Nghiên cứu Biển Đông
20/6/2026
Ngày 26/5/2026, các nước nhóm Bộ tứ (Quad gồm Mỹ, Ấn, Úc, Nhật) họp Hội nghị Ngoại trưởng tại New Dehli (Ấn Độ). Tuyên bố chung (TBC) Hội nghị có một số nội dung liên quan đến Biển Đông và khu vực.
● Về Biển Đông, TBC 2026 có nội dung tương tự như 2025, theo hướng: (i) Bày tỏ “quan ngại sâu sắc” về tình hình BĐ, Biển Hoa Đông và các hành vi “nguy hiểm và cưỡng ép” ở BĐ, không nêu đích danh TQ; (ii) Nhấn mạnh tầm quan trọng của UNCLOS và Phán quyết Biển Đông 2016. Ngoài ra, TBC 2026 nhấn thêmquyền tự do đi lại và dòng chảy thương mại không gián đoạn qua eo biển Hormuz và Biển Đỏ trên cơ sở UNCLOS; phản đối tấn công tàu bè trên eo biển và các biện pháp không nhất quán với UNCLOS khác như thu phí tàu bè qua lại eo biển.
● Về các sáng kiến mới, Quad công bố Sáng kiến Hợp tác Giám sát Hàng hải Ấn–Thái (IPMSC) hướng đến chia sẻ thông tin giám sát thời gian thực trên biển, xây dựng Cục diện vận hành chung (Common Operational Picture – COP) toàn diện giữa các nước Quad; Khuôn khổ Khoáng sản thiết yếu Quad; và Sáng kiến An ninh năng lượng Ấn–Thái. Mỹ cũng sẽ tổ chức Diễn đàn An ninh Nhiên liệu Quad vào cuối năm 2026.
Kết quả Hội nghị Ngoại trưởng Quad lần này có một số điểm đáng chú ý:
● An ninh biển tiếp tục là trọng tâm hợp tác của Quad. Các nước Quad ngày càng hướng tới tăng cường phối hợp chiến lược, nâng cao năng lực vận hành chung về an ninh biển và lồng ghép với các trụ cột hợp tác an ninh khác: (i) Từ 2025, Quad công bố và cụ thể hóa nhiều sáng kiến về an ninh biển như Hội thảo Quan hệ Đối tác Cảng cho tương lai của Quad (10/2025), Nhiệm vụ Quan sát tàu Quad trên biển (tổ chức lần đầu 7/2025 tại Palau–Guam), và Ấn Độ đã đưa IPMDA vào vận hành tại khu vực Ấn Độ Dương thông qua Trung tâm thông tin hỗn hợp (IFC) tại Gurugram; (ii) Nội dung TBC năm nay, đặc biệt là về tình hình eo biển Hormuz, cho thấy Quad nhìn nhận vấn đề an ninh hàng hải gắn liền với an ninh chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng và kết nối hạ tầng.
● Một số ý kiến học giả cho rằng nhóm chưa đạt được nhiều kết quả cụ thể. Kể từ 2025, Quad đã thu hẹp chương trình nghị sự xuống 4 trụ cột hợp tác chính bao gồm an ninh biển, an ninh kinh tế, công nghệ trọng yếu và mới nổi, hỗ trợ khẩn cấp (Năm 2024, chương trình nghị sự Quad vẫn còn dàn trải các lĩnh vực khí hậu, không gian, cơ sở hạ tầng). Có ý kiến cho rằng chương trình nghị sự tập trung giúp Quad trở nên “khả thi” hơn, “đáng tin cậy” hơn, làm rõ những lĩnh vực hợp tác chức năng mà 4 nước cùng quan tâm. Song, các sáng kiến kiến này còn thiếu minh bạch về tiến độ hay kết quả triển khai thực tế. Một số cho rằng Quad nên có đánh giá minh bạch về tiến độ các cam kết cũ trước khi công bố các sáng kiến mới; ví dụ, Khuôn khổ Sáng kiến Khoáng sản thiết yếu (ra mắt năm nay với mục tiêu huy động 20 tỷ USD), thực chất đã được công bố từ hội nghị 7/2025; con số 20 tỷ USD chỉ là mục tiêu, chưa có cam kết cụ thể. Ngoài ra, thông tin về sáng kiến mới IPMSC còn rất hạn chế; chưa rõ vai trò và chức năng của sáng kiến này trong tổng thể sáng kiến IPMDA. TBC nêu IPMSC sẽ “bổ trợ” cho IPMDA song gần như không đưa ra thông tin cụ thể nào về cách thức triển khai IPMSC. Ngoài ra, việc Quad bỏ qua Hội nghị thượng đỉnh 2025 và chưa có kế hoạch họp thượng đỉnh năm 2026 tiếp tục đặt ra nghi vấn về lợi ích chung giữa các thành viên và tính hiệu quả của Quad về lâu dài.
Liệu Hội nghị Ngoại trưởng Quad lần này có đánh dấu sự phát triển theo hướng tập trung hơn, hiệu quả hơn của Quad hay không? Sự ra đời của sáng kiến IPMSC sẽ tác động như thế nào đến năng lực nhận thức không gian biển và an ninh hàng hải trong khu vực thời gian tới?
Độc giả NCBĐ có đánh giá gì về vấn đề này?
M.N.
Ảnh: ANI
Không có nhận xét nào