Thúy An
23/9/2026
Thể theo yêu cầu, xin kể về chợ Tết Trung Thu quanh chợ Bến Thành Sài Gòn trước 1975.
Tết Trung Thu còn được gọi là Tết Nhi Đồng, là tên đã có từ trước 1975. Các gia đình người Bắc di cư thì gọi đơn giản hơn là Rằm Tháng 8.
Tưởng cần nhắc lại các khu vực sinh hoạt đông đúc và nhộn nhịp nhất quanh chợ Sài Gòn vào dịp Tết Âm lịch là Cửa Nam (Cửa Đồng Hồ) cùng Cửa Đông; và tại Cửa Bắc, dịp Tết Trung Thu.
Khoảng một tháng rưỡi trước Rằm Tháng 8, Cửa Bắc chợ Sài Gòn trên đường Lê Thánh Tôn là khu vực nhộn nhịp mua sắm của các bà nội trợ, dắt theo trẻ em nhảy chân sáo. Đây cũng là dịp để nam thanh nữ tú bát phố hay chỉ ..lững thững theo sau các người đẹp Sài Gòn.
Cửa Bắc chuyên bán trái cây, bánh mứt, rau trái từ Đà Lạt như artichoke, dâu tây, mận Đà Lạt, táo, hồng, lê, mốc mác (chanh dây); và một số bánh mứt, kẹo, trái cây khô nhập cảng.
Các gian hàng Trung thu bắt đầu từ tiệm vàng Quảng Mỹ trên đường Lê Thánh Tôn, dãy đối diện chợ; kéo dài qua lò bánh mì Phát Lợi tại ngã ba Thủ Khoa Huân-Lê Thánh Tôn; nhưng náo nhiệt nhất phải kể là dãy tiệm vàng, từ tiệm Đức Hiền, bên kia ngã ba. Các tiệm vàng cho thuê mặt tiền làm nơi bán lồng đèn, hoặc cho các gian hàng bánh dẻo, bánh nướng.
Tết Trung Thu là dịp trẻ con hăng hái, xung phong... đi chợ, xách giỏ cho mẹ, nhưng thật ra là để xem lồng đèn, con giống, và chợ Tết nhộn nhịp.
Buổi chiều trời mát cũng là lúc trẻ được đi chợ Tết Trung Thu. Vỉa hè nhỏ bé chật ních, chen chúc những người. Ngoài hàng hiên và trong tiệm treo đầy đèn, bằng nan tre hai dây kẽm, phất giấy bóng kính đỏ, xanh, đủ màu, trên vẽ hoa, phất phơ trong gió. Trẻ con nghểnh cổ tìm lồng đèn mình ưa thích như con cá, con bướm, ông sao, đồng tiền, 2-3 đồng tiền, con thỏ, con chim, tàu thủy, phi cơ. Ngoài ra còn đèn xếp, đèn quả bưởi, quả trám nhiều màu, đèn kéo quân.
(Đèn ông sao Tết Trung Thu không nối liền các cạnh bởi vòng đai hình tròn, có tua như đèn ông sao Noël).
Một số cửa tiệm bán đầu lân, ông địa, trống...Rất ngộ nghĩnh khi nghĩ rằng người Bắc di cư không quên hành trình từ Bắc vào Nam của hơn 1 triệu người nên họ làm lồng đèn tàu thủy và phi cơ. Mãi đến khi người Mỹ đổ quân ồ ạt vào Việt Nam năm 1964 thì thấy thêm lồng đèn xe tăng!
Trẻ con say mê, xúm xít quanh các mẹt con giống của các nghệ nhân đến từ Cái Sắn, Gò Công... Đây là những hình tượng bé tí, xinh xinh, độ 3-5cm, đủ màu sặc sỡ, nặn thật tinh xảo từ bột gạo, bột hoàng tinh, bột nếp luyện. Nào là gà trống, đuôi dài tha thướt bằng... lông măng gà, vịt nhuộm phẩm. Gà mẹ ấp trứng. Cá vàng màu vàng, màu da cam như đang bơi trong các tư thế khác nhau. Con cua màu da cam với hai mắt lồi tròn vo, càng, ngoe đầy đủ; con bạch tuộc mắt tròn xoe thách thức; chú rùa chậm chạp được lũ trẻ đặt tên là Thần Kim Quy; chim chào mào; con vẹt xanh, vàng, đỏ. Con thiềm thừ xòe chân, ngồi chồm chỗm trên lá sen, giương mắt ếch nhìn mọi người! Có chú heo mầu hồng hồng, đuôi xoắn tít; bò vá trắng nâu; cọp vằn; chó vàng, chó đốm; chuột bạch, mèo con xinh xắn.
