VNCS: Chỉ số tự do báo chí: Việt Nam xếp hạng 174

Hải Di Nguyễn

3 tháng 5 năm 2026

3 cơ quan báo đài lớn như Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) từ cơ quan trực thuộc Chính phủ sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng từ 1.4.2026. Photo: VTV.

Ngày 30/4/2026, Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (Reporters sans frontières, viết tắt RSF) vừa công bố bảng xếp hạng chỉ số tự do báo chí quốc tế năm 2026. 

Việt Nam xếp hạng 174, trên tổng số 180 quốc gia. 

Có gì đáng chú ý? 

“Tự do báo chí xuống mức thấp nhất trong 25 năm” 

Theo RSF “Từ năm 2001, việc mở rộng các công cụ pháp lý ngày càng hà khắc – đặc biệt liên quan tới các chính sách an ninh quốc gia – đã và đang dần xói mòn quyền được thông tin, ngay cả ở các quốc gia dân chủ.” 

RSF cũng nói, lần đầu tiên trong 25 năm, hơn một nửa các quốc gia trên thế giới bị xếp là “khó khăn” (difficult) hoặc “rất nghiêm trọng” (very serious) về tự do báo chí. Tự do báo chí càng lúc càng bị siết chặt, vì chiến tranh, xung đột vũ trang, chính sách các nước độc tài hoặc chế độ quân phiệt… Nhiều quốc gia cũng sử dụng luật chống khủng bố hoặc luật an ninh quốc gia để hạn chế tự do báo chí, chẳng hạn như ở Hong Kong. 

Riêng Hoa Kỳ bị rớt từ hạng 57 xuống hạng 64 trên tổng số 180 quốc gia, vì “hơn một tá tiểu bang và cộng đồng đã đề xuất hoặc ban hành các đạo luật hạn chế nhà báo tiếp cận các không gian công cộng, cấm họ tham dự các buổi họp lập pháp, và ngăn cản họ ghi hình cảnh sát”, và cắt giảm ngân sách cho một loạt báo đài như Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA) hay Đài Á châu Tự do (RFA). Suốt hàng chục năm, VOA Tiếng Việt và RFA Tiếng Việt cung cấp nguồn thông tin độc lập—không bị kiểm duyệt, cắt xén, hay định hướng như báo chí truyền thông ở Việt Nam—nhưng phải đóng cửa năm 2025. 

Các quốc gia đứng đầu về tự do báo chí

Theo RSF, 10 quốc gia đứng đầu là Na Uy, Hà Lan, Estonia, Đan Mạch, Thụy Điển, Phần Lan, Ireland, Thụy Sỹ, Luxemburg, Bồ Đào Nha. Riêng Na Uy đã nắm vị trí đầu bảng 10 năm qua. 

Việt Nam tụt hạng 

Năm nay, Việt Nam xếp hạng 174, tức là thấp hơn năm ngoái—173. 

10 quốc gia đứng chót bảng về tự do tôn giáo là Azerbaijan, Nga, Turkmenistan, Việt Nam, Afghanistan, Ả Rập Xê Út, Iran, China, Bắc Hàn, và Eritrea. Đây là lần thứ 3 liên tiếp Eritrea bị xếp cuối cùng. 

RSF nói “Blogger và nhà báo độc lập là nguồn thông tin tự do duy nhất ở [Việt Nam], nơi mọi cơ quan truyền thông đều phải tuân theo lệnh của Đảng Cộng sản, nắm quyền từ năm 1954 ở miền Bắc và từ năm 1975 ở miền Nam,” và “các nhà báo và blogger độc lập thường bị cầm tù.” 

Báo cáo đặc biệt nói nhà nước Việt Nam thường xuyên lạm dụng Điều 109 (“Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân”), Điều 117 (“Tội làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước”), và Điều 331 (“Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ”) của Bộ luật Hình sự để bắt bớ, cầm tù nhà báo, blogger, và bất kỳ ai bất đồng chính kiến. Tại các phiên rà soát về nhân quyền ở Việt Nam, các Ủy ban LHQ và các nước khác vẫn thường hay nhắc tới Điều 117 và Điều 331. 

RSF nói ở Việt Nam hiện nay có 28 nhà báo đang bị cầm tù.  

Nhà cầm quyền Việt Nam nói gì về tự do báo chí? 

Một bài viết đăng ngày 23/6/2025 trên trang web của Bộ Công an khẳng định Việt Nam có tự do ngôn luận, tự do báo chí, chỉ bị “xuyên tạc, đánh tráo bản chất”. 

Tuy nhiên, bài viết có đoạn: 

“Trên thế giới, ở hầu hết các quốc gia luôn có những hệ thống tư tưởng chính trị chi phối báo chí ở các cách thức khác nhau. Thực tế cho thấy, báo chí của một quốc gia đều thể hiện hình thức và đặc thù của cấu trúc xã hội cũng như thể chế chính trị của quốc gia đó.

“Nói cách khác, tự do báo chí, ở bất kỳ quốc gia nào cũng phải gắn với chế độ chính trị, điều kiện xã hội, nền tảng đạo đức, pháp lý trong mỗi hoàn cảnh lịch sử cụ thể.” 

Tức là thừa nhận chủ nghĩa cộng sản chi phối báo chí ở Việt Nam.

Bài viết cũng nói “Báo chí đã thể hiện vai trò xung kích trên nhiều lĩnh vực, góp phần định hướng dư luận, giữ ổn định chính trị…” 

Tức là thừa nhận nhiệm vụ tuyên truyền của truyền thông ở Việt Nam. 

Tương lai tự do báo chí ở Việt Nam

Ngày 1/4/2026, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam bị chuyển từ trực thuộc Chính phủ sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. 

Bản tin của VOV nói thay đổi đó sẽ “tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Trung ương” với các cơ quan này. 

Bài viết cũng có đoạn: 

“Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Ủy viên Bộ Chính Trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú yêu cầu ba cơ quan báo chí, cần nhận thức sâu sắc hơn nữa vai trò là lực lượng nòng cốt trong công tác tư tưởng của Đảng, tiếp tục góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ định hướng dư luận xã hội, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch với tinh thần chủ động, sắc bén, thuyết phục và chuyên nghiệp.” 

Có thể thấy tự do báo chí ở Việt Nam sẽ ngày càng bị bóp nghẹt. 

Hải Di Nguyễn
3 tháng 5 năm 2026