Cộng đồng Việt hội nhập vào dòng chính

Mai Thanh Truyết

25/9/2026

Ngày 24/9/2026, tại Nhà hàng La Madeleine, đường Westheimer có một buổi họp mặt do Diễ đàn Bàn Vuông Chính Luận tổ chức. Đề tài thảo luận: Cộng đồng Việt hội nhập vào dòng chính...

Dưới đây là phát biểu gợi ý của Mai Thanh Truyết.

Xin chia xẻ cùng Quý vị:

Làm thế nào để từ một cộng đồng người Việt sống trên đất Mỹ, trở thành một cộng đồng người Mỹ gốc Việt có tiếng nói, có năng lực và có trách nhiệm trong xã hội Hoa Kỳ, đồng thời vẫn giữ được văn hóa và ký ức Việt Nam?

• Từ “sống bên cạnh xã hội Mỹ” sang “tham gia vào xã hội Mỹ”: Hội nhập không có nghĩa là bỏ tiếng Việt, bỏ văn hóa Việt hay quên quá khứ. Hội nhập có nghĩa là tham gia vào những cơ chế đang quyết định đời sống của chính mình như: đi bầu; tim hiểu chính quyền địa phương hoạt động ra sao; tham dự các buổi họp cộng đồng, school board, city council; tiếp xúc với dân biểu và nghị viên; tham gia các hội đồng, ủy ban; đưa người Việt vào những vị trí có khả năng quyết định chính sách. Đây là điều Houston đã có sẵn cơ chế để thực hiện. Thành phố có Office of New Americans and International Communities và một International Communities Advisory Council nhằm tăng sự tham gia của các cộng đồng di dân vào đời sống dân sự. 

• Từ “cộng đồng biểu tình” sang “cộng đồng có tiếng nói chính trị”: Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất. Trong 51 năm qua, một phần đáng kể sinh hoạt chính trị của người Việt hải ngoại xoay quanh Việt Nam. Điều đó có giá trị lịch sử riêng. Nhưng nếu muốn ảnh hưởng đến đời sống của con em mình tại Hoa Kỳ thì phải có thêm một hướng khác: Từ Washington về State, về County, về City, và về School District. Hay nói một cách khác: Muốn tiếng nói của người Việt được lắng nghe, trước hết phải có mặt tại nơi những quyết định liên quan đến đời sống hằng ngày được đưa ra. Không nhất thiết cộng đồng phải đứng về một đảng CH hay DC. Người Việt có thể có những quan điểm chính trị khác nhau, nhưng cùng hợp tác trên những vấn đề lợi ích chung: giáo dục, kinh tế, an ninh, giao thông, môi trường, y tế cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ và thế hệ trẻ. Dữ liệu 2024 cho thấy người Mỹ gốc Việt không phải một khối chính trị đồng nhất: khảo sát AAPI Data ghi nhận 42% tự nhận hoặc nghiêng về Dân chủ - Democratic, 37% Cộng hòa - Republican và khoảng 19% Độc lập - Independent. Điều đó cũng cho thấy “hội nhập” không nhất thiết đồng nghĩa với việc đi theo một đảng.

• Từ “người Việt” sang “Vietnamese American”: Thế hệ thứ nhất thường đặt câu hỏi:“Tôi là người Việt sống ở Mỹ.” Thế hệ trẻ, thế hệ Gen Z có thể đặt câu hỏi: “Tôi là người Mỹ gốc Việt, tôi có thể đóng góp gì cho nước Mỹ và cho cộng đồng của tôi?” Một người có thể nói tiếng Việt, ăn món ăn Việt, giữ Tết Việt, nhớ quê hương Việt Nam và đồng thời là một công dân Mỹ tích cực. Thực tế dân số cũng cho thấy cộng đồng đã trở thành một thành phần đáng kể của Hoa Kỳ: AAPI Data ước tính có khoảng 2 triệu người Mỹ gốc Việt theo Census 2020 và hơn 1,3 triệu người Việt trưởng thành đủ điều kiện bỏ phiếu theo dữ liệu ACS 2022. Texas có khoảng 196.000 cử tri người Mỹ gốc Việt đủ điều kiện theo cùng nguồn phân tích. Đó không còn là một cộng đồng nhỏ đứng bên lề xã hội Mỹ.