Có cả con rắn lục ngoằn ngoèo, xanh xanh, quẫy đuôi, thè lưỡi đe dọa. Nải chuối ngự, quả na, mâm ngũ quả chỉ vừa lòng bàn tay trẻ con… Nhưng thú vị nhất có lẽ là các cô tiên, cao chỉ khoảng 6-8cm, xiêm y thướt tha, dịu dàng, e ấp như sắp bước ra từ hai nửa quả đào gắn hai bên cạnh. Có cô có hai cánh. Có cô được trang điểm bằng… chùm lông măng gà vịt, nhuộm phẩm nhiều màu. Cô nào cũng đẹp như…tiên! Năm nào cô cũng xuống trần một lần, và xuất hiện trên mẹt bán con giống của những nghệ nhân tài hoa. Cô đắt giá nhất! Biết bao kẻ hồn nhiên, thơ ngây, khờ khạo, cả tin, mê mệt vì cô, tin tưởng mãnh liệt rằng cô từ Cung Quảng lại xuống chơi, và chỉ ước ao được mẹ mua cô về để bày cỗ Tháng Tám. Quả đúng là
“Em thích quá, đem lòng ao ước tệ!”
(thơ Hồ Dzếnh)
Ngoài hiên, kẻ bán người mua, người đi dạo... tạo thành không khí và âm thanh náo nhiệt, vui không kể xiết!
Lúc trời mát cũng là lúc các ông thợ làm bánh dẻo tiệm Bắc Hà xuất hiện. Các ông mặc tạp dề trắng, đội mũ trắng, thoăn thoắt múc nước đường vào hố trũng của lớp bột bánh dẻo trắng mịn trên bàn. Rồi ông cho nước hoa bưởi và nhồi thật nhanh khối bột. Sau khi chia bột thành từng viên nhỏ, gói nhân; với lấy cái khuôn gỗ bên cạnh, trong nháy mắt, ông đập ra những chiếc bánh dẻo xinh xinh, đẹp mắt, ngon miệng, thơm dịu dàng mùi nước hoa bưởi. Thỉnh thoảng ông lại đóng những chiếc bánh 1 hay 5 kí theo yêu cầu của khách. Có khi, ông cười hiền lành, cạo lớp bột bánh dẻo đóng trên bàn, chia cho lũ trẻ con đang say mê theo dõi các động tác thoăn thoắt của ông. Tuy nhiên, nhiều trẻ con lắc đầu từ chối vì cho là "... có mồ hôi và ghét bẩn...!"
Thỉnh thoảng, một vài xe ngừng lại để giao thẳng bánh nướng Đông Hưng Viên vào trong tiệm.
Các tiệm bánh dẻo, bánh nướng khác của người Việt Nam, cũng ngon nổi tiếng là Thọ Tháp và Bảo Hiên Rồng Vàng. Bánh dẻo Việt Nam thoang thoảng mùi nước hoa bưởi, khác với mùi dầu chuối của bánh dẻo người Tàu. Ngoài khu vực chợ Sài Gòn, khách có thể mua bánh nướng ở khu Chợ Cũ, Chợ Lớn, đường Trần Hưng Đạo, Lê Lai, v.v...
Quang cảnh và hương vị Trung Thu Sài Gòn trước 1975 là như thế!
Sài Gòn mưa nắng đến bất chợt, nhưng gần như năm nào tháng 8 trời trăng cũng trong xanh, rất đẹp. Có năm, hai người đẹp Trưng Vương xuất hiện, với đằng sau là ...cái đuôi dài có lẽ hơn chục thước. Đó là hai chị em sinh đôi Lê Minh Phượng và Lê Minh Ngọc, nổi tiếng hoa khôi Sài Gòn, hơn các người đẹp của các trường nữ trung học khác cùng thời. Tên của hai cô được kẻ bên ngoài chiếc máy bay của Đại tá Lưu Kim Cương. Chiếc máy bay của hãng hàng không Air Việt Nam chở tổng thống Nguyễn Văn Thiệu cũng kẻ tên Ngọc Phượng.
Bài viết tạm chấm dứt ở đây. Hy vọng vẽ lại một chút hình ảnh xưa về Tết Trung Thu Sài Gòn thập niên 1960 và đầu 1970.
Thúy An
Không có nhận xét nào