Eo biển Hormmuz trở thành tâm điểm mới trong cuộc đối đầu Hoa kỳ - Iran
Khả năng của Iran sử dụng Eo Biển Hormuz để siết dòng dầu và tạo lợi thế trong thương thuyết với Hoa Kỳ đang suy yếu, theo tin tức được cung cấp hôm nay, trong khi lượng dầu thô xuất cảng từ những quốc gia sản xuất chủ yếu tại Trung Đông đã phục hồi mạnh trong tháng 9. Dữ kiện từ Kpler cho thấy lượng dầu xuất cảng của các nhà sản xuất chủ yếu trong khu vực đạt 16.328 triệu thùng mỗi ngày, mức cao nhất kể từ khi cuộc chiến Hoa Kỳ-Israel với Iran bắt đầu vào cuối tháng 2. Saudi Arabia và Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã gia tăng xuất cảng, làm thay đổi một phần áp lực mà Tehran có thể tạo ra bằng năng lượng. Eo Biển Hormuz vì vậy đang trở thành một trong những điểm then chốt để hiểu giai đoạn hiện tại của cuộc chiến. Một mặt, Iran vẫn muốn chứng tỏ rằng họ có khả năng gây gián đoạn một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng của khu vực. Mặt khác, những con số được đưa ra trong 2 ngày qua cho thấy dầu vẫn tiếp tục đi qua eo biển với khối lượng đáng kể. Reuters trước đó dẫn dữ kiện Kpler cho biết lượng dầu xuất cảng qua Hormuz trong tháng 9 ở mức gần 10 triệu thùng mỗi ngày, bằng khoảng một nửa mức trước chiến tranh. Con số này cho thấy sự gián đoạn là đáng kể, nhưng không đồng nghĩa với việc Iran đã hoàn toàn khóa được tuyến đường này. Sự khác biệt giữa 2 thực tế đó giải thích tại sao cuộc tranh luận về Hormuz hiện mang ý nghĩa lớn hơn chuyện vận chuyển dầu. Phát ngôn viên Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo Iran, Hossein Mohebbi, bác bỏ quan điểm cho rằng eo biển đã được mở. Ông nói việc Hoa Kỳ có thể đưa một số tàu qua Hormuz với phí tổn và rủi ro cao không có nghĩa tuyến đường đã trở lại bình thường. Tổng thống Trump lại tuyên bố Hoa Kỳ đang “thắng lớn,” có quyền kiểm soát Hormuz và một lượng dầu rất lớn đang đi qua eo biển. Hai phía vì vậy đang đưa ra những cách mô tả hoàn toàn khác nhau về cùng một chiến trường kinh tế và chiến lược. Sự đối nghịch này càng quan trọng khi Tehran hôm nay tiếp tục phát tín hiệu rằng họ chưa đóng cửa con đường thương thuyết. Phát ngôn viên chánh phủ Iran Fatemeh Mohajerani tuyên bố Iran “không sợ chiến tranh” nhưng cũng “không chạy trốn khỏi các cuộc thương thuyết.” Theo bà, Tehran xem ngoại giao và phòng thủ quân sự là 2 phương tiện để bảo vệ quyền lợi quốc gia, đồng thời đã chuẩn bị cho nhiều kịch bản khác nhau kể từ trước cuộc chiến kéo dài 12 ngày. Bà cũng nói Iran không đặt toàn bộ kế hoạch quốc gia tùy thuộc vào kết quả thương thuyết và đang tìm kiếm thị trường cùng các đối tác thương mại mới trong khu vực. Lời tuyên bố ấy cho thấy Tehran đang cố duy trì 2 lựa chọn cùng lúc: tiếp tục chứng tỏ khả năng đối đầu quân sự nhưng không tự loại bỏ khả năng đạt một thỏa thuận. Vấn đề đối với Iran là sức ép kinh tế đang xuất hiện ngày càng rõ trong chính những tài liệu được cung cấp. Chánh phủ Iran nhìn nhận giá cả cao vẫn là một vấn đề và liên kết tình trạng này với ảnh hưởng của chiến tranh. Trong khi đó, việc Saudi Arabia và UAE gia tăng xuất cảng dầu có nghĩa khả năng Iran dùng sự thiếu hụt dầu như một đòn bẩy không thể được đánh giá chỉ qua những lời tuyên bố về Hormuz. Một vấn đề khác xuất hiện hôm nay là liệu Hoa Kỳ có đang chuẩn bị dùng chế tài và tài sản Iran bị phong tỏa để đổi lấy những bước đi cụ thể trong chương trình nguyên tử hay không. Một bản tin dẫn lời các viên chức Hoa Kỳ nói Tổng thống Trump sẵn sàng giảm nhẹ chế tài và giải tỏa tiền Iran bị phong tỏa nếu Tehran có hành động cụ thể liên quan đến chương trình nguyên tử. Tổng thống Trump tối thứ Hai trực tiếp bác bỏ bản tin đó trên Truth Social, nói những tường thuật như vậy là “không đúng sự thật.” Vì thế, ở thời điểm hiện tại, không thể xem đề nghị giảm chế tài được mô tả trong bản tin là lập trường đã được Tổng thống Trump xác nhận. Sự phủ nhận đó cần được đặt cạnh lập trường mà Tổng thống Trump đã nhiều lần công khai nêu ra: Iran không thể có võ khí nguyên tử. Ngoại Trưởng Marco Rubio, trong những