một số người đã không nhắc đến VHNT/LM khi điểm lại các sinh hoạt nghệ thuật người Việt bởi không xem đó là một trang mạng văn học chính thống và trội bật đã từng xuất hiện. Họ cũng có lý do vì như bên trên chúng ta đã có dẫn qua, xu hướng của VHNT/LM là mở rộng đến giới trẻ gốc Việt, đăng cả những sáng tác đầu tay, hồn nhiên tuổi học trò của họ bên cạnh một số tác giả đã thành danh, không chấp nệ bất cứ điều gì. Nhưng mặt khác chúng ta khó chối bỏ rằng việc ra đời một trang mạng văn học nghệ thuật tiếng Việt đầu tiên và trẻ trung trong giai đoạn phôi thai của internet đã có một vị trí và vai trò đầy ý nghĩa trong việc phổ biến, cổ súy và gìn giữ văn hoá cùng ngôn ngữ Việt vào giai đoạn này. Nó là một cuộc flashmob tụ hội ngẫu nhiên, tươi vui, có ý nghĩa. Mà cần gì lớn lao hơn phải không anh, mọi chuyện đến rồi đi, có phải mỗi chúng ta đều mong muốn rằng chúng ta đã đến, hiện diện và đã “sống” qua một thời đam mê của mình? Điều mà Phạm Chi Lan đã làm được.” [8]
Một lời trách móc ý nhị!
Nói thì nói thế, thực ra, khá nhiều những “tay gõ” trong tạp chí này hiện đã và đang là những “tay gõ” thành danh trên văn đàn hải ngoại: Đoàn Nhã Văn, Đinh Trường Chinh, Trịnh Thanh Thủy, Thu Thuyền, Đinh Yên Thảo, Phùng Nguyễn, Lương Thư Trung, Thận Nhiên, Trần Hoài Thư, Nguyễn Vy Khanh…
Talawas
Giấc mơ “hợp lưu” của Khánh Trường qua một tạp chí giấy, “Hợp Lưu”, được tiếp nối bởi một trang mạng, không phải chỉ văn chương không thôi, mà về nhiều lãnh vực khác nhau: văn hóa – xã hội – chính trị: “Talawas”. Do Phạm Thị Hoài sáng lập vào năm 2001 ở Berlin (Đức), “Talawas” được sự hỗ trợ của nhiều thành viên cả trong lẫn ngoài nước, tạo thành một ban biên tập hùng hậu, gồm : Bùi Duy Dzy, Cao Việt Dũng, Cổ Ngư, Dietmar Erdmann, Đào Tuấn, Đinh Bá Anh, Đỗ Kh., Hà Vũ Trọng, Hòa An, Hoài Phi, Hoàng Hưng, Hương Trà, La Thành, Lê An, Lê Trọng Phương, Lý Đợi, Mai Chi, Ngô Hải, Nguyễn Khánh Hưng, Nguyễn Phú Thịnh, Patrick Raszelenberg, Tiểu Hằng Ngôn, Trịnh Hữu Tuệ, Trương Hồng Quang, Vy Huyền.
