Ngọc Ánh/ Nghiên Cứu Lịch Sử
24/7/2026
“…Heritage Foundation là một trong những think tank bảo thủ có ảnh hưởng nhất, thành lập năm 1973 và đã tồn tại đủ lâu để trở thành một thiết chế. Kể từ thời Ronald Reagan, Heritage xuất bản "Mandate for Leadership" - một bộ khuyến nghị chính sách toàn diện cho mỗi chính quyền Cộng hòa. Reagan nhận cuốn đầu tiên vào tháng 1/1981 và phân phát nó tại cuộc họp nội các đầu tiên. Sang nhiệm kỳ đầu của Trump, Heritage xác nhận rằng chính quyền đã tiếp nhận 64% trong tổng số 334 khuyến nghị của mình. Phiên bản 2023 dưới dạng Project 2025 được xuất bản trước cuộc bầu cử 2024, và phân tích của CNN cho thấy 36 trong số 53 sắc lệnh và hành động hành pháp mà Trump ký trong tuần đầu nhiệm kỳ hai có điểm tương đồng đáng kể với các đề xuất trong tài liệu đó”.
Ảnh: Hoover Institution tại Stanford là một trong những think tank quan trọng của Mỹ.
Trong tiếng Anh, "think tank" ghép từ hai từ bình thường nhất: think là tư duy, tank là bể chứa. Dịch sát nghĩa ra: bể chứa tư tưởng. Nhưng thuật ngữ này không ra đời từ học thuật - nó là tiếng lóng quân sự từ Thế chiến II, chỉ những căn phòng được bảo mật nghiêm ngặt nơi các sĩ quan và chuyên gia ngồi lại hoạch định chiến lược. Sau chiến tranh, khái niệm này dịch chuyển vào đời sống dân sự, và từ thập niên 1960 trở đi, nó được dùng ở Mỹ để mô tả một loại hình tổ chức hoàn toàn mới: các viện nghiên cứu chính sách tư nhân phi lợi nhuận, không thuộc chính phủ, không phải trường đại học, nhưng chuyên sản xuất ý tưởng để định hình quyết sách quốc gia.
Từ một dự án nghiên cứu của Công ty Douglas Aircraft phục vụ Không quân Mỹ sau Thế chiến II, RAND tách ra thành tổ chức phi lợi nhuận độc lập vào ngày 14/5/1948 - với Franklin Collbohm, cựu kỹ sư Douglas, làm giám đốc đầu tiên - và trở thành think tank đầu tiên được định danh theo nghĩa hiện đại. RAND đóng vai trò trung tâm trong việc phát triển lý thuyết răn đe hạt nhân và học thuyết "hủy diệt đảm bảo lẫn nhau" trong thời Chiến tranh Lạnh, đóng góp vào lý thuyết trò chơi, điện toán và các nền tảng ban đầu của internet. Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara thậm chí đưa nhóm các nhà phân tích RAND vào Lầu Năm Góc, được gọi là "những đứa trẻ kỳ diệu," để tái cấu trúc toàn bộ hệ thống lập kế hoạch ngân sách quân sự.
_____________________________________________
CÁI GÌ PHÂN BIỆT THINK TANK VỚI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HAY CÔNG TY TƯ VẤN
Ranh giới giữa think tank và các tổ chức tri thức khác không phải lúc nào cũng rõ, nhưng có những điểm khác biệt thực chất. Trường đại học nghiên cứu để tạo ra tri thức và đào tạo con người; công ty tư vấn làm việc cho khách hàng trả tiền và giữ kết quả bí mật; còn think tank sản xuất phân tích để tác động lên không gian chính sách công - và thường công bố rộng rãi để tranh thủ ủng hộ của dư luận.
Sản phẩm của think tank không phải là bằng phát minh hay hợp đồng tư vấn mà là báo cáo nghiên cứu, tóm tắt chính sách, hội thảo, đề xuất lập pháp, và quan trọng hơn hết là con người: các chuyên gia có thể bước thẳng vào chính quyền khi cần.