phát biểu được cung cấp trước đó, giải thích lập luận của chính quyền rằng nguy cơ không chỉ nằm ở bản thân chương trình nguyên tử. Theo ông, Tehran tìm cách xây dựng một kho võ khí quy ước gồm phi đạn và máy bay không người lái đủ lớn để tạo ra một lá chắn, rồi từ vị thế đó tiến tới võ khí nguyên tử khi đối phương khó còn khả năng can thiệp bằng quân sự. Đây là cách chính quyền giải thích lý do Tổng thống Trump cho rằng phải hành động trước khi Iran đạt đến mức mà ông Rubio gọi là trạng thái gần như bất khả xâm phạm. Áp lực đối với Tehran cũng mang một chiều kích tài chánh trực tiếp. Trong cuộc phỏng vấn trước đó, ông Rubio cho rằng việc hạn chế nguồn thu từ dầu và duy trì chế tài không đơn thuần nhằm gây thiệt hại kinh tế. Ông cáo buộc Iran trong nhiều năm đã sử dụng tiền để chế tạo võ khí và tài trợ Hezbollah, Hamas cùng các lực lượng dân quân tại Iraq, thay vì dành nguồn lực đó để cải thiện đời sống người dân. Đây là lập luận của phía Hoa Kỳ về việc tại sao nguồn thu của Iran trở thành một phần của chiến lược an ninh, chứ không chỉ là một vấn đề thương mại. Bên ngoài Iran, những áp lực từ chiến tranh đang lan sang chính sách tiền tệ và thị trường quốc tế. Ngân Hàng Dự Trữ Úc hôm nay nâng lãi suất thêm 0.25 điểm phần trăm lên 4.6%, mức cao nhất trong 15 năm và là lần tăng thứ 4 trong năm. Giá nhiên liệu cao hơn do chiến tranh Trung Đông được nêu là một yếu tố làm tăng phí tổn hàng hóa và dịch vụ. Trong khi đó, thị trường công khố phiếu Hoa Kỳ kết thúc một tháng 9 khó khăn, với những quan ngại liên quan đến chiến tranh Hoa Kỳ-Iran, tài khóa và lập trường cứng rắn của Cục Dự Trữ Liên Bang tiếp tục tạo sức ép khi bước sang tháng 10. Những diễn biến tại Á Châu cũng phản ảnh sự thận trọng đó. Bộ Trưởng Tài Chánh Nam Hàn cho biết chánh phủ đang theo dõi sát thị trường trái phiếu và có thể mua lại công khố phiếu nếu lợi suất tăng quá mức. Tại Nhật Bản, cuộc đấu giá công khố phiếu kỳ hạn 40 năm ghi nhận nhu cầu mạnh nhất trong 6 năm khi lợi suất cao thu hút nhà đầu tư trở lại. Còn tại Trung Cộng, Bắc Kinh cam kết hỗ trợ thêm cho nền kinh tế đang chậm lại bằng cách sử dụng hạn ngạch trái phiếu địa phương chưa dùng và mở rộng chương trình tái cấp vốn của ngân hàng trung ương, đồng thời trợ cấp tiền lời cho các khoản vay mua căn nhà đầu tiên. Hoa Kỳ đồng thời tiếp tục đối diện những vấn đề thương mại riêng. Lệnh cấm nhập cảng một số loại xe mô tô, thức uống có cồn và sản phẩm whey từ Canada đã có hiệu lực sau khi Ottawa áp đặt thuế quan trả đũa. Giá trị thương mại bị ảnh hưởng được ước tính khoảng 1 tỷ Mỹ kim, tương đối nhỏ so với toàn bộ quan hệ thương mại giữa 2 nước, nhưng sự kiện cho thấy tranh chấp thuế quan vẫn chưa biến mất trong lúc Washington còn phải xử lý những sức ép lớn hơn từ năng lượng và chiến tranh. Trong lãnh vực kỹ thuật, Nvidia đã thảo luận với các công ty bảo hiểm về khả năng họ gánh một phần rủi ro của những khoản cho vay được bảo đảm bằng chip. Tổng Giám Đốc Jensen Huang đang tìm cách mở rộng nhu cầu đối với chất bán dẫn của Nvidia ra ngoài những tập đoàn kỹ thuật lớn. Câu chuyện này khác xa chiến trường Hormuz, nhưng cùng phản ảnh một vấn đề kinh tế đang hiện diện trong ngày: vốn, rủi ro và khả năng duy trì đầu tư khi điều kiện tài chánh trở nên phức tạp hơn. Các dữ kiện hôm nay vì vậy đưa Eo Biển Hormuz trở lại vị trí trung tâm. Iran vẫn tuyên bố không sợ chiến tranh và không từ bỏ thương thuyết, nhưng khả năng biến sự gián đoạn dầu thành sức ép lâu dài đang bị thử thách khi xuất cảng của những nước sản xuất khác phục hồi. Tổng thống Trump đồng thời bác bỏ tin rằng ông đã đề nghị giảm chế tài và giải tỏa tiền Iran, trong khi lập trường công khai về việc ngăn Tehran sở hữu võ khí nguyên tử vẫn không thay đổi. Từ giá dầu, lãi suất đến thị trường trái phiếu, những gì xảy ra tại Hormuz giờ đây không còn giới hạn trong cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran, mà đang trực tiếp tác động đến những điều kiện kinh tế mà Hoa Kỳ và nhiều nền kinh tế khác phải đối phó. |
Luân Võ
Không có nhận xét nào