Nếu “hợp lưu” của Khánh Trường nặng cảm tính, một cuộc vận động “xóa bỏ những vĩ tuyến 17 trong lòng mỗi người Việt Nam, ước mơ hợp lưu mọi tinh hoa của giống nòi, không phân biệt vị trí quá khứ (…) Nói gọn là, phải ý thức rằng, chúng ta, không chừa ai, đều là nạn nhân của một giai đoạn lịch sử, mãi mãi chúng ta sẽ còn trầm luân trong vũng lầy thù hận”, thì “hợp lưu” Phạm Thị Hoài rất “lý tính”, khẳng định một “lập trường” rạch ròi là “góp phần khiêm tốn của mình vào sự hình thành và phát triển một công luận độc lập, một ý thức tự do tư tưởng, một tập quán sinh hoạt tinh thần đa nguyên cho người Việt trong và ngoài nước” và “là một diễn đàn công dân, tự nguyện, phi thương mại, không phụ thuộc vào bất kì một tổ chức chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, tôn giáo nào.“
Về văn học, “Talawas” có các phần: Thơ và thơ trẻ, Văn học Việt Nam, Văn học nước ngoài, Các giải thưởng văn học, Giải thưởng Bùi Giáng, Lý luận và phê bình văn học. “Talawas” chủ trương đối thoại về chủ đề văn học, và sưu tầm những tư liệu, tác phẩm, bài viết văn học văn chương của các tác giả trong nước, như của phong trào Nhân văn Giai phẩm, Tự Lực Văn Đoàn ở miền Bắc, nhóm Sáng tạo ở miền Nam,… và trao đổi về các khuynh hướng văn chương từ Cổ thi đến Tân hình thức, các cuộc tranh luận văn học trên thế giới. Từ tháng 1 năm 2006, có thêm “Talawas chủ nhật” dành cho sáng tác văn học chọn lọc. Ngày 3 tháng 11 năm 2008, trang web “Talawas” chuyển sang “Talawas blog” và “Tạp chí Talawas định kỳ”. Nội dung chủ yếu của “Talawas” là chuyển tải thành tựu văn hóa thế giới và những thảo luận thời sự của trí thức quốc tế vào các tương quan Việt Nam. “Talawas” cũng là điểm gặp và cọ xát giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác.
Trương Hồng Quang – Lê Minh Hà – Trần Doãn Nho – Phạm Thị Hoài (Berlin, Đức)
Trong suốt 9 năm hiện diện, Talawas là một sự kiện văn học và chính trị, một diễn đàn phong phú với đề tài đa dạng và được thảo luận một cách công khai với sự cộng tác của rất nhiều cây bút trong và ngoài nước, thuộc nhiều thế hệ và xu hướng chính trị khác nhau. “Talawas” đóng cửa vào tháng 11/2010. Toàn bộ kho lưu trữ bài vở của Talawas được bảo quản và duy trì trên mạng như “tài sản chung của cộng đồng mạng” (ghi chú của bt: theo nhà văn Phạm Thị Hoài Talawas sẽ đóng cửa vĩnh viễn vì vấn đề kỹ thuật)
Theo Trần Vũ, “Bằng hoàn cảnh sống, bằng những tham dự dấn thân, bằng thái độ sống, và đặc biệt bằng phong cách diễn đạt qua tác phẩm, Phạm Thị Hoài đã chiến thắng cụm từ Hải Ngoại–Trong Nước. Không ai dám nhận vơ Phạm Thị Hoài là nhà văn hải ngoại, và cũng thật khó khăn xếp Hoài vào nhà văn trong nước, khi Hoài sinh sống tại Bá Linh. Phạm Thị Hoài, một nhà văn Việt Nam, không trong, không ngoài.”
Ăn Mày Văn Chương:
http://amvc.free.fr/
Do Phan Huy Đường khởi xướng vào năm 2000. Sao gọi là “ăn mày văn chương”? Anh giải thích: “Ăn mày là khi xin người khác một điều gì và chỉ được toại nguyện khi người khác tự nguyện cho.” (…)…khi Tôi đọc văn của người khác, điều đầu tiên Tôi cố gắng làm là quét sạch kiến thức của Tôi để có thể đón nhận một con người khác Tôi, trong tư thế của một con người tự do, bình đẳng và trìu mến. Đó, với Tôi, là thái độ ăn mày văn chương. Và cũng chỉ là thái độ văn chương thôi. Còn phải viết sao cho hình thức với nội dung quyện lại thành một, biến thành văn phong trung thực của một con người, biến thành nghệ thuật.”