Về mặt cấu trúc, think tank theo định nghĩa chặt chẽ là tổ chức dân lập, phi lợi nhuận, hoạt động độc lập với nhà nước. Nhưng "độc lập" ở đây cần hiểu một cách thận trọng: gần như mọi think tank lớn đều nhận tài trợ từ đâu đó, và nguồn tiền thường để lại dấu vết trong định hướng nghiên cứu.
_____________________________________________
BỨC TRANH Ở WASHINGTON: PHÂN TẦNG THEO ĐƯỜNG CHÍNH TRỊ
Nước Mỹ hiện có khoảng 1.800 think tank, mật độ cao nhất thế giới. Ở Washington D.C., các tổ chức này phân bố dọc theo đường đứt gãy chính trị rõ ràng không kém gì bản thân Quốc hội.
Heritage Foundation là một trong những think tank bảo thủ có ảnh hưởng nhất, thành lập năm 1973 và đã tồn tại đủ lâu để trở thành một thiết chế. Kể từ thời Ronald Reagan, Heritage xuất bản "Mandate for Leadership" - một bộ khuyến nghị chính sách toàn diện cho mỗi chính quyền Cộng hòa. Reagan nhận cuốn đầu tiên vào tháng 1/1981 và phân phát nó tại cuộc họp nội các đầu tiên. Sang nhiệm kỳ đầu của Trump, Heritage xác nhận rằng chính quyền đã tiếp nhận 64% trong tổng số 334 khuyến nghị của mình. Phiên bản 2023 dưới dạng Project 2025 được xuất bản trước cuộc bầu cử 2024, và phân tích của CNN cho thấy 36 trong số 53 sắc lệnh và hành động hành pháp mà Trump ký trong tuần đầu nhiệm kỳ hai có điểm tương đồng đáng kể với các đề xuất trong tài liệu đó.
American Enterprise Institute (AEI) chiếm vị trí gần đó trên dải phổ chính trị - bảo thủ nhưng thiên về tự do kinh tế hơn là dân túy, và thường đứng xa hơn với các đường lối cứng rắn nhất của cánh Trump.
Cato Institute định vị mình là libertarian: ủng hộ thị trường tự do, hoài nghi quân sự, chống nhà nước can thiệp vào đời sống dân sự, và là một trong số ít think tank lớn từ chối nhận tiền từ chính phủ như một nguyên tắc hoạt động.
Phía bên kia là Center for American Progress (CAP), được lập năm 2003 bởi John Podesta - cựu chánh văn phòng Nhà Trắng thời Clinton và cố vấn cấp cao của Obama. CAP hoạt động gần như là bộ phận nghiên cứu chính sách của đảng Dân chủ.
Brookings Institution, thành lập từ 1916, thường được mô tả là trung lập-nghiêng tả, mặc dù tự nhận là phi đảng phái. Với ngân sách khoảng 89 triệu đô mỗi năm và tài sản tích lũy hơn 530 triệu đô, Brookings là think tank lớn nhất Washington theo nhiều tiêu chí và liên tục xuất hiện trong danh sách top 5 thế giới của Global Go To Think Tank Index.
_____________________________________________
NHỮNG TỔ CHỨC KHÔNG THUỘC BÊN NÀO
Một nhóm think tank khác định vị mình là chuyên gia địa chính trị và an ninh, không gắn với phe phái nội bộ nhưng gắn chặt với bộ máy nhà nước theo nghĩa rộng hơn.
RAND Corporation, đã đề cập ở trên, vẫn là tên tuổi lớn nhất trong nghiên cứu quân sự và chiến lược. Phần lớn doanh thu của RAND đến từ hợp đồng với chính phủ liên bang Mỹ, bao gồm Bộ Quốc phòng, Bộ An ninh Nội địa và nhiều cơ quan khác, và chính sự phụ thuộc tài chính này đặt ra câu hỏi về tính độc lập thực chất mà giới phân tích tranh luận không dứt.
Center for Strategic and International Studies (CSIS), thành lập năm 1962, được xếp hạng số một thế giới về an ninh và ngoại giao theo một số bảng xếp hạng think tank quốc tế. CSIS đặc biệt nổi bật ở khả năng tập hợp cựu quan chức từ cả hai đảng và duy trì quan hệ với giới quốc phòng tư nhân - Lockheed Martin, Boeing, Raytheon đều nằm trong danh sách nhà tài trợ.
