Chuyện Việt Nam

Đại Án Việt Mỹ - Việt Á: Giống và khác nhau thế nào?

Lương Trường Sơn

 12/9/2026

ĐẠI ÁN VIỆT Á, và 80% cỗ phần hiện nay như thế nào? 

Vụ Việt Á là đại án được đánh giá là "tham nhũng có hệ thống", lớn nhất trong ngành y tế. 

1. Đã bắt, khởi tố bao nhiêu người? 

Tính đến giai đoạn xét xử cuối 2023 - đầu 2024, con số chính thức được công bố là: 29 vụ án tại 25 địa phương/đơn vị, với 102 - 107 bị can Phân loại theo nhóm: 

Cấp Trung ương: 

• 3 Ủy viên Trung ương Đảng: Nguyễn Thanh Long - nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế, Chu Ngọc Anh - nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN kiêm Chủ tịch Hà Nội, Phạm Xuân Thăng - nguyên Bí thư Hải Dương 

• 8 quan chức thuộc Bộ Y tế, Bộ KH&CN: gồm Trịnh Thanh Hùng - Phó Vụ trưởng Vụ KH&CN các ngành kinh tế kỹ thuật, Nguyễn Minh Tuấn, Nguyễn Nam Liên - Vụ trưởng Vụ Trang thiết bị và Tài chính Bộ Y tế... 

• Bộ Y tế + Bộ KH&CN: 4 cán bộ, 7 người của Việt Á, 2 lãnh đạo Học viện Quân y bị khởi tố trong giai đoạn đầu Hệ thống CDC, Sở Y tế, Bệnh viện: 

• 33 lãnh đạo và nhân viên CDC của 11 tỉnh/thành, 7 cán bộ tại các bệnh viện và 5 người tại công ty liên quan 

• Đến tháng 1/2023, có khoảng 100 người bị khởi tố, trong đó hàng chục Giám đốc CDC: Hải Dương, Nghệ An, Bình Dương, Bắc Giang, Nam Định, Đắk Lắk, Trà Vinh... Học viện Quân y - nhóm Giáo sư, Bác sĩ: Đây là nhóm gây chú ý nhất về học hàm: 

• Thượng tá Hồ Anh Sơn - Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Y dược học Quân sự, Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu kit - PGS.TS, bị khởi tố tội Tham ô, Lợi dụng chức vụ 

• Đại tá Nguyễn Văn Hiệu - Trưởng phòng Trang bị Vật tư 

• Thiếu tá Ngô Anh Tuấn, Lê Trường Minh và các cán bộ Học viện Quân y khác 

• Tại phiên tòa Quân sự 27-29/12/2023: Phan Quốc Việt 25 năm, Vũ Đình Hiệp 6 năm, Trịnh Thanh Hùng 15 năm Phiên tòa lớn 3/1/2024 tại Hà Nội: xét xử 38 bị cáo cùng lúc, gồm 2 cựu Bộ trưởng. Kết quả: Nguyễn Thanh Long 18 năm tù tội Nhận hối lộ, Chu Ngọc Anh 3 năm tù Tổng tiền kê biên, phong tỏa: 28 bất động sản, 320 tỷ đồng, 100.000 USD, và 1.700 tỷ đồng các bị can nộp khắc phục hậu quả. 2. Bản chất vụ án là gì? 1. Nâng khống giá: Giá vốn kit test thực tế rất thấp. Việt Á nhập que test nhanh từ Trung Quốc giá khai báo chỉ 0,955 USD ∼21.560đ/test, nhưng đã nâng khống giá thiết bị, nguyên vật liệu đầu vào để hợp thức giá bán 470.000đ/kit. 

2. Thông đồng tạo mặt bằng giá: 

Được Bộ Y tế hiệp thương giá và gửi văn bản thông báo giá 470k tới 62/63 tỉnh thành, được Bộ KH&CN giới thiệu, thông tin sai sự thật là được WHO chấp thuận, được Anh cấp CE. 

3. Hối lộ - hoa hồng: 

Doanh thu toàn công ty 2020-2021 là hơn 4.247 tỷ đồng. Phan Quốc Việt khai đã nâng khống 45%, chi gần 800 tỷ đồng hoa hồng cho đối tác, trong đó hối lộ trực tiếp hơn 106 tỷ đồng cho các cựu quan chức để được tạo điều kiện. Riêng CDC Hải Dương nhận gần 30 tỷ từ 5 hợp đồng 151 tỷ. 

4. Thiệt hại: 

Cơ quan điều tra kết luận gây thiệt hại 1.235 tỷ đồng, trong đó thiệt hại ngân sách nhà nước 402 tỷ đồng. VKS nhận định đây là vụ án điển hình cho "lợi ích nhóm" và "thông đồng cấu kết tham nhũng có hệ thống". 

80% CỔ PHẦN (800 TỶ) ĐÃ ĐƯỢC LÀM RÕ CHƯA? 