Trần Doãn Nho – Phan Huy Đường – Mai Ninh (Paris, Pháp)
Danh xưng đã khác thường, mà cách điều hành cũng …không giống ai. Trạm được điều hành bởi sáu thành viên: Mai Ninh (1950–2025), Miêng, Phạm Trọng Luật (tức Nguyễn Văn Khoa), Phan Huy Đường (1945–2019) ở Pháp, Nam Dao ở Canada, Trần Vũ/Chân Phương (1951–2020) ở Hoa Kỳ; mỗi thành viên hoàn toàn độc lập trong việc đưa bài của mình đồng thời chọn giới thiệu các tác phẩm của những tác giả mà mình ưa thích, lên mạng. Bài vở được cập nhật mỗi tháng một lần vào đầu tháng và được chuyển thẳng đến địa chỉ điện thư của độc giả. Trong gần 20 năm hiện diện, trang “Ăn Mày Văn Chương” đã công bố và lưu trữ một số lượng tác phẩm văn chương đủ loại khá lớn với nhiều tài liệu quý, hiếm. Sau khi người khởi xướng Phan Huy Đường đột ngột ra đi (10/2019), trang mạng đóng cửa; tháng cập nhật bài vở cuối cùng là 09/2019. Dù đóng cửa, nhưng “Ăn Mày Văn Chương” vẫn còn hiện diện, sẵn sàng cho những ai muốn truy cập.
Phan Huy Đường sinh năm 1945 tại Hà Nội, theo gia đình vào sinh sống ở Sài Gòn. Thuở nhỏ, anh theo học trường Pháp Jean–Jacques Rousseau. Năm 1963, anh được học bổng của chính phủ VNCH cho đi Pháp du học. Chịu ảnh hưởng của trào lưu tả khuynh, anh gia nhập và trở thành một thành viên tích cực trong phong trào Liên Hiệp Việt Kiều, một tổ chức ủng hộ chính phủ cộng sản miền Bắc trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam. Tuy thế, sau 1975, anh trở thành nhà trí thức bất đồng chính kiến, bị nhà nước cộng sản cấm về nước. Anh bắt đầu tham gia vào chuyện viết lách khá muộn. Mãi đến sau năm 1985, khi mà ở trong nước đang chuyển qua giai đoạn đổi mới với sự xuất hiện của những cây bút phản kháng Phùng Gia Lộc, Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Dương Thu Hương, vân vân, anh mới bắt đầu cầm bút. Tác phẩm của anh khá nhiều và khá đa dạng: dịch thuật, biên khảo triết học, truyện ngắn, tiểu luận văn học và thơ. Về dịch thuật, anh đã dịch hơn 30 tác phẩm văn học Việt Nam, trong đó, có một số tác phẩm nổi tiếng của Dương Thu Hương: “Vô đề”, “Những thiên đường mù”, “Bên kia bờ ảo vọng”, “Chốn vắng”; hay Trần Vũ, “Mùa mưa gai sắc”; hay Pham Thị Hoài, “Thiên sứ”, vân vân.