Council on Foreign Relations (CFR) là think tank ngoại giao lâu đời nhất, thành lập năm 1921 sau Thế chiến I. CFR không chỉ là tổ chức nghiên cứu mà còn là câu lạc bộ - thành viên gồm cựu tổng thống, bộ trưởng, đại sứ, CEO, và nhà báo hàng đầu. Nó đóng vai trò như một không gian mà giới tinh hoa Mỹ dùng để thảo luận chính sách đối ngoại, bên ngoài những ràng buộc chính thức của thể chế.
_____________________________________________
CỬA XOAY: CƠ CHẾ BIẾN TRI THỨC THÀNH QUYỀN LỰC
Điều làm cho think tank Washington khác với mọi trung tâm nghiên cứu trên thế giới là cơ chế mà người Mỹ gọi là "revolving door" - cánh cửa xoay. Khi một đảng lên nắm quyền, chuyên gia từ các think tank thân cận bước thẳng vào vai thứ trưởng, cố vấn an ninh, giám đốc cơ quan chính phủ. Khi đảng đó thua cử, những người này quay lại think tank - vẫn tiếp tục nghiên cứu, viết báo cáo, xuất hiện trên truyền thông, chờ cơ hội tiếp theo.
Dưới chính quyền Biden, Jen Psaki - Thư ký báo chí Nhà Trắng - từng là phó chủ tịch truyền thông tại Carnegie Endowment. William Burns, được chọn làm Giám đốc CIA, từng là chủ tịch Carnegie. Janet Yellen, Bộ trưởng Tài chính, từng là thành viên cấp cao tại Brookings. Brookings, CSIS và Peterson Institute là nguồn nhân sự chính cho nội các Biden, trong khi Heritage và Hudson Institute đóng vai trò tương đương cho chính quyền Trump.
Cơ chế này không chỉ là sự luân chuyển nhân sự đơn thuần. Nó tạo ra một lớp tinh hoa chính sách có thể tồn tại xuyên nhiệm kỳ, liên tục duy trì ảnh hưởng bất kể kết quả bầu cử. Và nó giải thích tại sao, đặc biệt trong lĩnh vực đối ngoại và an ninh, chính sách của Mỹ thường có sự liên tục đáng ngạc nhiên dù chính quyền thay đổi.
_____________________________________________
VẤN ĐỀ ĐỘC LẬP VÀ TÀI TRỢ
Think tank tự định nghĩa bằng tính độc lập, nhưng tính độc lập đó luôn có giới hạn tài chính. Brookings và CSIS nhận tiền từ tập đoàn quốc phòng lớn. RAND phụ thuộc đáng kể vào hợp đồng với các cơ quan liên bang. CAP nhận tài trợ từ các nhà tài trợ Dân chủ; Heritage từ các mạng lưới bảo thủ. Năm 2014, một điều tra của New York Times cho thấy nhiều think tank lớn nhận tài trợ từ chính phủ nước ngoài trong khi cung cấp phân tích về quan hệ với các chính phủ đó - một mâu thuẫn lợi ích mà không phải lúc nào cũng được công khai.
Nhà phân tích Brookings Daniel Drezner thừa nhận thẳng thắn rằng "think tank phải lấy tiền từ đâu đó," và bất kỳ nguồn nào - chính phủ, tập đoàn, quỹ từ thiện, cá nhân giàu có - đều có thể gắn theo các điều kiện ngầm. Cato Institute là ngoại lệ hiếm hoi khi từ chối tiền chính phủ như một nguyên tắc; nhưng ngay cả Cato cũng phụ thuộc vào mạng lưới tài trợ của gia đình Koch.
Câu hỏi thực sự không phải là think tank có hoàn toàn độc lập không - câu trả lời gần như chắc chắn là không. Câu hỏi là liệu áp lực tài chính có làm biến dạng kết quả nghiên cứu đến mức nào, và cơ chế nào có thể kiểm soát điều đó trong một hệ sinh thái mà danh tiếng vẫn là tài sản quan trọng nhất.
Không có nhận xét nào