• Từ “vận động cộng đồng” sang “xây dựng thế hệ lãnh đạo”: Theo tôi, đây mới là bài toán 10–20 năm tới. Ngay từ bây giớ, chúng ta cần tự hỏi: “Chúng ta đào tạo được bao nhiêu người Việt có khả năng trở thành lãnh đạo trong 10, 20 năm tới?” Có thể bắt đầu rất nhỏ. Chúng ta hính dung Ban đại diện cộng đồng bắt đầu cho thành lập những buổi workshop nói về các sự tham gia vào dòng chính của người Việt như:

- 18–25 tuổi: học về chính quyền địa phương, tham gia thiện nguyện, nội trú (volunteer, internship.)

- 25–35 tuổi: tham gia Hội đồng Giáo dục - School board, Ủy ban Kế hoạch - Planning commission, Tổ chức bất vụ lợi - Nonprofit organization, Tổ chức Dân sự vụ - Civic organizations.

- 35–50 tuổi: tham gia các hội đồng, ủy ban, County/City politics, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp.

- Thế hệ lớn tuổi: không nhất thiết phải trực tiếp tranh cử, có thể trở thành người truyền kinh nghiệm, cố vấn và xây nền móng.

Như vậy, thế hệ đi trước không bị thay thế. Họ trở thành cầu nối cho thế hệ đi sau.

• Từ “cộng đồng người Việt” thành “một cộng đồng phục vụ xã hội”: Một cộng đồng mạnh không chỉ đòi hỏi hay xin xỏ: “Chúng tôi cần thành phố giúp chúng tôi.” Mà còn có thể sòng phẳng, ngang hàng với với những người đại diện thành phố hay khu vực: “Chúng tôi có thể làm gì để tiếp tay hay đóng góp cho thành phố những gì?”

Đó là một sự thay đổi rất lớn. Chẳng hạn, cộng đồng người Việt có thể tổ chức những chương trình giúp đở người cao tuổi; trẻ em; giáo dục; chống bạo lực gia đình; môi trường; chăm sóc sức khỏe cộng đồng; doanh nghiệp nhỏ; giúp người mới nhập cư; thông dịch; hướng dẫn công dân nhập tịch; giáo dục công dân - civic education. 

Houston hiện đã có những chương trình chính thức về diễn đàn công dân, tiếp cận ngôn ngữ và sự tham gia dân sự - citizenship forums, language access và civic engagement cho các cộng đồng di dân. 

Tôi nghĩ 51 năm đầu của người Việt hải ngoại phần lớn là: “Giữ lấy mình.”Giữ tiếng Việt. Giữ văn hóa. Giữ ký ức. Giữ cộng đồng. Giữ những điều mình tin tưởng. 

Nhưng 51 năm kế tiếp có thể là: “Đưa mình vào dòng chảy của xã hội Hoa Kỳ.” Không hòa tan như một melting pot, mà là một salad bowl chứa đầy hương vị Việt trong dĩa salad như dầu mè, đậu phọng, tỏi, gừng xắt nhỏ, v.v.Người Việt không quay lưng với quá khứ và cũng không nhất thiết phải đồng ý với nhau về chính trị.

Mà người Mỹ gốc Việt tử đây tham gia — đóng góp — đối thoại — hợp tác — và xây dựng thế hệ kế tiếp. 

Và điều chúng ta từng bàn về Houston, tôi thấy một hướng rất đáng suy nghĩ là 12.000 cử tri người Việt trong một khu vực SW Houston không chỉ nên được nhìn như 12.000 lá phiếu. Họ có thể trở thành 12.000 công dân có tiếng nói trong những vấn đề của khu phố, thành phố, học khu, county và tiểu bang.

Đó mới là “hội nhập vào dòng chính” có ý nghĩa nhứt.

Và có lẽ từ đây, câu chuyện “Vietnamese Caucus Civic” có thể được nhìn rộng hơn, không phải để người Việt đứng riêng thành một “ốc đảo”, mà để tạo một chiếc cầu đưa cộng đồng Việt bước vào dòng chính của Hoa Kỳ.

Mai Thanh Truyết

SW Houston - 2026