Diễn Đàn Forum
https://www.diendan.org
Do Nguyễn Ngọc Giao thành lập vào năm 1991, lúc đầu là báo giấy, đến năm 2006, chuyển sang báo mạng. Đây là một tạp chí tổng hợp đa dạng, bao gồm nhiều lãnh vực, từ văn hóa xã hội đến chính trị kinh tế, từ khoa học kỹ thuật, tôn giáo đến lịch sử và đời sống, với sự cộng tác của những tác giả thuộc nhiều khuynh hướng khác nhau. Phần biên khảo và sáng tác văn chương khá dồi dào, đăng tải đủ loại sáng tác của các tác giả trong và ngoài nước: Nguyễn Duy, Nguyễn Đức Tùng, Trần Hoàng Phố, Mạch Nha, Nguyễn Thị Hậu, Vũ Thư Hiên, Đỗ Quyên, Cổ Ngư, Ý Nhi, Tru Sa, Nguyễn Thị Kim Thoa, Như Quỳnh de Prelle, Chu Sơn, Cao Huy Thuần…
Nguyễn Ngọc Giao theo gia đình di cư vào Nam năm 1954. Năm 1958, ông đỗ thủ khoa tú tài, được trao “giải thưởng Ngô Tổng thống” và học bổng sang Pháp du học. Năm 1965, ông tham gia thành lập “Hội Liên Hiệp Sinh Viên Việt Nam” tại Pháp, mở đầu cho quá trình công khai hóa phong trào Việt kiều đã bị chính quyền Pháp cấm hoạt động từ năm 1959. Khi cuộc đàm phán Việt – Mỹ mở đầu tháng 5–1968 tại Paris, ông được Hội cử tới giúp phái đoàn Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, làm phiên dịch cho ông Nguyễn Thành Lê, phát ngôn viên của phái đoàn. Tuy vậy, sau biến cố 1975, ông thay đổi thái độ, nhất là khi khối Đông Âu sụp đổ. Năm 1990, ông vận động nhiều nhà trí thức trong phong trào Việt kiều thân cộng trước 1975 ở Tây Âu ký tên vào “Tâm Thư 1990”, kêu gọi nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam tiến hành cải cách chính trị, thành lập một chế độ dân chủ đa nguyên, tôn trọng quyền tự do báo chí, tự do lập hội lập đảng, vân vân. Sau sự kiện này, tên ông bị nhà nước đưa vào viện bảo tàng “Chứng tích chiến tranh” và bị cấm về Việt Nam trong một thời gian dài. [9]
Gió – O
https://www.gio–o.com
“Gió O” là một trong vài trang mạng thuần túy văn chương xuất hiện đầu tiên vào năm 2001 ở hải ngoại và là trang mạng có tuổi thọ cao nhất của văn học tiếng Việt tính cho đến nay, cả ở hải ngoại lẫn trong nước.
Gió O có nghĩa là “O làm Gió”, theo Lê Thị Huệ, người chủ trương, cho biết. Chữ O là biểu tượng một con chữ. “Gió O” có nghĩa “Gió” của những con chữ mà “O” là một đại biểu thuận tiện bị tóm làm đại diện cho bầy chữ của chúng tôi. Với sự góp tay đầu tiên của Ngu Yên, Ngọc Phụng, Hoàng Huy Mạnh, Lệ–Liễu, Lai–Hồng, Đào Trung Đạo, Gió–O lôi kéo được sự cộng tác của nhiều cây bút hải ngoại như Đặng Phùng Quân, Nguyễn Xuân Thiệp, Túy Hồng, Trần Thị Lai–Hồng, Võ Đình, Hoàng Mai Đạt, Đoàn Nhã Văn, Thi Vũ, Hoàng Hải Thủy, Hoàng Xuân Sơn, Hồ Đình Nghiêm, Vũ Hoàng Thư, Trần Quý Phiệt, Hoàng Xuân Sơn, Phan Tấn Uẩn, Đỗ Trường, Trần Hạ Vy, Nguyễn Tà Cúc, Nguyễn Thị Minh Ngọc, Trần Diệu Hằng…đồng thời thu hút nhiều người mới viết từ trong nước: Nguyễn Thế Hoàng Linh (Hà Nội), Tưởng Bình Minh (Sài Gòn), Nguyễn Kim Anh (Sài Gòn), Trần Thiên Thị (Đà Nẵng), Ngô Nhân Đước (Đà Nẵng), Trần Khiêm (Sài Gòn), Huy Hoàng (Ninh Bình), Minh Hà (Hà Nội), vv …, những cây viết chưa bao giờ gia nhập Hội Nhà Văn Việt Nam, theo Lê Thị Huệ. Cùng với Phạm Chi Lan (Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng) và Phạm Thị Hoài (Talawas), Lê Thị Huệ thuộc “giới nữ lưu đứng đầu tiên phong trong việc sử dụng internet để giao lưu văn học cùng đại chúng,” theo Vũ Hoàng Thư.