Đây là điểm mù lớn nhất đến nay. 

• Công ty thành lập 2007 vốn chỉ 80 triệu đồng. 

• Tháng 8/2015 nâng vốn lên 200 tỷ, tháng 10/2017 nâng vọt lên 1.000 tỷ đồng. 

• Nhưng 3 cổ đông sáng lập vẫn chỉ nắm ∼20%: Phan Quốc Việt 10,2%, Đồng Sỹ Huy 5%, Hồ Thị Thanh Thủy 4,8%. 

• 80% còn lại, tương đương ∼800 tỷ đồng, do các cổ đông khác bơm vào, nhưng không công bố danh tính. Theo Wikipedia cập nhật đến tháng 5/2023: "Trải qua 6 lần tăng vốn điều lệ, tỉ lệ góp vốn của 3 cổ đông sáng lập... không biến động, vẫn nắm giữ khoảng 20%. Mặc dù sau thời gian dài điều khoản của 80% cổ phần còn lại (ước khoảng 800 tỷ) vẫn chưa được công bố thuộc về ai." Và: "Cho đến tháng 5 2023, sau hơn 1 năm rưỡi điều tra, người dân vẫn chưa được biết ai là cổ đông của 80% cổ phần còn lại" Trong các phiên tòa 2023-2024, cơ quan điều tra chỉ làm rõ thêm: 

• Bà Hồ Thị Thanh Thủy - vợ Phan Quốc Việt sở hữu 24% và chồng 47,25% ở một thời điểm đăng ký khác (con số thay đổi theo lần tăng vốn), và cơ quan chức năng phong tỏa 52 sổ tiết kiệm đứng tên mẹ bị cáo Việt. 

• Nhưng danh sách cổ đông ẩn danh góp 800 tỷ năm 2017 vẫn không được công khai trong cáo trạng. Vì vậy, dư luận vẫn đặt câu hỏi "Những ai đã đổ tiền vào Việt Á?" và câu hỏi về 80% cổ phần này được coi là chưa được giải mã triệt để. 

HỌC VIỆN QUÂN CÓ LIÊN QUAN NHƯ THẾ NÀO? 

Học viện Quân y chính là đơn vị được Bộ KH&CN giao chủ trì đề tài cấp quốc gia "Nghiên cứu chế tạo bộ sinh phẩm RT-PCR phát hiện SARS-CoV-2" với kinh phí gần 19 tỷ ngân sách, sau đó hợp tác với Việt Á để sản xuất. 

Kết luận của Ủy ban Kiểm tra Trung ương (kỳ họp 12, 2-4/3/2022): Ban Thường vụ Đảng ủy Học viện Quân y các nhiệm kỳ 2015-2020, 2020-2025 đã vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, để một số cán bộ vi phạm nghiêm trọng quy định trong quá trình đề xuất, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ và mua sắm kit từ Việt Á Những vi phạm này gây hậu quả rất nghiêm trọng, làm thất thoát, lãng phí lớn ngân sách, ảnh hưởng công tác phòng chống dịch Ban Giám đốc bị điểm tên trực tiếp: 

• Trung tướng Nguyễn Viết Lượng - Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Học viện • Trung tướng Đỗ Quyết - Phó Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Quân y 

• Thiếu tướng Hoàng Văn Lương - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện kiêm Giám đốc Viện Nghiên cứu Y Dược học Quân sự Tất cả cùng chịu trách nhiệm về vi phạm của Ban Thường vụ Đảng ủy Hình thức kỷ luật: 

• Ngày 31/3/2022, UBKT Trung ương đề nghị Ban Bí thư kỷ luật Ban Thường vụ Đảng ủy Học viện Quân y và 2 tướng: Đỗ Quyết và Hoàng Văn Lương. 

• Ngày 5/4/2022, Ban Bí thư quyết định: ○ Cảnh cáo Ban Thường vụ Đảng ủy Học viện Quân y 2 nhiệm kỳ ○ Cách tất cả các chức vụ trong Đảng đối với Trung tướng Đỗ Quyết và Thiếu tướng Hoàng Văn Lương Cấp dưới trực tiếp thực hiện: 

• Thượng tá Hồ Anh Sơn - Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Y Dược học Quân sự, Chủ nhiệm đề tài - bị khai trừ Đảng, khởi tố tội Tham ô tài sản và Lợi dụng chức vụ 

• Đại tá Nguyễn Văn Hiệu - Trưởng phòng Trang bị Vật tư - khởi tố tội Vi phạm quy định đấu thầu Ngoài ra, 12 quân nhân khác trong Học viện cũng bị đề nghị kỷ luật. 

======

VỤ VIỆT MỸ CÓ GÌ KHÁC?

Việt Mỹ khác Việt Á về bản chất, nhưng quy mô đang được đánh giá là có thể lớn hơn và tinh vi hơn. Đây là vụ mới, khởi tố tháng 7/2026. 

