Giang Công Thế
05/7/2026
HM Photo 2025
Khi nói về “250 năm nước Mỹ” là mốc tính từ Tuyên ngôn Độc lập năm 1776. Còn Quốc hội Hoa Kỳ theo Hiến pháp hiện hành chính thức bắt đầu hoạt động từ năm 1789, nên đến năm 2026, Quốc hội Hoa Kỳ theo khuôn khổ Hiến pháp hiện nay có 237 năm lịch sử. Quốc hội trẻ hơn Tổ quốc là vì thế.
Nếu Nhà Trắng là biểu tượng của quyền hành pháp và Tòa án Tối cao là hiện thân của quyền tư pháp, thì Quốc hội Hoa Kỳ là trái tim của nền cộng hòa Mỹ – nơi ý chí của người dân được chuyển hóa thành luật pháp, chính sách và những quyết định có ảnh hưởng sâu rộng đến quốc gia cũng như thế giới.
Trong hành trình 250 năm, Quốc hội Hoa Kỳ đã đồng hành cùng mọi bước ngoặt của đất nước. Dù Hiến pháp Hoa Kỳ chỉ được thông qua năm 1787 và Quốc hội đầu tiên họp vào năm 1789, tư tưởng về một cơ quan đại diện của nhân dân đã trở thành một trong những nền tảng của quốc gia ngay từ những ngày đầu lập quốc.
Các nhà lập quốc, trong đó có James Madison, Alexander Hamilton và George Washington, nhận thức rằng quyền lực cần được kiểm soát để tránh sự tập trung vào một cá nhân hay một nhóm nhỏ. Vì vậy, Hiến pháp trao quyền lập pháp cho Quốc hội và thiết lập cơ chế phân quyền, đối trọng giữa ba nhánh quyền lực: Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp.
Quốc hội Hoa Kỳ gồm hai viện: Thượng viện và Hạ viện. Hạ viện phản ánh quy mô dân số của từng bang, trong khi Thượng viện bảo đảm mỗi bang, lớn hay nhỏ, đều có hai thượng nghị sĩ. Thiết kế này vừa bảo vệ nguyên tắc đại diện theo dân số, vừa duy trì sự bình đẳng giữa các bang trong một quốc gia liên bang.
Trong hơn hai thế kỷ, Quốc hội đã thông qua nhiều đạo luật mang tính bước ngoặt. Sau Nội chiến, các tu chính án về xóa bỏ chế độ nô lệ, quyền công dân và quyền bầu cử đã góp phần định hình lại nền cộng hòa. Trong thế kỷ XX, Quốc hội ban hành các chương trình của New Deal nhằm ứng phó với Đại suy thoái, phê chuẩn nhiều đạo luật về quyền dân sự trong thập niên 1960 và xây dựng khuôn khổ pháp lý cho nền kinh tế hiện đại.
Không chỉ làm luật, Quốc hội còn nắm quyền quyết định ngân sách liên bang, giám sát hoạt động của chính phủ và có vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại. Hiến pháp trao cho Quốc hội quyền tuyên chiến, phê chuẩn các hiệp ước quốc tế (đối với Thượng viện), xác nhận nhiều vị trí lãnh đạo cấp cao và các thẩm phán liên bang, bao gồm các Thẩm phán Tòa án Tối cao.
Một trong những nét đặc sắc của Quốc hội Hoa Kỳ là văn hóa tranh luận. Những cuộc tranh luận có thể kéo dài nhiều giờ, nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng. Các nghị sĩ thuộc những đảng phái khác nhau thường có quan điểm đối lập gay gắt, nhưng chính quá trình thảo luận, thương lượng và bỏ phiếu đã tạo nên cơ chế tìm kiếm sự đồng thuận trong một xã hội đa dạng.
Lịch sử Quốc hội cũng phản ánh sự mở rộng của nền dân chủ Mỹ. Từ một cơ quan mà quyền bầu cử ban đầu chỉ giới hạn ở một bộ phận dân cư, Quốc hội ngày nay đại diện cho một xã hội đa sắc tộc, đa tôn giáo và đa quan điểm chính trị. Số lượng phụ nữ, người Mỹ gốc Phi, người Mỹ gốc Á trong đó có người Việt, người gốc Mỹ Latinh và các nhóm khác trong Quốc hội đã tăng đáng kể theo thời gian, phản ánh sự thay đổi của xã hội Hoa Kỳ.
Bên cạnh những thành tựu, Quốc hội cũng thường xuyên đối mặt với các chỉ trích về tình trạng chia rẽ đảng phái, bế tắc trong lập pháp và khó đạt được đồng thuận đối với các vấn đề lớn như ngân sách, nhập cư, y tế hay biến đổi khí hậu.
Hai đảng Dân chủ và Cộng hòa thay nhau chiếm Nhà Trắng (Chính phủ). Dân chủ thích Big Government, Cộng hòa ưa Small Government, Dân chủ có một từ STIMULUS (kích cầu) tiêu tiền, Cộng hòa có một từ CUT (cắt chi tiêu), suốt gần 250 năm họ luôn nhất quán.
Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chính việc các quyết định lớn phải trải qua quá trình tranh luận và kiểm soát lẫn nhau là một phần trong thiết kế của Hiến pháp nhằm hạn chế sự lạm quyền.
Trải qua 250 năm, Quốc hội Hoa Kỳ đã chứng kiến đất nước chuyển mình từ một liên bang gồm 13 bang thành một quốc gia với 50 bang và một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới. Những quyết định được thông qua dưới mái vòm Điện Capitol đã góp phần định hình chính sách kinh tế, quốc phòng, khoa học, giáo dục và quan hệ quốc tế của Hoa Kỳ qua nhiều thế hệ.
Lịch sử Quốc hội Hoa Kỳ cho thấy rằng sức mạnh của một nền cộng hòa không chỉ nằm ở những nhà lãnh đạo nổi bật, mà còn ở các thể chế có khả năng duy trì tính liên tục, tạo không gian cho tranh luận và bảo đảm quyền lực được thực thi trong khuôn khổ pháp luật.
Kỷ niệm 250 năm nước Mỹ vì thế không chỉ là dịp nhìn lại những thành tựu của một quốc gia, mà còn là dịp ghi nhận vai trò của Quốc hội – cơ quan lập pháp đã góp phần gìn giữ các nguyên tắc hiến định và đồng hành cùng sự phát triển của nền dân chủ Hoa Kỳ trong suốt hơn hai thế kỷ.
PS. Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt có câu nói nổi tiếng: "Không một ai đứng trên pháp luật, và cũng không một ai đứng dưới pháp luật", nghĩa là Bình đẳng tuyệt đối và Kỷ cương, thể hiện nguyên tắc bất biến của nhà nước pháp quyền.
HM Photo 2025
Không có nhận xét nào