Nhân kỷ niệm 50 năm Văn Học Hải Ngoại 1975–2025, Gió– O thực hiện chủ đề “Tự Do Cùng Ngôn Ngữ” vinh danh 50 năm tiếng Việt hải ngoại với bài viết của nhiều tác giả hải ngoại, vừa phát hành trên mạng vừa in thành sách.
Tiền Vệ
https://tienve.org
Tiền Vệ là tạp chí văn học mạng nghiêng về các khía cạnh lý thuyết đầu tiên ở hải ngoại vào năm 2002, do Nguyễn Hưng Quốc và Hoàng Ngọc–Tuấn chủ trương. [10] Đó là “một trung tâm văn học và nghệ thuật trên mạng lưới thông tin toàn cầu, với hai hoạt động chính là phổ biến các tác phẩm mới và tiến hành các cuộc tranh luận về văn học nghệ thuật. Mục đích chủ yếu của Tiền Vệ là nhằm góp phần xây dựng một khối Thịnh Vượng Chung của văn học nghệ thuật Việt Nam, nơi, bất chấp những dị biệt về địa lý và chính trị, mọi người có thể gặp gỡ nhau trong nỗ lực tìm tòi và thử nghiệm để trả công việc sáng tác trở về đúng nguyên nghĩa của nó: làm ra cái mới,” theo lời trình bày của Ban Biên Tập. Tạp chí mạng này là sự nối tiếp của của tạp chí giấy “Việt” do Nguyễn Hưng Quốc chủ trương từ năm 1998 đến 2001. Cả hai đều nhằm đến mục đích hô hào đổi mới, cổ vũ cho việc xây dựng một nền cộng hoà văn học. Vừa mới ra đời, cả hai đều gây khá nhiều sôi động trong dư luận văn chương. Trong nhiều năm, đó là tờ báo mạng duy nhất có bài vở được cập nhật hàng ngày.
Trần Doãn Nho–Bùi Vĩnh Phúc–Nguyễn Hoàng Nam–chị Nguyễn Đức Tùng–Nguyễn Hưng Quốc– Nguyễn Đức Tùng–Phạm Phú Minh–Phùng Nguyễn. (Hội thảo Văn Học Miền Nam/Little Saigon, California)
Tồn tại trong không gian mạng, Tiền Vệ có hai đặc điểm nổi bật là: tính chất giải lãnh thổ hoá (deterritorised) và phi tâm hoá (decentred). Nó quy tụ nhiều cây bút ở trong cũng như ngoài nước. Nó được phổ biến rộng rãi ở bất cứ nơi đâu được kết nối với internet. Sau mười mấy năm hoạt động, Tiền Vệ giúp người viết cũng như người đọc làm quen với chủ nghĩa hậu hiện đại và một số cách nhìn mới về văn học. Nó cũng là kho lưu trữ hàng ngàn bài thơ, bài viết văn xuôi cũng như dịch thuật. Nhiều nhà văn và nhà thơ thú nhận nếu không có Tiền Vệ, sáng tác của họ sẽ không thể giống như họ đang là.
Tiền Vệ ngưng hoạt động từ năm 2019. Theo Nguyễn Hưng Quốc, thoạt đầu, Ban Biên Tập tạm nghỉ ngơi một thời gian và sẽ hoạt động trở lại. Tuy nhiên, “Lý do là mọi người dường như không còn nhiệt hứng như lúc trước. Các cộng tác viên xa gần cũng rã rời. Rất hiếm người tiếp tục viết lách. Bài vở có chất lượng gửi về toà soạn hầu như không có.”
Dù ngưng hoạt động, tất cả bài vở trên Tiền Vệ (www.tienve.org) vẫn giữ nguyên, ai muốn đọc vẫn đọc được.
Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại
https://vietpen.org
Đây là một trang mạng phong phú, nơi lưu trữ tài liệu và sáng tác của nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học nghệ thuật từ thời VNCH. Có thư viện của văn bút, danh sách và sinh hoạt của các vùng văn bút và hội viên, những số “Tam Cá Nguyệt San Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại”…Tiền thân của Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại là Hội Bút Việt (sau đổi thành Văn Bút Việt Nam) được Đại Hội Đồng Văn Bút Quốc Tế (PEN International Congress) lần thứ 29 tại Tokyo thâu nhận và chính thức có giấy phép hoạt động như một tổ chức văn hóa vào ngày 21–10–1957 tại Sài Gòn, Việt Nam Cộng Hòa. Sau 30–4–1975 Văn Bút Việt Nam bị nhà nước CSVN khai tử. Đến năm 1978, ký giả Trần Tam Tiệp vận động tái thành lập “Trung Tâm Văn Bút Việt Nam Lưu Vong”, sau đổi thành “Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại”, chính thức ra mắt vào ngày 25–6–1978 tại Paris, Pháp quốc. Năm sau (1979) Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại được Đại Hội Đồng Văn Bút Quốc Tế kỳ 44 thâu nhận. Từ ngày tái thành lập, VBHN trải qua nhiều đời chủ tịch: Minh Đức Hoài Trinh, Nguyễn Văn Hảo, Trần Thanh Hiệp, Nguyễn Ngọc Ngạn, Trang Châu, Viên Linh, Phạm Quang Trình, Nguyễn Đăng Tuấn, Vũ Văn Tùng, Vịnh Thanh và hiện nay là Cung Thị Lan.
Văn Việt
https://vandoanviet.blogspot.com
Văn Việt, tiếng nói của “Ban Vận động thành lập Văn Đoàn Độc Lập”, xuất hiện một thời gian ngắn sau khi Ban Vận Động (BVĐ) đó ra đời vào ngày 3 tháng 3 năm 2014, do nhà văn Nguyên Ngọc làm trưởng ban. Trong số 61 cây bút thuộc các lĩnh vực văn học, thi ca, nghiên cứu, phê bình, kịch tác gia, dịch giả v.v…trong và ngoài nước ghi danh vào Ban Vận Động, có 12 người ở hải ngoại như Trương Anh Thụy, Chân Phương, Nguyễn Thị Thanh Bình, Phan Tấn Hải, Nguyễn Đức Tùng, Nam Dao, Đặng Tiến…và 49 người ở trong nước: Bùi Chát, Bùi Minh Quốc, Bùi Ngọc Tấn, Dương Tường, Đặng Tiến, Đỗ Lai Thúy, Giáng Vân, Hoàng Hưng, Nguyễn Duy, Nguyễn Huệ Chi, Phạm Đình Trọng, Phạm Xuân Nguyên, Lưu Trọng Văn, Ý Nhi v.v…Nguyên Ngọc cho biết, theo luật pháp Việt Nam, mặc dầu tự do lập hội là một quyền Hiến định, mọi hội đoàn muốn thành lập đều phải được nhà nước cho phép. Chính vì thế, trong một thời gian dài, Ban Vận Động dừng lại ở danh xưng “Ban Vận động thành lập Văn đoàn Độc lập Việt Nam”, chứ không chính thức thành lập hội – một điều khó lòng được nhà nước chấp thuận.
Nguyễn Lệ Uyên – Trần Doãn Nho – Hoàng Dũng (Văn Việt)
Một nửa số tác giả và tác phẩm xuất hiện trên trang Văn Việt là từ văn học hải ngoại. Thành viên điều hành trang Văn Việt hiện nay cũng là một nhà văn hải ngoại: Trịnh Y Thư. Và Văn Việt cũng bị tường lửa như một số các tạp chí hải ngoại khác (Da Màu, Thế Kỷ Mới…). Ngay từ lúc mới xuất hiện, Văn Việt đã có những nỗ lực theo sát với đường hướng vạch ra trong tuyên bố của BVĐ về một “nền văn học đích thực.” Chuyên đề “Văn Học Miền Nam 54–75”, trong đó, việc giới thiệu các ngòi bút có tên trong danh sách “biệt kích văn nghệ” của miền Nam cũng như các bài viết nhằm phê phán chính sách hủy diệt văn học miền Nam của chính quyền cộng sản Việt Nam trong những năm 70 và 80 thế kỷ trước, đã giúp xóa đi phần nào những hoài nghi, nếu có, về mục đích của VĐĐLVN đối với một số độc giả.