1. Bản chất khác nhau thế nào? 

VIỆT Á 

- Thủ đoạn chính: Nâng khống giá kit test 470k, chi hoa hồng 800 tỷ để trúng thầu. Là vụ lợi dụng dịch bệnh cấp bách. 

- Giấy phép: Được Bộ Y tế hiệp thương giá, Bộ KH&CN đưa vào đề tài quốc gia

- Tội danh khởi tố: Vi phạm đấu thầu, Đưa/Nhận hối lộ, Lợi dụng chức vụ 

- Hậu quả: Thiệt hại ngân sách 402 tỷ, hưởng lợi 1.235 tỷ 

VIỆT MỸ 

- Thủ đoạn chính: Chuyển giá, buôn lậu, trốn thuế có hệ thống. Lập 5 công ty ở Singapore + 3 công ty ở Hong Kong để mua đi bán lại chính thiết bị của mình, nâng giá lên nhiều lần rồi mới nhập về VN 

- Giấy phép: Lợi dụng giấy phép nhập khẩu thiết bị chính do Bộ Y tế cấp để khai báo gian dối thiết bị kèm theo, nhập lậu thiết bị khác 

- Tội danh khởi tố: Buôn lậu (Điều 188) + Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 221) + sau đó bổ sung Nhận hối lộ 

- Hậu quả: Chưa công bố con số cuối, nhưng C03 nói thất thu đặc biệt lớn cho ngân sách, méo mó môi trường cạnh tranh, tăng chi phí y tế, ảnh hưởng quyền lợi người bệnh 

Nói ngắn gọn: 

Việt Á là thổi giá trong nước để ăn chia, 

Việt Mỹ là rửa giá qua nước ngoài để buôn lậu và trốn thuế. 

2. Quy mô có hệ thống không? 

Có, và đang được điều tra theo hướng hệ thống: 

• Mạng lưới: Bùi Chân Phương điều hành 3 công ty trong nước: Công ty CP Đầu tư Y tế Việt Mỹ, Công ty TNHH Đầu tư y tế Sao Kim, Công ty CP Dược phẩm Hoàng Mai. 

• Tỷ lệ trúng thầu khủng: Trước khi bị bắt, Việt Mỹ đã trúng 246/276 gói thầu tham gia. Riêng Bệnh viện Ung bướu Nghệ An đã cung cấp 4 gói thầu gần 600 tỷ đồng (2018-2025). Tại Phú Thọ trúng nhiều gói từ 2022-2025. 

• Việt Á liên quan 62/63 tỉnh trong 2 năm dịch. Việt Mỹ hoạt động âm thầm từ 2018 đến nay, ở nhiều tỉnh, nên diện điều tra sẽ rộng hơn. 

3. Đã bắt bao nhiêu người? 

Tính đến 10/9/2026 (theo Bộ Công an): 

24/7/2026: Khởi tố vụ án, bắt 3 người: ○ Bùi Chân Phương - nguyên Chủ tịch HĐQT Việt Mỹ ○ Hà Văn Nam - Giám đốc ○ Trần Thị Hồng Hạnh - phụ trách kế toán 

02/9/2026: Mở rộng, khởi tố Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế về tội Nhận hối lộ khoản 4 Điều 354 (số tiền lớn). Ông Thuấn đã bị Thủ tướng tạm đình chỉ công tác ngày 6/9/2026. 

10/9/2026: Bắt thêm 2 người ở Phú Thọ: ○ Lê Đình Thanh Sơn - Giám đốc BVĐK tỉnh Phú Thọ ○ Nguyễn Huy Ngọc - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ (nguyên Giám đốc Sở Y tế, nguyên Giám đốc BVĐK tỉnh) - tội Nhận hối lộ 

Tổng: 6 người đã bị khởi tố, bắt tạm giam. 

4. Khả năng bắt thêm ai? 

Rất cao, vì C03 đang: "Tập trung điều tra làm rõ quy mô, vai trò, hành vi phạm tội của các bị can và đối tượng có liên quan tại các công ty do Bùi Chân Phương điều hành và các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan" 

Hướng mở rộng thường thấy: 

• Các Sở Y tế, Bệnh viện tỉnh đã mua thiết bị của Việt Mỹ trong giai đoạn 2018-2026 sẽ bị rà soát lại toàn bộ giá. Nghệ An, Phú Thọ mới là điểm đầu. 

• Cán bộ cấp phép nhập khẩu tại Bộ Y tế: Vì hành vi nhập lậu dựa trên giấy phép do Bộ Y tế cấp. 

• Lãnh đạo các công ty bình phong ở Singapore, Hong Kong nếu chứng minh được dòng tiền. C03 cũng đã ra thông báo kêu gọi các doanh nghiệp có hành vi chuyển giá tương tự tự giác khai báo để hưởng khoan hồng, cho thấy đây là chuyên án lớn, không chỉ dừng ở Việt Mỹ. 

Chúng ta đành phải tiếp tục theo dõi nhé.

Lương Trường Sơn