Văn Việt đã mở mục “40 năm Thơ Việt Hải ngoại” từ năm 2015 do nhà thơ Nguyễn Đức Tùng ở Canada phụ trách, giới thiệu 53 nhà thơ đang sống và viết ở hải ngoại. Năm 2018, Văn Việt mở mục “Văn học Hải ngoại” với hơn 300 kỳ, đã giới thiệu trên 100 tác giả văn xuôi (truyện ngắn, bút ký, tiểu thuyết…) do nhà thơ Hoàng Hưng đảm trách. Tháng 3 năm 2015, Văn Việt cho xuất bản 2 tuyển tập văn xuôi trên hệ thống Amazon.com nhân kỷ niệm một năm ngày chào đời của BVĐ, không thông qua hệ thống kiểm duyệt của nhà cầm quyền Việt Nam. Tháng 6/2015, Văn Việt chính thức tổ chức Giải Văn Việt dành cho các bộ môn Thơ, Văn xuôi, và Nghiên cứu Phê bình. Ngày 13 tháng 03 năm 2018, Ban Tuyên giáo Trung ương đã ra văn bản yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo loại bỏ toàn bộ tác phẩm của các tác giả tham gia tổ chức “Văn Đoàn Độc Lập” ra khỏi sách giáo khoa môn Ngữ văn mới.
Ngày 3/3/2025, “Ban Vận động thành lập Văn đoàn Độc lập Việt Nam” đổi tên thành “Câu lạc bộ Văn đoàn Độc lập Việt Nam.” Vì theo Nghị định số 126/2024/NĐ–CP ban hành ngày 8 tháng 10 năm 2024, quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý hội, thì ngay cả “ban vận động thành lậphội” cũng phải được nhà nước công nhận. Theo nhà thơ Hoàng Hưng, “Ban Vận động Văn đoàn độc lập” đổi tên thành ‘Câu lạc bộ Văn đoàn độc lập’ chỉ là việc bắt buộc, sau khi có nghị định về thi hành ‘Luật lập hội’ (2024) qui định ‘Ban Vận động thành lập Hội cũng phải xin phép’. Luật này chưa chế tài các ‘Câu lạc bộ’”!
(còn nữa)
Trần Doãn Nho
…………………
Chú thích:
[1] Phát biểu của Ái Điểu. Xem:
[2] Trần Doãn Nho, Vài cảm nghĩ về truyện ngắn của một cây bút mới: Ái Điểu
[3] Ái Điểu
[4] Đinh Từ Bích Thúy, Văn chương mạng
[5] Ngu Yên, Tóm lược 50 năm văn học Việt nhập cư 1975-2025,
[6] Thụy Khuê, RFI phỏng vấn Phạm Chi Lan, chủ biên tạp chí Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng
[7] Lương Thư Trung, Một thoáng nhớ về Phạm Chi Lan với tạp chí “VHNT/LM” và nhóm “Ô Thước”
[8] Lương Thư Trung, Trò chuyện cùng Đinh Yên Thảo về tạp chí Văn học Nghệ Thuật Liên Mạng và diễn đàn Ô Thước
[9] Xem:
[10] Xin lưu ý: Hoàng Ngọc-Tuấn ở đây (có dấu gạch ngang giữa hai chữ Ngọc và Tuấn), không phải là Hoàng Ngọc Tuấn (không có dấu gạch ngang), một nhà văn khác, nổi tiếng từ trước 1975, tác giả của “Cô bé treo mùng”, “Thư về đường sơn cúc”…
Không có nhận xét nào